అందరికీ ‘యస్’ చెబుతున్నారా? మీకు ‘నో’ చెప్పడం ఎందుకు కష్టంగా మారుతోంది?

మన జీవితంలో తరచుగా ఎదురయ్యే ఒక పరిస్థితిని ఊహించండి. ఎవరైనా వచ్చి మీ సాయం అడిగారు లేదా ఒక పనిని అప్పగించారు. మీకు ఆ పని చేయడం అస్సలు ఇష్టం లేదు. పైగా, మీకు సమయం కూడా లేదు. అయినప్పటికీ, మీ నోటి నుంచి ఆటోమేటిక్‌గా ‘సరే’ అనే మాట వచ్చేస్తుంది. ఆ తర్వాత ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు.. అసలు ఎందుకు ఒప్పుకున్నాను? అని మీలో మీరే ప్రశ్నించుకుంటారు. సమయం వృథా చేసుకున్నానని బాధపడతారు. కొన్నిసార్లు మీ మీద మీకే కోపం వస్తుంది.

చాలామంది ఈ స్వభావాన్ని మొహమాటం అని భావిస్తారు. కానీ, కొందరిలో దీని వెనుక ఇతరులను నిరాశపరచకూడదనే బలమైన కోరిక, రిజెక్షన్ భయం వంటి మానసిక కారణాలు ఉండవచ్చు. సైకాలజీలో ఈ తరహా ప్రవర్తనా ధోరణిని పీపుల్ ప్లీజింగ్ (People Pleasing) అని పిలుస్తారు. అంటే, ఇతరులను సంతోషపెట్టడానికి లేదా వారి ఆమోదాన్ని పొందడానికి తమ అవసరాలను పదే పదే పక్కన పెట్టడం.

నో చెప్పడానికి ఎందుకు భయపడతాం?

మొహం మీద ‘నో’ చెప్పలేకపోవడం అంటే మీరు బలహీనులని కాదు. కొన్నిసార్లు, ఎదుటివారి అసంతృప్తిని నివారించాలనే అలవాటు వల్ల మనం ఆలోచించకుండానే ‘యస్’ అని చెప్పేస్తాం. ‘నేను కాదంటే వాళ్లు ఏమనుకుంటారు?’, ‘నన్ను స్వార్థపరుడిగా భావిస్తారేమో?’, ‘నా మీద కోపం తెచ్చుకుంటారేమో?’, ‘నాతో మాట్లాడటం మానేస్తారేమో?’.. ఇలాంటి ఆలోచనలు కొందరి మనసులో క్షణాల్లో మెదులుతాయి. ఫలితంగా, తమకు ఇష్టం లేకపోయినా ఎదుటివారి అభ్యర్థనకు అంగీకరిస్తారు. ఈ ప్రవర్తన వెనుక తిరస్కరణకు గురవుతామనే భయం, ఇతరులను నిరాశపరుస్తామనే ఆందోళన వంటి కారణాలు ఉండవచ్చు. అయితే, ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఇదే కారణం ఉంటుందని చెప్పలేం. వ్యక్తిగత అనుభవాలు, అలవాట్లు, సంబంధాల స్వభావం కూడా దీనిపై ప్రభావం చూపవచ్చు.

చిన్నతనంలో నేర్చుకున్న అలవాట్లే కారణమా?

ఈ ప్రవర్తనకు కొందరిలో బాల్య అనుభవాలు కూడా కారణం కావచ్చు. చిన్నతనంలో ‘మంచి పిల్లలు పెద్దల మాట వింటారు’, ‘ఎదురు చెప్పకూడదు’, ‘అందరితో మంచిగా ఉండాలి’ వంటి మాటలు పదే పదే వింటూ పెరుగుతాం. ఇలాంటి అనుభవాలు కొందరిలో ఇతరుల ఆమోదానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలనే అలవాటును పెంచవచ్చు. దీంతో, పెద్దయ్యాక కూడా ఎదుటివారికి నచ్చేలా ప్రవర్తించడమే సరైనదని భావించవచ్చు. ఎవరైనా బాధపడతారేమోనని తమ అభిప్రాయాలను బయటపెట్టకుండా ఉండవచ్చు. ఒకవేళ నిరాకరిస్తే సంబంధాలు దెబ్బతింటాయని ఆందోళన చెందవచ్చు. అయితే, పీపుల్ ప్లీజింగ్‌కు బాల్యమే ఏకైక కారణం కాదు. గతంలో ఎదురైన అనుభవాలు, కుటుంబ వాతావరణం, సామాజిక ఒత్తిడి, ప్రస్తుత సంబంధాల్లోని పరిస్థితులు కూడా ఈ ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేయవచ్చు.

అందరికీ యస్ చెబితే మీకేం నష్టం?

