లోక్‌సభలో వీగిన మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు.. మోదీ ప్రభుత్వం ఏం చేయబోతోంది?

లోక్‌సభలో 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు వీగిపోయింది. మొత్తంగా 528 ఓట్లు పోలవగా.. అనుకూలంగా 298, ప్రతికూలంగా 230 మంది ఓటేశారు. ఈ బిల్లు నెగ్గాలంటే టు థర్డ్‌ మెజార్టీగా 352 ఓట్లు రావాల్సి ఉండగా.. 298 మాత్రమే రావడంతో.. బిల్లు వీగిపోయినట్లు లోక్‌సభ స్పీకర్ ఓం బిర్లా ప్రకటించారు. 131 రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లును వ్యతిరేకించి విపక్షాలు చారిత్రక తప్పిదం చేశాయని కేంద్ర మంత్రి కిరణ్‌ రిజిజు అన్నారు. అయితే ఇది మహిళా రిజర్వేషన్ల బిల్లు కాదని, ముమ్మాటికి రాజ్యాంగాన్ని మార్చే కుట్ర అని రాహుల్‌గాంధీ ఆరోపించారు. మహిళా రిజర్వేషన్లపై చిత్తశుద్ది ఉంటే 2023 మహిళా రిజర్వేషన్ల చట్టాన్ని అమలు చేయాలని రాహుల్‌గాంధీ అన్నారు. దీంతో మహిళా రిజర్వేషన్ల బిల్లును ఓడించి విపక్షాలు సంబరాలు చేసుకోవడం సిగ్గుచేటని కేంద్ర హోంశాఖ మంత్రి అమిత్‌షా విమర్శించారు .

శుక్రవారం (ఏప్రిల్ 17) రాత్రి 7:45 గంటలకు లోక్‌సభలో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు ఓడిపోయింది. ఈ బిల్లు ఆమోదం పొందడానికి 326 ఓట్లు అవసరం కాగా, అనుకూలంగా 298, వ్యతిరేకంగా 230 ఓట్లు మాత్రమే వచ్చాయి. దీంతో, సభ ప్రత్యేక సమావేశం ఉద్దేశ్యం నెరవేరలేదు. ఇప్పుడు ఈ బిల్లును ఆమోదింపజేయడానికి ప్రభుత్వానికి మిగిలిన మార్గాలు ఏమున్నాయి అనేదే ప్రశ్న. ఈ వివరణలో తెలుసుకుందాం..

ప్రశ్న 1: ప్రభుత్వం ఈ బిల్లును ఉమ్మడి సమావేశం ద్వారా ఆమోదించగలదా?

సమాధానం: లేదు, అస్సలు కాదు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 108 ప్రకారం, ఉభయ సభల మధ్య అభిప్రాయ భేదం ఉన్నప్పుడు సాధారణ బిల్లుల కోసం మాత్రమే సంయుక్త సమావేశం నిర్వహిస్తారు. అయితే, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు (131వ సవరణ బిల్లు) కోసం సంయుక్త సమావేశానికి ఎలాంటి నిబంధన లేదు. రాజ్యాంగ సవరణకు ఉభయ సభలలో ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరమని ఆర్టికల్ 368 స్పష్టంగా పేర్కొంది. ఏ సంయుక్త సమావేశం కూడా ఈ బిల్లును ఆమోదించలేదు. లోక్‌సభలో మెజారిటీ లభించకపోతే, సంయుక్త సమావేశానికి మార్గం మూసుకుపోతుంది. ప్రభుత్వానికి ఇదే అతిపెద్ద అడ్డంకి.

ప్రశ్న 2: ఈ బిల్లు ఆమోదం పొందకపోవడం మహిళా రిజర్వేషన్‌పై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది?

సమాధానం: అవును, ఇదే అతిపెద్ద ప్రభావం. 2023లో ఆమోదించిన మహిళా రిజర్వేషన్ చట్టం (106వ సవరణ, నారీ శక్తి వందన్ చట్టం) ఇప్పటికే అమల్లోకి వచ్చింది, కానీ దాని అమలు డీలిమిటేషన్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది. మొదటి జనాభా లెక్కల తర్వాత డీలిమిటేషన్ పూర్తయ్యాక మాత్రమే మహిళా రిజర్వేషన్ అమలు అవుతుందని అసలు చట్టంలో పేర్కొన్నారు. దీనిని మార్చడానికి 131వ సవరణ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. దీని ప్రకారం డీలిమిటేషన్ 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా జరుగుతుంది. 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికల నాటికే 33% మహిళా రిజర్వేషన్ ప్రారంభమవుతుంది.

ఇప్పుడు, ఈ బిల్లు ఆమోదం పొందకపోతే, 2023 నాటి అసలు చట్టం యథాతథంగా ఉంటుంది. అంటే, తదుపరి జనాభా లెక్కలు, ఆ తర్వాత జరిగే నియోజకవర్గాల పునర్విభజన తర్వాతే మహిళా రిజర్వేషన్ అమలు చేయడం జరుగుతంది. దీనిని 2034 ఎన్నికలలో లేదా ఆ తర్వాత అమలు చేయవచ్చని నిపుణులు అంటున్నారు. దీనివల్ల దానంతట అదే ఐదేళ్ల జాప్యం జరగదు, కానీ అసలు చట్టం కారణంగా జాప్యం జరుగుతుంది.

