Ganesh Chaturthi: వినాయకుడికి స్త్రీ రూపం ఉందని తెలుసా? అరుదైన ‘వినాయకి’ గురించి ఆసక్తికర విషయాలు!
Vinayaki Goddess: వినాయకుడికి స్త్రీ రూపం కూడా ఉందని తెలుసా? ‘వినాయకి’ లేదా ‘గణేశిని’గా పిలిచే ఈ అరుదైన దేవతకు సంబంధించిన శిల్పాలు భారతదేశంలోని కొన్ని ఆలయాల్లో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. వినాయకి రూపం, ప్రత్యేకతలు, పురాతన శిల్పాల గురించి వివరంగా తెలుసుకుందాం.
Updated on: Sep 14, 2026 | 2:48 PM
Ganesh Chaturthi And Vinayaki: గణేశ్ చతుర్థి వేళ.. ఎక్కడ చూసినా వినాయకుడి విగ్రహాలు, పూజలు, వేడుకల సందడి కనిపిస్తోంది. విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా, జ్ఞానం, శుభం, విజయానికి ప్రతీకగా భక్తులు గణపతిని ఆరాధిస్తారు. అయితే వినాయకుడికి స్త్రీ రూపం కూడా ఉందనే విషయం చాలామందికి తెలియదు. అదే ‘వినాయకి’ లేదా ‘గణేశిని’ దేవత. తమిళనాడులోని కన్యాకుమారి జిల్లాలో ఉన్న ప్రసిద్ధ తానుమలయన్ ఆలయంలో ఈ అరుదైన స్త్రీ ఏనుగు ముఖ దేవతకు సంబంధించిన రాతి శిల్పం కనిపిస్తుంది. సుమారు 1,300 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన ఈ ఆలయంలోని వినాయకి శిల్పం భక్తులు, చరిత్రకారులు, శిల్పకళాభిమానులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తుంది.
వినాయకి ఎవరు?
పురాణ సంప్రదాయాల్లో వినాయకుడి స్త్రీ రూపంగా వినాయకి ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది. ఏనుగు ముఖంతో దర్శనమిచ్చే ఈ దేవత కూడా గణేశుడి మాదిరిగానే విఘ్నాలను తొలగించే శక్తికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. కొన్ని సంప్రదాయాల్లో ఆమెను గజానని, విఘ్నేశి, గజరూప వంటి పేర్లతో కూడా పేర్కొంటారు. వినాయకి గురించి పురాణాలు, చారిత్రక ఆధారాలు పరిమితంగా ఉండటంతో ఆమెకు సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు ఎక్కువగా అందుబాటులో లేవు. అందువల్ల ఇతర దేవతలతో పోలిస్తే వినాయకి రూపం చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది.
వినాయకి శిల్పం ఎలా ఉంటుంది?
తానుమలయన్ ఆలయంలోని వినాయకి శిల్పం ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని కలిగి ఉంటుంది. సుఖాసనంలో కాళ్లు ముడుచుకుని కూర్చున్న నాలుగు చేతుల దేవతగా చెక్కారు. ఆమె ఎడమ చేతిలో యుద్ధ గొడ్డలి, కింది ఎడమ చేతిలో శంఖం కనిపిస్తాయి. కుడివైపు ఉన్న రెండు చేతుల్లో ఒకదానిలో కలశం, మరొకదానిలో దండం ఉంటాయి. ముఖ్యంగా ఆమె పొడవైన తొండం దండం చుట్టూ చుట్టుకుని ఉండటం ఈ శిల్పానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.
వినాయకి శిల్పాలు ఎక్కడ కనిపిస్తాయి?
వినాయకి రూపానికి సంబంధించిన ప్రాచీన శిల్పాల్లో ఒకటి రాజస్థాన్లోని రైర్ ప్రాంతంలో లభించిన టెర్రకోట శిల్పంగా చెబుతారు. ఇది 5వ శతాబ్దానికి ముందునాటిదిగా భావిస్తారు. ఒడిశాలోని హిరాపూర్లో ఉన్న చౌసఠ్ యోగిని ఆలయంలో కూడా వినాయకి రూపం కనిపిస్తుంది. అక్కడ ఆమె 64 మంది యోగినుల్లో ఒకరిగా, నృత్య భంగిమలో దర్శనమిస్తుంది. ఇవే కాకుండా రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ఆలయాల్లో కూడా వినాయకి దేవతకు సంబంధించిన అరుదైన శిల్పాలు వెలుగుచూశాయి.
వినాయకి చతుర్థి అంటే?
ప్రతి అమావాస్య తర్వాత వచ్చే చతుర్థి తిథిని వినాయకి చతుర్థిగా పిలుస్తారు. ఈ రోజు ప్రధానంగా గణేశుడి ఆరాధనకు ప్రసిద్ధి. అయితే ‘వినాయకి’ అనే పేరు గణేశుడి స్త్రీ రూపంతోనూ అనుబంధాన్ని కలిగి ఉండటం ఆసక్తికరమైన విషయం. వినాయకి గురించి పెద్దగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న సమాచారం లేకపోయినా, భారతీయ ఆలయ శిల్పకళలో కనిపించే ఈ అరుదైన రూపం మన పురాణ, ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. గణేశ్ చతుర్థి సందర్భంగా వినాయకుడి గురించి తెలుసుకునే క్రమంలో.. ఆయనతో అనుబంధం ఉన్న ఈ అరుదైన స్త్రీ దేవత వినాయకి గురించి తెలుసుకోవడం కూడా ఆసక్తికరమే.
(Disclaimer: ఈ కథనంలోని పురాణ, ఆధ్యాత్మిక వివరాలు వివిధ విశ్వాసాలు, సంప్రదాయాలు, చారిత్రక ఆధారాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. వీటిని శాస్త్రీయంగా నిరూపితమైన విషయాలుగా పరిగణించకండి. వ్యక్తిగత నిర్ణయాలు తీసుకునేముందు సంబంధిత నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది.)
