చెట్లపై కాదు.. భూమి లోపలే ఇల్లు! విషపూరిత తేనెటీగలకే చుక్కలు చూపించే పక్షి
చెట్ల కొమ్మలపై కాకుండా, నేల కింద 2 మీటర్ల లోతైన సొరంగాలు తవ్వి నివసించే బీ-ఈటర్ పక్షులు ప్రకృతిలోని అద్భుతాలు. ఇవి విషపు తేనెటీగలను గాల్లోనే వేటాడి, వాటి విషాన్ని నేర్పుగా తొలగించి తింటాయి. రంగురంగుల ఈకలతో ఆకట్టుకునే ఈ పక్షులు, సహకార పెంపకం, వలసలు, ప్రకృతి సమతుల్యతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

ప్రకృతిలో ప్రతి జీవికీ ఓ ప్రత్యేకత ఉంటుంది. కొన్ని పక్షులు చెట్ల కొమ్మలపై అందమైన గూళ్లు కట్టుకుంటాయి. మరికొన్ని చెట్ల తొర్రల్లో నివసిస్తాయి. కానీ ఓ ప్రత్యేకమైన పక్షి మాత్రం ఏకంగా భూమి లోపలే ఇల్లు నిర్మించుకుంటుంది. అదీ మామూలుగా కాదు.. దాదాపు రెండు మీటర్ల పొడవైన సొరంగాన్ని తవ్వుకుని అందులోనే గుడ్లు పెట్టి పిల్లలను పెంచుకుంటుంది. అంతేకాదు.. ప్రాణాంతకమైన విషం కలిగిన తేనెటీగలను గాల్లోనే వేటాడి, వాటి కుట్టే ముల్లును, విషపు సంచిని తొలగించి మరీ తింటుంది. ప్రకృతి ఇంజనీర్లుగా, నైపుణ్యం కలిగిన వేటగాళ్లుగా పేరొందిన ఈ పక్షులే బీ-ఈటర్లు.
బీ-ఈటర్లు మెరోపిడే కుటుంబానికి చెందిన పక్షులు. ఆధునిక పక్షుల వర్గీకరణ ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 31 జాతులు ఉన్నాయి. ఇవి ప్రధానంగా ఆఫ్రికా, ఆసియా, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణ ఐరోపా ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తాయి. మన భారతదేశంలోనూ వీటికి చెందిన పలు జాతులు ఉన్నాయి. ఈ పక్షులను చూడగానే ముందుగా ఆకట్టుకునేది వాటి రంగులే. ఆకుపచ్చ, నీలం, పసుపు, ఎరుపు, గోధుమ రంగుల కలయికతో ఎంతో అందంగా కనిపిస్తాయి. కొన్ని జాతుల కళ్ల చుట్టూ నల్లటి గీతలు, తలపై ప్రత్యేకమైన రంగుల ఈకలు ఉంటాయి. వీటి ముక్కు పొడవుగా, కొద్దిగా వంగి ఉండటం వల్ల గాల్లో ఎగిరే కీటకాలను సులభంగా పట్టుకోగలుగుతాయి. తోకలోని పొడవైన ఈకలు వీటికి మరింత ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని ఇస్తాయి. బీ-ఈటర్లు గాల్లో ఎగరడంలోనూ ఎంతో చురుకైనవి. వేగంగా దూసుకెళ్లడం, అకస్మాత్తుగా దిశ మార్చుకోవడం, గాల్లోనే విన్యాసాలు చేయడం వీటి ప్రత్యేకత. చిన్న విమానాల్లా గాల్లో దూసుకెళ్తూ కీటకాలను పట్టుకుంటాయి.
చెట్లపై కాదు.. భూమి లోపలే నివాసం!