ప్రశ్న 3: భవిష్యత్తులో ప్రభుత్వానికి ఉన్న ఎంపికలు ఏమిటి? ఈ బిల్లును ఎలా ఆమోదించవచ్చు?

జవాబు: ప్రభుత్వానికి అనేక ఆచరణాత్మక ఎంపికలు ఉన్నాయి. కానీ వాటన్నింటికీ సమయం, రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం అవసరం.

బిల్లును తిరిగి ప్రవేశపెట్టడం: ప్రభుత్వం ఇప్పుడు తదుపరి సమావేశంలో అంటే వర్షాకాల సమావేశం లేదా బడ్జెట్ సమావేశం సందర్భంగా లోక్‌సభలో బిల్లును తిరిగి ప్రవేశపెట్టవచ్చు. బిల్లును ప్రవేశపెట్టడం, చర్చించడం, ఓటింగ్ అనే మొత్తం ప్రక్రియ పునరావృతమవుతుంది.

సవరణలను తిరిగి ప్రవేశపెట్టడం: దక్షిణ రాష్ట్రాల నిష్పత్తిని కొనసాగించడం వంటి ప్రతిపక్షం, కొన్ని డిమాండ్లను అంగీకరిస్తే, బిల్లును సవరించి తిరిగి ప్రవేశపెట్టవచ్చు.

రాజ్యసభలో మెజారిటీ సాధించడం: లోక్‌సభలో బిల్లు ఆమోదం పొందిన తర్వాత, రాజ్యసభలో ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరం. ఒకవేళ అది రాజ్యసభలో నిలిచిపోతే, తదుపరి చర్చ, సవరణకు మార్గం తెరుచుకుంటుంది.

ప్రతిపక్షంతో చర్చలు: మహిళా రిజర్వేషన్లకు అన్ని పార్టీలూ మద్దతు ఇస్తున్నాయని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే ప్రకటించింది. ఏకాభిప్రాయం కుదిరితే, ఆమోదం సులభతరం అవుతుంది, కానీ ప్రతిపక్షం ముఖ్యంగా దక్షిణ ప్రాంతంలోని పార్టీలు ప్రస్తుతం నియోజకవర్గాల పునర్విభజన గురించి ఆందోళన చెందుతున్నాయి.

ఒక చిన్న సవరణ: నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను పెంచకుండా, 2029 నుండి కేవలం మహిళా రిజర్వేషన్‌ను అమలు చేయడానికి ఒక ప్రత్యేక చిన్న సవరణను తీసుకురావచ్చని కొంతమంది నిపుణులు సూచిస్తున్నారు, కానీ సీట్లను పెంచాలన్నదే ప్రభుత్వ ప్రస్తుత ప్రణాళిక.

ప్రశ్న 4: ఒకవేళ ఈ బిల్లు ఆమోదం పొందకపోతే, 2029 ఎన్నికలలో ఏమి జరుగుతుంది?

సమాధానం: 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలు యథావిధిగా 543 స్థానాలకే జరుగుతాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు. నియోజకవర్గాల పునర్విభజన ఉండదు, కాబట్టి లోక్‌సభ సీట్ల సంఖ్య పెరగదు. మహిళా రిజర్వేషన్లు కూడా అమలు చేయడం కుదరదు. దక్షిణ రాష్ట్రాల ఆందోళనలు తక్షణమే తొలగిపోతాయి, కానీ మహిళా రిజర్వేషన్లు ఆలస్యం అవుతాయి. బిల్లు ఆమోదం పొందితే, కొత్త సీట్లు, రిజర్వేషన్లు రెండూ 2029 ప్రారంభంలోనే మొదలవుతాయని ప్రభుత్వం చెబుతోంది. బిల్లు తిరస్కరిస్తే, రెండూ 2029 ఎన్నికల వరకు వాయిదా పడతాయి.

నియోజకవర్గాల పునర్విభజన, మహిళా రిజర్వేషన్ల బిల్లు లోక్‌సభలో సభ్యుల ఆమోదం పొందినప్పటికీ, దానికి తగినంత మెజారిటీ రాలేదు. ఉభయ సభల సంయుక్త సమావేశానికి అవకాశం లేదు, మహిళా రిజర్వేషన్లు 2029కి బదులుగా 2034లో లేదా ఆ తర్వాత అమలు చేయవచ్చు. ప్రభుత్వం ఈ బిల్లును తిరిగి ప్రవేశపెట్టవలసి ఉంటుంది. ప్రతిపక్షంతో ఏకాభిప్రాయం పొందవలసి ఉంటుంది. ఇది కేవలం సంఖ్యాబలానికి సంబంధించిన బిల్లు మాత్రమే కాదు, దేశ పార్లమెంట్ నిర్మాణం, దాని సమాఖ్య స్వరూపం, మహిళా సాధికారతకు సంబంధించిన బిల్లు.

మరిన్ని జాతీయ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి..