భారత్‌లో పిల్లలు ఏ వయసులో చదువుకు దూరమవుతున్నారు? 9వ తరగతిలోనే అసలు సమస్య!
భారతదేశంలో పిల్లలు ఏ దశలో ఎక్కువగా చదువుకు దూరమవుతున్నారు? కేంద్ర ప్రభుత్వ UDISE+ 2024-25 నివేదిక ప్రకారం ప్రాథమిక స్థాయిలో 0.3 శాతంగా ఉన్న డ్రాపౌట్ రేటు, 9–10 తరగతుల దగ్గరకు వచ్చేసరికి 11.5 శాతానికి పెరుగుతోంది. పాఠశాలల దూరం, రవాణా ఖర్చులు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, బాలికల భద్రత వంటి అంశాలు ఇందుకు కారణాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.
Updated on: Nov 04, 2026 | 1:00 PM
ఒక బాలుడు తన గ్రామంలోని బడిలో 8వ తరగతి పూర్తి చేశాడు. రోజువారీగా ఇంటికి సమీపంలో ఉన్న పాఠశాలకు వెళ్లడం అతనికి సులభంగా ఉండేది. కానీ, 9వ తరగతిలో చేరాలంటే పొరుగున ఉన్న పట్టణంలోని హైస్కూల్‌కు వెళ్లాల్సి ఉంది. అక్కడికి చేరుకోవడానికి రవాణా సౌకర్యాలు సరిగ్గా లేవు, ప్రయాణ ఖర్చులు భరించే శక్తి ఆ కుటుంబానికి లేదు. అతడు బడిని మానాలని ప్రత్యేకం ఏమీ నిర్ణయించుకోలేదు.. వరద తగ్గినట్టుగా కాకుండా, నది క్రమంగా ఎండిపోయినట్లే అతడు కూడా నిశ్శబ్దంగా బడికి వెళ్లడం మానేశాడు. భారతీయ విద్యా వ్యవస్థలో అత్యధిక మంది పిల్లలు బడికి దూరమవుతున్న తరుణం సరిగ్గా ఇదే! కేంద్ర ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన తాజా UDISE+ (2024-25) నివేదిక ప్రకారం.. పిల్లల వయసు పెరుగుతున్న కొద్దీ పాఠశాల మానేసే వారి శాతం ఊహించని రీతిలో పెరుగుతోంది.
గణాంకాల రూపంలో అసలైన నిజాలు:
పాఠశాల విద్యలోని వివిధ దశల్లో డ్రాపౌట్ (బడి మానేసే) రేటు గణనీయంగా మారుతోంది:
ప్రాథమిక స్థాయి (1 నుండి 5వ తరగతి): డ్రాపౌట్ రేటు కేవలం 0.3 శాతం. చిన్న పిల్లలను బడికి రప్పించి, అక్కడ నిలబెట్టుకోవడంలో దశాబ్దాలుగా సాధించిన పురోగతికి ఇది నిదర్శనం.
ఉన్నత ప్రాథమిక స్థాయి (6 నుండి 8వ తరగతి): డ్రాపౌట్ రేటు 3.5 శాతానికి పెరుగుతుంది.
సెకండరీ స్థాయి (9 – 10వ తరగతి): ఇక్కడే అతిపెద్ద మార్పు కనిపిస్తోంది. డ్రాపౌట్ రేటు ఒక్కసారిగా 11.5 శాతానికి ఎగబాకుతోంది. ఇది ప్రాథమిక స్థాయి కంటే దాదాపు 30 రెట్లు ఎక్కువ!
అలాగే ఒక తరగతి నుంచి మరొక తరగతికి మారే ప్రతినిధ్యం (Transition Rates) పరిశీలిస్తే:
ప్రాథమిక స్థాయి ముగించిన వారిలో 92.2% మంది ఉన్నత ప్రాథమిక స్థాయికి వెళ్తున్నారు.
ఉన్నత ప్రాథమిక స్థాయి పూర్తి చేసిన వారిలో 86.6% మంది సెకండరీ బడిలో చేరుతున్నారు.
