Navratri: నాలుగు నవరాత్రులు.. నాలుగు శక్తి స్వరూపాలు! ఏ నవరాత్రిలో ఏ అమ్మవారిని పూజిస్తారో తెలుసా?
Four Navratris Festivals Telugu: హిందూ సంప్రదాయంలో ఏడాదికి నాలుగు నవరాత్రులు ఉంటాయని శాక్త సంప్రదాయం చెబుతోంది. వసంత, ఆషాఢ, శారదా, శ్యామల నవరాత్రుల్లో ఏ అమ్మవారిని పూజిస్తారు? వీటి ప్రత్యేకతలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత, విశేషాలు ఏమిటో ఇప్పుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.
Updated on: Oct 08, 2026 | 1:32 PM
Navratri: హిందూ ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయంలో నవరాత్రులకు ఎంతో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. సాధారణంగా మనకు శారదా నవరాత్రులు, దసరా వేడుకలే ఎక్కువగా గుర్తుకొస్తాయి. అయితే సంవత్సరంలో నాలుగు నవరాత్రులు వస్తాయని శాక్త సంప్రదాయం చెబుతోంది. పంగుణి, ఆని, పురట్టాసి, తై మాసాల్లో వరుసగా వసంత నవరాత్రి, ఆషాఢ నవరాత్రి, శారదా నవరాత్రి, శ్యామల నవరాత్రిగా వీటిని ఆచరిస్తారు. అమ్మవారిని వివిధ రూపాల్లో ఆరాధించే ఈ నాలుగు నవరాత్రులకు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంది. ఒక్కో నవరాత్రిలో ఒక్కో శక్తి స్వరూపాన్ని ప్రధానంగా పూజిస్తారు. వసంత నవరాత్రిలో లలితా త్రిపురసుందరి, ఆషాఢ నవరాత్రిలో వారాహి దేవి, శారదా నవరాత్రిలో దుర్గాదేవి, మహాలక్ష్మి, సరస్వతీదేవి, శ్యామల నవరాత్రిలో రాజశ్యామల లేదా రాజమాతంగి దేవిని విశేషంగా ఆరాధిస్తారు.
1. వసంత నవరాత్రి
- కాలం: పంగుణి మాస అమావాస్య నుంచి తొమ్మిది రోజుల పాటు. సాధారణంగా మార్చి–ఏప్రిల్ మధ్యలో, వసంతకాలంలో వస్తుంది.
- ప్రధాన దేవత: శ్రీ లలితా త్రిపురసుందరి.
- వసంతకాలంలో ప్రకృతిలో కొత్త చైతన్యం మొదలయ్యే సమయంలో జరుపుకునే నవరాత్రి కావడంతో దీనికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. ఈ సమయంలో శ్రీ లలితా త్రిపురసుందరి దేవిని భక్తిశ్రద్ధలతో పూజిస్తారు. అమ్మవారి అనుగ్రహంతో జీవితం కొత్త శక్తి, ఉత్సాహం, సౌందర్యంతో నిండుతుందని భక్తుల విశ్వాసం.
2. ఆషాఢ నవరాత్రి
- కాలం: ఆని మాస అమావాస్య నుంచి తొమ్మిది రోజుల పాటు. సాధారణంగా జూన్–జూలై మధ్యలో వస్తుంది.
- ప్రధాన దేవత: శ్రీ వారాహి దేవి.
- శ్రీ లలితా పరమేశ్వరి అమ్మవారి సైన్యాధిపతిగా వారాహి దేవిని శాక్త సంప్రదాయంలో భావిస్తారు. ఆషాఢ నవరాత్రుల్లో వారాహి అమ్మవారిని ప్రత్యేకంగా ఆరాధిస్తారు. భయాలు తొలగి, ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కొనే ధైర్యం, విజయశక్తి, రక్షణ లభిస్తాయని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే శక్తి ఉపాసకులకు ఆషాఢ నవరాత్రులు ఎంతో ముఖ్యమైనవిగా భావిస్తారు.
3. శారదా నవరాత్రి
- కాలం: పురట్టాసి మాస అమావాస్య నుంచి తొమ్మిది రోజుల పాటు. సాధారణంగా సెప్టెంబర్–అక్టోబర్ మధ్యలో శరదృతువులో వస్తుంది.
- ప్రధాన దేవతలు: దుర్గాదేవి, మహాలక్ష్మి, సరస్వతీదేవి.
- నాలుగు నవరాత్రుల్లో అత్యంత వైభవంగా, దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకునేది శారదా నవరాత్రులే. దుర్గాదేవిని వీరశక్తికి, మహాలక్ష్మిని సంపదకు, సరస్వతీదేవిని విద్యా జ్ఞానానికి ప్రతీకలుగా భావిస్తూ భక్తులు పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల్లో అమ్మవారి వివిధ రూపాలను కొలుస్తూ, ఉపవాసాలు, దీపారాధనలు, ప్రత్యేక పూజలు, కుంకుమార్చనలు నిర్వహిస్తారు. అనంతరం విజయదశమితో నవరాత్రి ఉత్సవాలు ముగుస్తాయి.
4. శ్యామల నవరాత్రి
- కాలం: తై మాస అమావాస్య నుంచి తొమ్మిది రోజుల పాటు. సాధారణంగా జనవరి–ఫిబ్రవరి మధ్యలో వస్తుంది.
- ప్రధాన దేవత: శ్రీ రాజశ్యామల లేదా శ్రీ రాజమాతంగి దేవి.
- శ్యామల నవరాత్రి అమ్మవారి జ్ఞాన, వాక్చాతుర్య, కళా స్వరూపాన్ని ఆరాధించే ప్రత్యేకమైన నవరాత్రిగా భావిస్తారు. శాక్త సంప్రదాయంలో రాజమాతంగి దేవిని దశమహావిద్యల్లో తొమ్మిదవ విద్యగా పేర్కొంటారు. ఆమెను శ్రీ లలితా త్రిపురసుందరి దేవి మంత్రిణిగా, అంటే ప్రధాన మంత్రిగా భావించే సంప్రదాయం ఉంది. అందుకే ఆమెకు మహామంత్రిణి అనే విశిష్ట నామం కూడా ఉంది.
రాజశ్యామల దేవి ప్రత్యేకత ఏమిటి?
శ్యామల దేవి అనుగ్రహం వల్ల వాక్చాతుర్యం, కవిత్వం, సంగీతం, కళలు, విద్య, జ్ఞానం వృద్ధి చెందుతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ముఖ్యంగా విద్యార్థులు, కళాకారులు, రచయితలు, వక్తలు, సంగీత విద్వాంసులు ఆమెను ప్రత్యేకంగా ఆరాధిస్తారు. మాటల్లో స్పష్టత, మంచి ఆలోచనా శక్తి, జ్ఞానం, సృజనాత్మకత కలగాలని కోరుకునే వారు శ్యామల దేవిని భక్తితో పూజిస్తారు. మంత్ర సాధన, ఆధ్యాత్మిక సాధనలో కూడా ఆమెకు ప్రత్యేక స్థానం ఉందని శాక్త సంప్రదాయం చెబుతుంది.
మాతంగి దేవి అవతార విశేషం
పురాణ, శాక్త సంప్రదాయాల ప్రకారం మాతంగి దేవి మాతంగ మహర్షి తపస్సుకు సంబంధించిన దివ్యశక్తి స్వరూపంగా భావించబడుతుంది. రాజమాతంగి, రాజశ్యామల, శ్యామల అనే పేర్లతో ఆమెను భక్తులు ఆరాధిస్తారు. దశమహావిద్యల్లో తొమ్మిదవ దేవతగా ఆమెను పూజిస్తారు. వాక్కు, సంగీతం, కళలు, విద్య, జ్ఞానం వంటి అంశాలకు అధిష్ఠాన దేవతగా భావించే సంప్రదాయం ఉంది.
శ్యామల నవరాత్రి ఎందుకు ప్రత్యేకం?
సాధారణంగా నవరాత్రి అంటే శక్తి ఆరాధన గుర్తుకొస్తుంది. కానీ శ్యామల నవరాత్రి జ్ఞానం, కళలు, వాక్కు, మేధస్సుకు సంబంధించిన శక్తిని ఆరాధించే ప్రత్యేక సందర్భంగా నిలుస్తుంది. అందువల్ల ఈ నవరాత్రి సమయంలో రాజశ్యామల దేవిని భక్తితో స్మరించి, విద్యా జ్ఞానం, మంచి వాక్చాతుర్యం, కళల్లో ప్రతిభ, సద్బుద్ధి కలగాలని ప్రార్థిస్తారు. నాలుగు నవరాత్రులు.. నాలుగు శక్తి స్వరూపాలు.. ఇలా సంవత్సరంలోని వివిధ కాలాల్లో అమ్మవారిని వివిధ రూపాల్లో ఆరాధించే సంప్రదాయం హిందూ ఆధ్యాత్మిక సంస్కృతిలో శక్తి ఉపాసనకు ఉన్న విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది.
(Disclaimer: నవరాత్రుల తిథులు, పేర్లు, ఆచారాలు ప్రాంతీయ పంచాంగాలు, సంప్రదాయాల ప్రకారం మారవచ్చు. పై వివరాలను ఆధ్యాత్మిక/సంప్రదాయ విశ్వాసాల నేపథ్యంలో చూడాలి.)