ఇతరులకు సహాయం చేయడం మంచి లక్షణమే. కానీ, ప్రతి సందర్భంలోనూ మీ అవసరాలను పక్కన పెట్టి ఇతరుల కోరికలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తే సమస్యలు మొదలవుతాయి. మీకు అవసరమైన విశ్రాంతి సమయం తగ్గిపోవచ్చు. మీ పనులు వాయిదా పడవచ్చు. వ్యక్తిగత లక్ష్యాలు, అభిరుచులపై దృష్టి పెట్టడం కష్టమవుతుంది. ఇప్పటికే పనులతో బిజీగా ఉన్నప్పటికీ, ఇతరుల బాధ్యతలను కూడా మీద వేసుకోవడం వల్ల మానసిక ఒత్తిడి పెరగవచ్చు. అంతేకాదు, బయటకు నవ్వుతూ ఇతరులకు సహాయం చేసినా, లోపల మాత్రం అసంతృప్తి పెరిగే అవకాశం ఉంది. ‘నాకు ఇష్టం లేకపోయినా ఎందుకు ఒప్పుకున్నాను?’, ‘నా పరిస్థితిని వాళ్లు ఎందుకు అర్థం చేసుకోరు?’ అనే ఆలోచనలు బాధించవచ్చు. ఈ ప్రవర్తన నిరంతరం కొనసాగితే అలసట, నిరాశ, సంబంధాల పట్ల అసంతృప్తి వంటి సమస్యలు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది. అందుకే, ఇతరులకు సహాయం చేయడం ఎంత ముఖ్యమో.. మీ సమయాన్ని, శక్తిని, అవసరాలను గుర్తించడం కూడా అంతే ముఖ్యం.

నో చెప్పడం స్వార్థం కాదు!

ఒక విషయం గుర్తుంచుకోండి. ప్రతి అభ్యర్థనకూ అంగీకరించకపోవడం స్వార్థం కాదు. మీకు ఉన్న సమయం, శక్తి, బాధ్యతలను దృష్టిలో పెట్టుకుని నిర్ణయం తీసుకోవడం సహజం. మీ పరిమితులను గుర్తించి, వాటిని ఇతరులకు స్పష్టంగా తెలియజేయడాన్ని ఆరోగ్యకరమైన వ్యక్తిగత హద్దులు అంటారు. ఉదాహరణకు, మీకు ఇప్పటికే చాలా పనులు ఉన్నప్పుడు ఎవరైనా మరో పని అప్పగిస్తే.. ‘ప్రస్తుతం నాకు సమయం లేదు. ఈ పని చేయడం సాధ్యం కాదు’ అని మర్యాదపూర్వకంగా చెప్పవచ్చు. ఎదుటివారిని కించపరచకుండా కూడా మన అభిప్రాయాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయవచ్చు. అలాగే, ‘నో’ చెప్పిన ప్రతిసారీ ఎదుటివారు బాధపడతారని లేదా మీకు దూరమవుతారని భావించాల్సిన అవసరం లేదు. ఆరోగ్యకరమైన సంబంధాల్లో పరస్పర అవసరాలను, పరిమితులను గౌరవించుకోవడం ముఖ్యం.

నో చెప్పడం ఎలా అలవాటు చేసుకోవాలి?

మీకు ఇష్టం లేని పనికి వెంటనే సమాధానం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఆలోచించడానికి కొంత సమయం తీసుకోండి. ‘ఒక్కసారి నా పనులు చూసుకుని చెబుతాను’ అని చెప్పవచ్చు. ఆ పని చేయడం మీకు సాధ్యమా? మీకు ఉన్న బాధ్యతలకు ఆటంకం కలుగుతుందా? నిజంగా సహాయం చేయగలరా? అనే విషయాలను ఆలోచించి నిర్ణయం తీసుకోండి. నిరాకరించాల్సి వచ్చినప్పుడు ఎక్కువ వివరణలు ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. మీ పరిస్థితిని ప్రశాంతంగా, మర్యాదపూర్వకంగా తెలియజేయండి. మొదట్లో కొంత అసౌకర్యంగా అనిపించినా, క్రమంగా మీ అభిప్రాయాన్ని స్పష్టంగా చెప్పడం అలవాటు చేసుకోవచ్చు. అలాగే, ఇతరులకు సహాయం చేయడం మానేయాల్సిన అవసరం లేదు. మీకు సాధ్యమైనప్పుడు, మీకు ఇష్టమైనప్పుడు సహాయం చేయండి. కానీ, ఎదుటివారు ఏమనుకుంటారోననే భయంతో ప్రతిసారీ మీ అవసరాలను త్యాగం చేయకండి.

చివరిగా ఒక్క విషయం గుర్తుంచుకోండి.. అందరినీ సంతోషపెట్టడం మీ బాధ్యత కాదు. ఇతరులను గౌరవించినట్లే మిమ్మల్ని మీరు కూడా గౌరవించుకోవాలి. మీ సమయం, మీ శక్తి, మీ వ్యక్తిగత లక్ష్యాలు కూడా ముఖ్యమైనవే. అందరినీ సంతోషపెట్టే ప్రయత్నంలో మిమ్మల్ని మీరు మర్చిపోకండి. అవసరమైనప్పుడు మర్యాదపూర్వకంగా ‘నో’ చెప్పడం నేర్చుకోండి. ఎందుకంటే, ఇతరులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ఎంత ముఖ్యమో.. మీకు మీరు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం కూడా అంతే ముఖ్యం.