బీ-ఈటర్లలో అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచే విషయం వాటి నివాస నిర్మాణం. సాధారణంగా పక్షులు చెట్లపై గూళ్లు కట్టుకుంటే.. ఇవి మాత్రం నది ఒడ్డున ఉండే ఇసుక గట్లు, మట్టి గోడలు, నేలలోని నిలువైన వాలులను తమ నివాసాలుగా ఎంచుకుంటాయి. తమ బలమైన ముక్కుతో మట్టిని తొలుస్తూ, కాళ్లతో తవ్విన మట్టిని వెనక్కి నెడుతూ సొరంగాలు నిర్మించుకుంటాయి. కొన్ని జాతులు దాదాపు ఒకటి నుంచి రెండు మీటర్ల పొడవైన బొరియాలను తవ్వుకోగలవు. ఇది చిన్న పని కాదు. మగ, ఆడ పక్షులు కలిసి రోజుల తరబడి శ్రమించి తమ నివాసాన్ని సిద్ధం చేసుకుంటాయి. కొన్ని జాతుల్లో ఈ నిర్మాణ ప్రక్రియకు సుమారు 6 నుంచి 12 రోజుల సమయం పట్టవచ్చు.
సొరంగం చివర్లో కొంత విశాలమైన గదిని ఏర్పాటు చేసుకుంటాయి. అక్కడే గుడ్లు పెట్టి, పిల్లలను పెంచుకుంటాయి. బయట వాతావరణంలోని వేడి, కొన్ని శత్రువుల నుంచి ఈ భూగర్భ నివాసాలు కొంతవరకు రక్షణ కల్పిస్తాయి. ఇంకో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. కొన్ని బీ-ఈటర్ జాతులు ఒంటరిగా కాకుండా కాలనీలుగా నివసిస్తాయి. ఒకే మట్టి గోడలో పదుల సంఖ్యలో సొరంగాలు కనిపిస్తాయి. ఇలా వందలాది పక్షులు ఒకే ప్రాంతంలో నివసించడం చూడొచ్చు. కొన్ని జాతుల్లో పిల్లల సంరక్షణకు తల్లిదండ్రులతో పాటు ఇతర పక్షులు కూడా సహాయం చేస్తాయి.
తేనెటీగలకే చుక్కలు చూపించే వేటగాళ్లు!
బీ-ఈటర్లకు ఆ పేరు రావడానికి కారణం వాటి ఆహారపు అలవాట్లే. ముఖ్యంగా తేనెటీగలు, కందిరీగలు వీటికి ఇష్టమైన ఆహారం. వీటితో పాటు ఈగలు, తూనీగలు, ఇతర ఎగిరే కీటకాలను కూడా వేటాడి తింటాయి. సాధారణంగా చెట్ల కొమ్మలపైనా, తీగలపైనా కూర్చుని చుట్టుపక్కల గమనిస్తుంటాయి. ఎక్కడైనా తేనెటీగ కనిపించిందంటే చాలు.. క్షణాల్లో గాల్లోకి దూసుకెళ్లి దాన్ని ముక్కుతో పట్టుకుంటాయి. ఆ తర్వాత తిరిగి తమకు అనువైన కొమ్మపైకి వచ్చి వేటను సిద్ధం చేసుకుంటాయి. అయితే ఇక్కడే అసలైన అద్భుతం ఉంది. తేనెటీగల శరీరంలో విషం ఉంటుంది. వాటిని అలాగే తింటే పక్షులకు ప్రమాదం కలగవచ్చు. మరి బీ-ఈటర్లు వాటిని ఎలా తింటాయి?
తేనెటీగను పట్టుకున్న వెంటనే మింగేయవు. ముందుగా దాన్ని గట్టి కొమ్మకు లేదా రాయికి పదేపదే కొడతాయి. ముఖ్యంగా దాని పొట్ట భాగాన్ని కొమ్మకు రుద్దుతూ కుట్టే ముల్లును, విషపు సంచిని తొలగించే ప్రయత్నం చేస్తాయి. ఈ సమయంలో విషం కళ్లలో పడకుండా తమ కళ్లను గట్టిగా మూసుకుంటాయి. ఆ తర్వాతే దాన్ని ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. ఇలా ప్రమాదకరమైన కీటకాలనే తమ ఆహారంగా మార్చుకునే నేర్పు బీ-ఈటర్లకు ప్రకృతి ఇచ్చిన అద్భుతమైన ప్రత్యేకత. కొన్ని జాతులు రోజులో వందల సంఖ్యలో కీటకాలను కూడా వేటాడగలవు.
పెద్ద జంతువుల వీపుపై ప్రయాణం!
బీ-ఈటర్లలో కొన్ని జాతుల ప్రవర్తన మరింత ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా ఆఫ్రికాలో కనిపించే కార్మైన్ బీ-ఈటర్లు ఏనుగులు, జిరాఫీలు వంటి పెద్ద జంతువుల వీపులపై కూర్చోవడం కనిపిస్తుంది. ఆ జంతువులు నడుస్తున్నప్పుడు గడ్డి మధ్య దాక్కున్న కీటకాలు ఒక్కసారిగా బయటకు ఎగురుతాయి. వాటిని బీ-ఈటర్లు వెంటనే వేటాడి తింటాయి. ఇలా పెద్ద జంతువుల కదలికలను తమకు అనుకూలంగా మార్చుకుంటాయి. అయితే ఇవి అన్ని సమయాల్లో జంతువులపైనే ఉంటాయని కాదు.. అవకాశం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఇలా ప్రవర్తిస్తాయి.
నీళ్లలో కాదు.. దుమ్ములో స్నానం!
బీ-ఈటర్ల జీవనశైలిలో మరో ప్రత్యేకత వాటి పరిశుభ్రత. ఇవి నీటిలో స్నానం చేయడంతో పాటు నేలపై ఉండే సన్నని ఇసుక లేదా దుమ్ములో పొర్లుతూ కూడా శరీరాన్ని శుభ్రం చేసుకుంటాయి. దీన్నే డస్ట్ బాత్ అంటారు. ఇలా చేయడం వల్ల ఈకల మధ్య ఉండే మురికి, అదనపు జిడ్డు, కొన్ని పరాన్నజీవులను తొలగించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. ఆ తర్వాత ఎండలో కూర్చుని రెక్కలను సరిచేసుకుంటాయి.
కుటుంబ జీవితం.. పిల్లల పెంపకంలో సహకారం!
బీ-ఈటర్ల కుటుంబ జీవితం కూడా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. సంతానోత్పత్తి సమయంలో మగ పక్షి ఆడ పక్షికి ఆహారంగా కీటకాలను అందిస్తుంది. కొన్ని జాతుల్లో పిల్లల పెంపకంలో తల్లిదండ్రులకు ఇతర యువ పక్షులు కూడా సహకరిస్తాయి. ఈ విధానాన్ని కోఆపరేటివ్ బ్రీడింగ్ అంటారు. కొన్ని బీ-ఈటర్ జాతులు కాలానుగుణంగా వలస వెళ్తుంటాయి. ఆహారం, వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి ప్రయాణిస్తాయి. సీజన్ మారినప్పుడు తిరిగి తమ పాత ప్రాంతాలకు చేరుకుంటాయి.
పర్యావరణానికి మిత్రులు!
బీ-ఈటర్లు ప్రకృతిలో ఆహార గొలుసులో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ముఖ్యంగా వివిధ రకాల ఎగిరే కీటకాలను వేటాడి తినడం ద్వారా వాటి సంఖ్యను సహజంగా నియంత్రించడంలో సహాయపడతాయి. వ్యవసాయ ప్రాంతాల్లో పంటలకు హాని చేసే కొన్ని కీటకాలను తినడం వల్ల పరోక్షంగా రైతులకు కూడా మేలు జరుగుతుంది. అయితే ఇవి తేనెటీగలను కూడా తింటాయి కాబట్టి, పరాగసంపర్కానికి ఉపయోగపడే తేనెటీగల సంఖ్యపై వీటి ప్రభావం ఉంటుందా అనే అంశాన్ని కూడా పర్యావరణ సమతుల్యత కోణంలో చూడాలి.
చూశారా.. ఓ చిన్న పక్షి జీవితంలో ఎన్ని అద్భుతాలు దాగి ఉన్నాయో! నేలలో సొరంగాలు తవ్వుకుని ఇళ్లు కట్టుకోవడం, గాల్లోనే వేటాడటం, విషపూరితమైన తేనెటీగలను సైతం నేర్పుగా ఆహారంగా మార్చుకోవడం.. ఇవన్నీ ప్రకృతి సృష్టించిన అద్భుతమైన నైపుణ్యాలే. మనుషులు అత్యాధునిక యంత్రాలతో చేసే ఎన్నో పనులను ఈ చిన్న జీవులు తమ సహజ సామర్థ్యంతో చేసేస్తున్నాయి. అందుకే ప్రకృతిని ఎంత పరిశీలించినా.. కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవాల్సిందే!
