Currency Secrets: మీ జేబులో ఉన్న నోటుపై ‘A, B, C’ అక్షరాలు ఉన్నాయా? వాటి వెనుక ఉన్న అసలు రహస్యం ఇదే!
మనం ప్రతిరోజూ వందల, వేల రూపాయల నోట్లను చేతులతో పట్టుకుంటాం. వాటిపై ఉన్న గాంధీజీ బొమ్మను, ఆర్బీఐ గవర్నర్ సంతకాన్ని, సీరియల్ నంబర్లను గమనిస్తుంటాం. కానీ, మీరు ఎప్పుడైనా ఆ సీరియల్ నంబర్ మధ్యలో లేదా పక్కన ఉండే 'A', 'B', 'C', 'D' వంటి చిన్న అక్షరాలను గమనించారా? చాలామంది ఇవి కేవలం సీరియల్ నంబర్లో భాగమని అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవానికి, ఆ చిన్న అక్షరం వెనుక ఒక పెద్ద రహస్యం దాగి ఉంది.
Updated on: Apr 05, 2026 | 7:27 PM
భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) ముద్రించే ప్రతి నోటుపై ఉండే ఈ అక్షరాలు ఆ నోటు పుట్టుకను తెలియజేస్తాయి. అంటే ఆ నోటు దేశంలోని ఏ నగరంలో ఉన్న ముద్రణాలయంలో తయారైందనే విషయాన్ని ఈ అక్షరాలు వెల్లడిస్తాయి. ఇది ఆర్బీఐ భద్రతా వ్యూహంలో ఒక కీలక భాగం. మరి ఏ అక్షరం ఏ నగరాన్ని సూచిస్తుందో ఇప్పుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.
ఏ అక్షరం – ఏ నగరం?
భారతదేశంలో కరెన్సీ నోట్లను ముద్రించడానికి ప్రధానంగా నాలుగు ప్రభుత్వ ముద్రణాలయాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ప్రెస్ కు ఆర్బీఐ కొన్ని ప్రత్యేక అక్షరాలను కేటాయించింది:
మైసూరు (కర్ణాటక): మీ నోటుపై ఎటువంటి అక్షరం లేకపోయినా లేదా A, B, C, D అక్షరాలు ఉంటే, అది మైసూరులోని ముద్రణాలయంలో తయారైందని అర్థం.
దేవాస్ (మధ్యప్రదేశ్): నోటుపై E, F, G, H, K అక్షరాలు ఉంటే, అది మధ్యప్రదేశ్లోని బ్యాంక్ నోట్ ప్రెస్ (BNP) నుండి వచ్చింది.
సల్బోని (పశ్చిమ బెంగాల్): సీరియల్ నంబర్లో R, S, T, U, V అక్షరాలు కనిపిస్తే, ఆ నోటు సల్బోనిలోని ఆర్బీఐ నోట్ ప్రింటింగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్లో తయారైంది.
నాసిక్ (మహారాష్ట్ర): ఒకవేళ నోటుపై L, M, N, P, Q అక్షరాలు ఉంటే, అది మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ కరెన్సీ నోట్ ప్రెస్లో ముద్రించబడింది.
ఈ అక్షరాలను ఎందుకు వాడరు?
కరెన్సీ నోట్లపై కన్ఫ్యూజన్ లేకుండా ఉండటానికి I, J, O, X, Y, Z అనే అక్షరాలను ఆర్బీఐ ఇన్సెట్లుగా ఉపయోగించదు. ఎందుకంటే ఇవి అంకెలు లేదా ఇతర గుర్తులను పోలి ఉండే అవకాశం ఉంది.
భద్రతలో భాగమేనా?
అవును! 2016 పెద్ద నోట్ల రద్దు తర్వాత వచ్చిన కొత్త నోట్లలో ఈ భద్రతా ఫీచర్లు మరింత పటిష్టమయ్యాయి. నకిలీ నోట్ల చెలామణిని అరికట్టడానికి మరియు నోట్ల ట్రాకింగ్ కోసం ఈ అక్షరాల కోడింగ్ విధానాన్ని ఆర్బీఐ పక్కాగా అమలు చేస్తోంది.
తర్వాతి సారి మీ చేతికి రూపాయి నోటు వచ్చినప్పుడు, దానిపై ఉన్న చిన్న అక్షరాన్ని గమనించండి. అది నాసిక్ నుంచి వచ్చిందో లేక మైసూరు నుంచి వచ్చిందో మీ స్నేహితులకు చెప్పి ఆశ్చర్యపరచండి!
