భారత్‌లో రాష్ట్రాలన్నీ ఎందుకు ఇంత భిన్నంగా ఉన్నాయి?

భారత్‌ 1947లో స్వాతంత్య్రం పొందినప్పుడు.. అది ఒకే దేశం స్వేచ్ఛ పొందిన కథ కాదు. ఎన్నో చిన్నా పెద్ద రాజ్యాలు, ప్రాంతాలు కలిసి క్రమంగా ఒకే భారతదేశంగా మారిన ప్రయాణం. నేటి భారత్‌ను అర్థం చేసుకోవాలంటే.. మన రాష్ట్రాల చరిత్రను కూడా తెలుసుకోవాలి. స్వాతంత్య్రం వచ్చే సమయానికి భారత్‌లో సుమారు 565 సంస్థానాలు ఉండేవి. వాటికి సొంత రాజులు లేదా రాణులు, సొంత పాలనా విధానాలు, కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రత్యేకమైన నియమాలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా బ్రిటిష్‌ ఇండియాలో భాగం కాకుండా.. సంస్థానాలుగా కొనసాగాయి. అంటే అప్పటి భారతదేశం ఒకే పాలనా వ్యవస్థలో ఉన్న ప్రాంతం మాత్రమే కాదు.. ఎన్నో విభిన్న పాలనా ప్రాంతాల సమాహారం.

565 సంస్థానాలను ఒక్కటిగా ఎలా చేశారు?

1947 తర్వాత ఈ సంస్థానాలన్నింటినీ భారతదేశంలో విలీనం చేయడం పెద్ద సవాలుగా మారింది. ఈ ప్రక్రియలో అప్పటి ఉపప్రధాని, హోంమంత్రి సర్దార్‌ వల్లభ్‌భాయ్‌ పటేల్‌, ఆయనకు సహకరించిన అధికారి వీ.పీ. మేనన్‌ కీలక పాత్ర పోషించారు. ప్రతి సంస్థానాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేయడానికి అక్కడి పాలకులతో చర్చలు జరిపారు. చాలా సంస్థానాలు త్వరగానే భారత్‌లో చేరేందుకు అంగీకరించాయి. అయితే కొన్ని సంస్థానాల విషయంలో పరిస్థితులు క్లిష్టంగా మారాయి. ట్రావెన్‌కోర్‌ కొంతకాలం స్వతంత్రంగా ఉండాలనే ఆలోచనను వ్యక్తం చేసినప్పటికీ.. చివరకు భారతదేశంలో విలీనం అయింది. జునాగఢ్‌ పాలకుడు పాకిస్థాన్‌లో విలీనం కావాలని నిర్ణయించగా.. అక్కడి ప్రజల మెజారిటీ అభిప్రాయం, తదనంతర పరిణామాలతో ఆ నిర్ణయం మారింది. హైదరాబాద్‌ సంస్థానం మాత్రం భారత్‌లో విలీనానికి వెంటనే అంగీకరించలేదు. చివరకు 1948లో భారత ప్రభుత్వం సైనిక చర్య చేపట్టిన అనంతరం హైదరాబాద్‌ భారతదేశంలో విలీనం అయింది. ఈ విధంగా అనేక సంస్థానాల విలీనం పూర్తవుతూ.. 1950 నాటికి భారతదేశం ఒక రాజ్యాంగబద్ధమైన గణతంత్రంగా అవతరించింది.

కానీ ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలవుతుంది.. అన్ని ప్రాంతాలు భారత్‌లో భాగమైనంత మాత్రాన.. అవన్నీ ఒకే స్థాయి నుంచి ప్రయాణం మొదలుపెట్టలేదు. ప్రతి ప్రాంతానికి తనదైన గతం ఉంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో పాలకులు విద్య, వైద్యం వంటి రంగాలకు ముందుగానే ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో అలాంటి అభివృద్ధి తక్కువగా జరిగింది. బ్రిటిష్‌ పాలనలో నేరుగా ఉన్న ప్రాంతాల్లోనూ అభివృద్ధి విధానం ఒకేలా ఉండేది కాదు. ఉదాహరణకు అప్పటి ట్రావెన్‌కోర్‌ ప్రాంతాన్ని తీసుకుంటే.. అక్కడ విద్య, ఆరోగ్య రంగాల్లో కొన్ని ముఖ్యమైన చర్యలు స్వాతంత్య్రానికి ముందే ప్రారంభమయ్యాయి. ముఖ్యంగా విద్యా విస్తరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వల్ల ఆ ప్రాంతానికి ఒక ప్రారంభ ప్రయోజనం ఏర్పడింది. తర్వాత ట్రావెన్‌కోర్‌ భాగమైన కేరళలో కూడా విద్య, ఆరోగ్య రంగాలకు ప్రాధాన్యం కొనసాగింది. అంటే.. కేరళకు వచ్చిన ప్రయోజనం ఒక్కరోజులో ఏర్పడింది కాదు. దాని వెనుక స్వాతంత్య్రానికి ముందే మొదలైన సామాజిక, పాలనా మార్పుల చరిత్ర ఉంది.

