ఇస్రో GSLV-F18 రాకెట్‌ను ఎందుకు ప్రయోగిస్తోంది? భారతదేశానికి దీని వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?

ISRO GSLV-F18 Rocket: భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) మరో కీలక అంతరిక్ష ప్రయోగానికి సిద్ధమైంది. GSLV-F18 రాకెట్ ద్వారా NVS-03 అనే నావిగేషన్ ఉపగ్రహాన్ని అంతరిక్షంలోకి పంపేందుకు ఏర్పాట్లు చేస్తోంది. ఈ ప్రయోగం కేవలం ఒక ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి పంపడం మాత్రమే కాదు. భారతదేశానికి సొంతంగా ఉన్న నావిగేషన్ వ్యవస్థ అయిన NavICను మరింత బలోపేతం చేయడం, విదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం కూడా దీని ప్రధాన లక్ష్యం.

ఇస్రో 2026 అక్టోబర్ 30న రాత్రి 11:51 గంటలకు (ET) NVS-03 అనే కొత్త ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించడానికి సిద్ధమవుతోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీహరికోటలో ఉన్న సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుండి GSLV-F18 రాకెట్ ద్వారా దీనిని అంతరిక్షంలోకి ప్రయోగించనున్నారు. భారతదేశపు సొంత నావిగేషన్ వ్యవస్థ అయిన NavICను బలోపేతం చేయడం, అలాగే దేశంలో లొకేషన్ ట్రాకింగ్, నావిగేషన్ వంటి సేవలను మెరుగుపరచడంలో సహాయపడటం ఈ మిషన్ లక్ష్యం.

అసలు GSLV-F18 అంటే ఏమిటి?

GSLV అంటే Geosynchronous Satellite Launch Vehicle. సరళంగా చెప్పాలంటే భూస్థిర లేదా భూసమకాలిక కక్ష్యలకు ఉపగ్రహాలను పంపేందుకు రూపొందించిన ప్రయోగ వాహనం. GSLV-F18 అనేది ఇస్రో రూపొందించిన కొత్త రకం రాకెట్ కాదు. ఇప్పటికే అభివృద్ధి చేసిన GSLV రాకెట్ శ్రేణిలో ఇది ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోగానికి ఇచ్చిన గుర్తింపు.

GSLV – రాకెట్ సిరీస్ పేరు.

F18 – ఈ సిరీస్‌లో 18వ ఫ్లైట్ నంబర్.

NVS-03 – ఈ ప్రయోగం ద్వారా అంతరిక్షంలోకి పంపనున్న ఉపగ్రహం పేరు.

ఈ రాకెట్ ద్వారా సుమారు 2,232 కిలోల బరువున్న NVS-03 ఉపగ్రహాన్ని Geosynchronous Transfer Orbit (GTO)లోకి ప్రవేశపెట్టనున్నారు.

భారతదేశపు నావిక్ (NavIC) వ్యవస్థ అమెరికా జీపీఎస్ (GPS) లాగా పనిచేస్తుంది. ఇది కచ్చితమైన ప్రదేశం, సమయ సమాచారాన్ని అందించడానికి ఉపగ్రహాలను ఉపయోగిస్తుంది. దీనిని ప్రజల ఉపయోగంతో పాటు రవాణా, సముద్రయానం, సైనిక ప్రయోజనాల కోసం కూడా వాడతారు. అందువల్ల, ఎన్‌విఎస్-03 (NVS-03) ప్రయోగం భారతదేశానికి చాలా ముఖ్యమైనది.

NavIC అంటే నావిగేషన్ విత్ ఇండియన్ కాన్‌స్టలేషన్. ఇది భారతదేశపు సొంత ఉపగ్రహ నావిగేషన్ వ్యవస్థ. ఇది భారతదేశం లోపల, దేశ సరిహద్దులకు 1,500 కిలోమీటర్ల వరకు ప్రదేశం, మార్గం, సమయ సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. సులభంగా చెప్పాలంటే, ఈ వ్యవస్థ ఒక వ్యక్తి, వాహనం లేదా ఓడ ఎక్కడ ఉందో మీకు తెలియజేస్తుంది. ఇది దిశలను కనుగొనడాన్ని, కచ్చితమైన సమయ సమాచారాన్ని పొందడాన్ని సులభతరం చేస్తుంది. జీపీఎస్ కూడా ఇదే విధంగా పనిచేస్తుంది. కానీ నావిక్ (NavIC) భారతదేశపు సొంత వ్యవస్థ.

దీనిని వాహన నావిగేషన్, నౌకా నావిగేషన్, సైనిక ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించవచ్చు. నావిక్ (NavIC) ప్రజల కోసం ఒక సాధారణ సేవను, అలాగే సైన్యం, ఇతర అధీకృత ఏజెన్సీల కోసం ఒక సురక్షితమైన సేవను అందిస్తుంది.

NVS-03ను ప్రయోగించడం ఎందుకు ముఖ్యం?

భారతదేశం తన నావిక్ (NavIC) వ్యవస్థను బలోపేతం చేసుకునే ప్రయత్నంలో భాగంగా ఎన్వీఎస్-03 (NVS-03) ను ప్రయోగించింది. అంతకుముందు ఇస్రో 2025 జనవరిలో ఎన్వీఎస్-02 (NVS-02) ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించింది. ఈ ఉపగ్రహం అంతరిక్షంలో తన తొలి కక్ష్యను చేరుకున్నప్పటికీ, ఒక సాంకేతిక సమస్య కారణంగా దానిని ఉద్దేశించిన కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టలేకపోయింది.