కానీ, 10వ తరగతి పూర్తి చేసిన వారిలో కేవలం 75.1% మంది మాత్రమే హయ్యర్ సెకండరీకి (11, 12వ తరగతులు) వెళ్తున్నారు.
అంటే స్పష్టంగా చెప్పాలంటే.. 10వ తరగతి వరకు చదివిన ప్రతి నలుగురిలో ఒక విద్యార్థి 11వ తరగతిలోకి అడుగుపెట్టడం లేదు.
14 నుండి 16 ఏళ్ల వయసులోనే ఎందుకు ఈ క్షీణత?
సాధారణంగా 14 నుండి 16 ఏళ్ల వయసులో పిల్లలు బడి మానడానికి ప్రధానంగా మూడు రకాల కారణాలు కనిపిస్తున్నాయి:
పాఠశాలల దూరం – రవాణా భారం: ప్రాథమిక పాఠశాలలతో పోలిస్తే హైస్కూళ్లు తక్కువ సంఖ్యలో, దూరంగా ఉంటాయి. బస్సు ఛార్జీలు లేదా సైకిల్ కొనుగోలు చేయడం పేద కుటుంబాలకు భారాగా మారుతోంది.
ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు: ఈ వయసుకొచ్చేసరికి పిల్లలు ఏదో ఒక పని చేసి కుటుంబానికి ఆదాయం అందించగలరనే ఆలోచన పెరుగుతుంది. చదువు కోసం చేసే ఖర్చు కంటే, వారు సంపాదించే ఆదాయమే కుటుంబానికి ముఖ్యంగా కనిపిస్తుంది.
రక్షణ – సామాజిక కారణాలు (ముఖ్యంగా బాలికలకు): దూర ప్రాంతాలకు వెళ్లాల్సి రావడం వల్ల భద్రతా ఆందోళనలు, సామాజిక ఒత్తిళ్లు పెరిగి బాలికలను చదువుకు దూరం చేస్తున్నారు.
‘జాతీయ విద్యా విధానం 2020’ లక్ష్యాలకు ముప్పు:
ప్రస్తుతం సెకండరీ స్థాయిలో డ్రాపౌట్ రేటు 11.5 శాతంగా ఉండటం, అలాగే రిటెన్షన్ రేటు (అంటే సెకండరీ విద్యను విజయవంతంగా పూర్తి చేయడం) కేవలం **47.2 శాతంగా** మాత్రమే ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఇదే పరిస్థితి కొనసాగితే.. 2030 నాటికి దేశమంతటా అందరికీ పాఠశాల విద్యను అందించాలనే **నేషనల్ ఎడ్యుకేషన్ పాలసీ (NEP 2020)** లక్ష్యాన్ని అందుకోవడం కష్టసాధ్యంగా మారుతుందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
మనం ఆలోచించాల్సిన అంశం:
పదో తరగతి వరకు చదివిన నాలుగో వంతు టీనేజర్లు బడి విద్యకు దూరం కావడం అనేది కేవలం ఆ పిల్లల తెలివితేటల లోపమో లేదా చదివే ఆసక్తి లేకపోవడమో కాదు. అది రవాణా సౌకర్యాలు లేకపోవడం, ఆర్థిక భారాలు, భద్రతా లేమి వల్ల జరుగుతున్న ప్రతిబంధకం.
ఒక పౌరుడిగా, స్థానిక సమాజంగా మనం వేసుకోవాల్సిన ప్రశ్న ఒకటే: మీ ప్రాంతంలో పిల్లలు బడి మానడానికి గల అసలు కారణాన్ని (బస్సు సదుపాయం లేకపోవడమా, ఖరీదైన ఫీజులా, సురక్షితమైన మార్గం లేకపోవడమా) గుర్తించి దానికి పరిష్కారం చూపుతున్నారా? లేక నిశ్శబ్దంగా ఒక్కో టీనేజర్ చదువుకు దూరమవుతుంటే ఉపేక్షిస్తున్నారా?..