అందుకే అన్ని రాష్ట్రాలు ఒకే స్థాయి నుంచి మొదలు కాలేదు 1950లో ఆధునిక భారతదేశం కొత్త రాజ్యాంగంతో ముందుకు సాగుతున్నప్పుడు.. దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలు ఒకే స్థితిలో లేవు. ఎక్కడో విద్యా వ్యవస్థ ముందే బలపడింది. ఇంకెక్కడో పాఠశాలలే తక్కువగా ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆరోగ్య సదుపాయాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. మరికొన్ని ప్రాంతాలు ఆ ప్రాథమిక సదుపాయాల కోసం కూడా ఇంకా ఎదురుచూడాల్సి వచ్చింది. ఇది ప్రజలు చేసిన తప్పు కాదు. వారికి ముందున్న పాలనా వ్యవస్థలు, పాలకుల నిర్ణయాలు, ఆర్థిక పరిస్థితులు, సామాజిక మార్పులు.. ఇవన్నీ ఆయా ప్రాంతాల ప్రారంభ స్థితిని ప్రభావితం చేశాయి.

మరి ఈ తేడాలు ఇప్పటికీ ఎందుకు కనిపిస్తున్నాయి?

భారత్‌ స్వాతంత్య్రం పొందిన తర్వాత ప్రతి రాష్ట్రం తనదైన విధానాలతో ముందుకు సాగింది. విద్య, ఆరోగ్యం, పరిశ్రమలు, మౌలిక వసతులు, వ్యవసాయం, సంక్షేమం వంటి రంగాల్లో ప్రభుత్వాలు తీసుకున్న నిర్ణయాలు కూడా రాష్ట్రాల అభివృద్ధిపై ప్రభావం చూపాయి. అందుకే నేటి రాష్ట్రాల మధ్య కనిపించే తేడాలకు చరిత్ర ఒక్కటే కారణం కాదు. గతంలో ఉన్న ప్రారంభ పరిస్థితులు ఒక కారణం అయితే.. స్వాతంత్య్రం తర్వాత ప్రభుత్వాలు తీసుకున్న నిర్ణయాలు మరో ముఖ్యమైన కారణం. ఒక రాష్ట్రం ఎక్కడి నుంచి మొదలుపెట్టిందో.. ఆ రాష్ట్రం నేడు ఎక్కడ ఉందో అర్థం చేసుకోవడానికి ఆ రెండు విషయాలనూ కలిపి చూడాలి.

ఇది ఎందుకు తెలుసుకోవాలి?

ఒక రాష్ట్రాన్ని మరో రాష్ట్రంతో పోల్చడం చాలా సులభం. “ఆ రాష్ట్రం ఎందుకు ముందుంది?”, “ఈ రాష్ట్రం ఎందుకు వెనుకబడింది?” అని ప్రశ్నించడం కూడా సహజమే. కానీ ఆ పోలికకు ముందు మరో ప్రశ్న వేసుకోవాలి.

అసలు ఆ రెండు రాష్ట్రాలు ఒకే చోటు నుంచి తమ ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాయా?

ఎందుకంటే ప్రతి రాష్ట్రం వెనుక ఒక ప్రత్యేకమైన చరిత్ర ఉంది. కొన్ని ప్రాంతాలకు ముందే కొన్ని అవకాశాలు లభించాయి. మరికొన్ని ప్రాంతాలు మొదటి నుంచి అనేక అడ్డంకులతో ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాయి. అందుకే ఒక రాష్ట్రం ఎంత దూరం వచ్చిందో మాత్రమే కాదు.. అది ఎక్కడి నుంచి ప్రయాణం మొదలుపెట్టిందో కూడా తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. భారత్‌ అంటే కేవలం ఒక దేశం కాదు. ఎన్నో చరిత్రలు, ఎన్నో అనుభవాలు, ఎన్నో ప్రారంభ స్థితులు కలిసి నిర్మించిన దేశం. కాబట్టి.. రాష్ట్రాల మధ్య తేడాలను అర్థం చేసుకోవాలంటే, ముందుగా వాటి కథ ఎక్కడ మొదలైందో తెలుసుకోవాలి.