NVS-02 ఉపగ్రహాన్ని ముందుకు నడిపించడానికి, దాని కక్ష్యను మార్చడానికి సహాయపడే దాని ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్‌లో సమస్య తలెత్తింది. ఈ లోపం కారణంగా ఉపగ్రహాన్ని దాని ఉద్దేశిత ప్రదేశంలో ప్రయోగానికి సాధ్యపడలేదు. ఇది NavIC కోసం పనిచేస్తున్న ఉపగ్రహాల సంఖ్యపై ప్రభావం చూపింది.

NavIC ద్వారా ప్రదేశం, మార్గం, సమయ సమాచారాన్ని అందించడానికి కేవలం మూడు ఉపగ్రహాలు మాత్రమే పనిచేస్తున్నాయని ప్రభుత్వం గతంలో పేర్కొంది. NVS-03 ప్రయోగం ఈ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి సహాయపడుతుందని భావిస్తున్నారు.

NVS-03 ప్రయోగించిన తర్వాత ఏమి జరుగుతుంది?

NVS-03 అనేది NavIC సెకండ్‌ జనరేషన్‌ ఉపగ్రహ శ్రేణిలో భాగం. ఈ శ్రేణిలో మొత్తం ఐదు ఉపగ్రహాలను చేర్చాలని ప్రణాళిక. NVS-03తో పాటు, NVS-04, NVS-05 కూడా ఈ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి సహాయపడతాయి.

అయితే, ఉపగ్రహ ప్రయోగం జరిగిన వెంటనే నావిక్ (NavIC) సేవలు మెరుగుపడవు. ముందుగా NVS-03ను దాని ఉద్దేశిత కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టాలి, ఆ తర్వాత తనిఖీలు, అవసరమైన పరీక్షలు నిర్వహించాలి. ఉపగ్రహం పనిచేయడం ప్రారంభించినప్పుడు మాత్రమే నావిగేషన్ సేవలు అందుబాటులోకి వస్తాయి.

మొత్తం మీద, GSLV-F18 రాకెట్ ద్వారా NVS-03 ప్రయోగం భారతదేశ స్వంత నావిగేషన్ వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే దిశగా ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగు. ఇది దేశంలో లొకేషన్, నావిగేషన్ సేవలను మెరుగుపరచడంలో సహాయపడగలదు. అంతేకాకుండా, భారతదేశం తన కీలకమైన పనుల కోసం ఉపగ్రహ వ్యవస్థలను మరింత బలోపేతం చేసుకోగలుగుతుంది.

ఈ రాకెట్‌ ఎత్తు సుమారు 50 మీటర్లు, బరువు సుమారు 420 టన్నులు, అలాగే ప్రయోగ సమయంలో మూడు దశలు ఉంటాయి. తీసుకెళ్లే ఉపగ్రహం NVS-03, దీని బరువు సుమారు 2,232 కిలోలు.

రాకెట్‌లోని మూడు దశలు ఎలా పనిచేస్తాయి?

• మొదటి దశ – Solid Propellant: రాకెట్ భూమి నుంచి పైకి లేవడానికి అవసరమైన ప్రారంభ శక్తిని అందిస్తుంది.
• రెండో దశ – Liquid Propellant: రాకెట్ వేగాన్ని పెంచి, మరింత ఎత్తుకు తీసుకెళ్తుంది.
• మూడో దశ – Cryogenic Engine: ద్రవ హైడ్రోజన్, ద్రవ ఆక్సిజన్‌ను ఉపయోగించి అత్యంత సమర్థవంతమైన శక్తిని అందిస్తుంది. ఉపగ్రహాన్ని నిర్దేశిత కక్ష్యలోకి చేర్చడానికి ఇది కీలకం.

ఉపగ్రహాన్ని అంతరిక్షంలోకి పంపిన తర్వాత ఏం జరుగుతుంది?

GSLV-F18 రాకెట్ ఉపగ్రహాన్ని అంతరిక్షంలోకి తీసుకెళ్లిన వెంటనే దాని పని పూర్తవుతుంది. కానీ ఉపగ్రహం పని అప్పుడే ప్రారంభమవుతుంది.

ఈ ప్రక్రియలో ముఖ్యమైన దశలు:

రాకెట్ భూమి నుంచి ప్రయోగిస్తారు. రాకెట్‌లోని మూడు దశలు వరుసగా పనిచేస్తాయి. NVS-03 ఉపగ్రహాన్ని నిర్దేశించిన Geosynchronous Transfer Orbit (GTO)లోకి ప్రవేశపెడతారు. ఉపగ్రహంలోని స్వంత ప్రొపల్షన్ వ్యవస్థ ద్వారా కక్ష్యను క్రమంగా సర్దుబాటు చేస్తారు. చివరకు నిర్దేశిత భూసమకాలిక కక్ష్యకు చేరుకున్న తర్వాత ఉపగ్రహాన్ని పరీక్షిస్తారు. అన్ని వ్యవస్థలు సక్రమంగా పనిచేస్తున్నాయని నిర్ధారించిన తర్వాత NavIC సేవలకు అనుసంధానిస్తారు.

మరిన్ని టెక్ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి