ఒకే ఒక్క వాట్సాప్ మెసేజ్.. ఎందరో బలి! వార్తకూ, వాస్తవం లేని ప్రచారానికీ తేడాను ఇలా గుర్తించండి..

సగటు భారతీయుడి స్మార్ట్‌ఫోన్‌కి రోజూ పదుల సంఖ్యలో వాట్సాప్ (WhatsApp) సందేశాలు వస్తుంటాయి. ఓ మధ్యాహ్నం కుటుంబ వాట్సాప్ గ్రూప్‌లోకి ఒక అస్పష్టమైన వీడియో వస్తుంది. ‘పక్క ఊరిలో పిల్లలను ఎత్తుకెళ్లే ముఠా తిరుగుతోంది’ అని ఆ వీడియో కింద క్యాప్షన్ ఉంటుంది. భయంతో దాన్ని కాలనీ గ్రూప్‌లోకి, అక్కడి నుంచి మరో గ్రూప్‌లోకి క్షణాల్లో ఫార్వర్డ్ చేస్తారు. ఆధారాల ఆధారంగా కాదు.. కేవలం భయం ప్రాతిపదికన కొద్ది గంటల్లోనే జనం రోడ్లపైకి వస్తారు.

ఒక చిన్న అబద్ధపు ప్రచారం సమాజంలో ఎంతటి విధ్వంసానికి దారితీస్తుందో తెలిపే చేదు నిజాలు, దానికి అడ్డుకట్ట వేసే మార్గాలపై ప్రత్యేక కథనం..

ఒకే ఒక్క వాట్సాప్ మెసేజ్.. 23 మంది బలి!

వాట్సాప్ ఫార్వర్డ్ మెసేజ్ వల్ల తలెత్తిన భయంతో మన దేశంలో సంభవించిన ఘోరాలు తక్కువేమీ కావు:

దాడి మరణాలు (Lynchings): 2017 – 2020 మధ్య కాలంలో పిల్లలను ఎత్తుకెళ్లే ముఠాలు, అవయవాల దొంగలు తిరుగుతున్నారంటూ వాట్సాప్‌లో వచ్చిన తప్పుడు పుకార్ల వల్ల గుంపుల దాడిలో కనీసం 23 మంది అమాయకులు ప్రాణాలు కోల్పోయారని.. BOOM తన నివేదికలో ఆసక్తికర విషయాలను వెల్లడించింది.

నిజం ఏంటి?: ఆ దాడులకు కారణమైన వీడియోలు, సందేశాలన్నీ పాతవి, వేరే దేశాలకు చెందినవి లేదా పూర్తిగా సృష్టించబడిన అబద్ధాలు. ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారంతా ఊళ్లోకి కొత్తగా వచ్చిన అపరిచితులు లేదా ప్రయాణికులు మాత్రమే.

భారత్‌లో ‘ఫేక్ న్యూస్’ తీవ్రత – గణాంకాలు:

గ్లోబల్ సర్వే ఫలితాలు: మైక్రోసాఫ్ట్ నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, ప్రపంచ సగటు (57%) కంటే ఎక్కువగా **భారత్‌లో 60 ശాతానికి పైగా ప్రజలు ఆన్‌లైన్‌లో తప్పుడు సమాచారాన్ని (Fake News) ఎదుర్కొంటున్నారు.

తొలిసారి ఓటర్ల ఆందోళన: తొలిసారి ఓటు హక్కు పొందిన భారతీయ యువతలో 88 శాతం మంది ఫేక్ న్యూస్‌ను అత్యంత తీవ్రమైన సమస్యగా భావిస్తున్నారని, అయితే నిజమైన వార్త ఏదో, అబద్ధం ఏదో గుర్తించడంలో ఇబ్బంది పడుతున్నామని అంగీకరించారు.

అబద్ధపు ప్రచారాలు ఎందుకు వేగంగా వ్యాపిస్తాయి?

మనిషి మానసిక ప్రవర్తనే దీనికి ప్రధాన కారణం. ఆలోచింపజేసే వార్తల కంటే భయం, కోపం, లేదా విపరీతమైన ఆవేశాన్ని కలిగించే మెసేజ్‌లు అత్యంత వేగంగా షేర్ అవుతాయి:

భయం: “ఇది వెంటనే షేర్ చేయండి, మీ ఆత్మీయులు ప్రమాదంలో పడవచ్చు” అని హెచ్చరిస్తుంది.

ఆవేశం- అభిమానం: “ఇది షేర్ చేయండి, మీరు నమ్మేదే నిజమని నిరూపించండి” అని ఉసిగొల్పుతుంది.

ఏ సందేశం కూడా “ఆగండి.. ఒక్కసారి సరిచూసుకోండి” అని చెప్పదు.

ఫేక్ న్యూస్‌ను సులభంగా గుర్తించే 3 సూత్రాలు:

తప్పుడు సమాచారాన్ని గుర్తించడానికి పెద్దగా సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అవసరం లేదు. ఈ చిన్న జాగ్రత్తలు పాటిస్తే సరిపోతుంది:

Forwarded many times అని ఉంటే: వాట్సాప్‌లో ‘అనేకసార్లు ఫార్వర్డ్ చేయబడింది’ అని కనిపిస్తే దాన్ని నమ్మే ముందు వేగం తగ్గించాలి.

రివర్స్ ఇమేజ్ సెర్చ్ (Reverse Image Search): సందేహాస్పద ఫోటో లేదా వీడియోను గూగుల్‌లో రివర్స్ సెర్చ్ చేస్తే, అది ఎప్పుడు, ఎక్కడ జరిగిందో క్షణాల్లో తేలిపోతుంది.

ఫాక్ట్-చెక్ సంస్థలను పరిశీలించడం: పిఐబి ఫాక్ట్ చెక్ (PIB Fact Check) లేదా స్వతంత్ర ఫాక్ట్-చెకింగ్ సంస్థలు రోజూ వైరల్ అవుతున్న వార్తల నిజానిజాలను వెల్లడిస్తుంటాయి. ఒక్కసారి వాటిని సరిచూసుకోవడం శ్రేయస్కరం.

ఫోన్‌కి వచ్చిన ప్రతి మెసేజ్‌ను ఫాక్ట్-చెక్ చేయాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ మిమ్మల్ని తీవ్ర భయానికి, కోపానికి గురిచేసే ఒక వార్తను ఇతరులకు ఫార్వర్డ్ చేసే ముందు.. ఒక్క క్షణం వేలు ఆపి “ఇది నిజంగా నిజమేనా?” అని మిమ్మల్ని మీరు ప్రశ్నించుకోవడమే ఒక బాధ్యతాయుతమైన పౌరుడిగా మనం చేసే అతిపెద్ద సహాయం..