100 ఏళ్ల క్రితం దీపావళి.. ఆ 11 ప్రమిదల వెనుక దాగున్న కన్నీటి జీవన సత్యం..

నేటి ఆధునిక కాలంలో స్విచ్ వేస్తే చాలు.. రంగురంగుల విద్యుత్ దీపాలు ఇళ్లను జిగేల్‌మనిపిస్తాయి. ఆన్‌లైన్‌లో ఆర్డర్ పెడితే నిమిషాల్లో మిఠాయిలు, కొత్త బట్టలు తలుపు తడతాయి. కానీ సరిగ్గా నూరేళ్ల క్రితం.. 1926లో బ్రిటీష్ పాలనలోని ఒక మారుమూల భారతీయ పల్లెలో దీపావళి ఎలా సాగిందో ఊహించుకుంటే, అది వెలుగుల కంటే మానవ సంబంధాలు, శ్రమ, త్యాగాల కలయికగా కనిపిస్తుంది. ఒక చిన్న మట్టి ఇంట్లో కూర్చున్న అవ్వ ముందు పదకొండు మట్టి ప్రమిదలు ఉన్నాయి. సీసాలో ఉన్న ఆవనూనెను కొన్ని చుక్కల చొప్పున లెక్కపెట్టి మరీ వాటిలో పోస్తోంది. పక్కనే కూర్చున్న మనవడు అమాయకంగా.. ‘‘అవ్వా.. ఇంకా ఎక్కువ దీపాలు వెలిగించొచ్చు కదా?’’ అని అడిగాడు. ఆ సీసా వైపు చూస్తూ ఆమె.. రేపు పొయ్యి వెలగాలి కదా నాయనా అని బదులిచ్చింది. రాత్రి కాగానే ఆ ప్రమిదలను ఆర్పేసింది. వెలుగుల పండుగ చీకటితో ఎందుకు ముగిసిందో ఆ పిల్లాడికి అర్థం కాలేదు. కానీ ఆ బామ్మ ఆ క్షణంలో రెండు రకాల వెలుగుల మధ్య ఒక కఠినమైన నిర్ణయం తీసుకుంది. ఒకటి ఇంటిని అందంగా మార్చే నేటి వెలుగు, మరొకటి కుటుంబం కడుపు నింపే రేపటి మంట.

పరస్పర ఆధారమే అసలైన సమాజ బలం

అప్పట్లో దీపావళి అంటే ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడే సహజీవనం. మట్టి గోడలను చేతులతో బాగు చేసుకునేవారు. ఇత్తడి పాత్రలను బూడిద, చింతపండుతో మెరిపించేవారు. గ్రామంలోని కుమ్మరి చక్రం తిప్పుతూ ప్రమిదలు చేస్తుంటే.. రైతు ధాన్యం ఇచ్చి వాటిని తీసుకునేవాడు. డబ్బు మార్పిడి కాకపోయినా, ఒకరి అవసరానికి ఒకరు తోడుపడే అద్భుతమైన మానవ సంబంధం అక్కడ కనిపించేది. మనం తరచుగా స్వేచ్ఛ అంటే ఎవరి మీదా ఆధారపడకపోవడమే అనుకుంటాం. కానీ జీవితానికి అసలైన అర్థం తెచ్చేది మనమంతా ఒకరిపై ఒకరు ఎలా ఆధారపడి ఉన్నామో గుర్తించడంలోనే ఉంది.

సంబరం పరిమాణం.. సంతోషానికి కొలమానమా?

దేశవ్యాప్తంగా దీపావళి ఒక్కో చోట ఒక్కో రకంగా సాగేది. ఒకవైపు రాజప్రసాదాల్లో వేలాది విద్యుత్ బల్బులు కాంతులు విరజిమ్ముతుంటే, మరోవైపు పల్లెటూరి గుడిసెల్లో ఒకే ఒక్క మట్టి ప్రమిద వెలుగునిచ్చేది. ఎవరి పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా, ఇద్దరూ చూసింది వెలుగునే. కానీ ఇక్కడే ఒక అసౌకర్యమైన ప్రశ్న మొదలవుతుంది. వేడుకలోని ఆడంబరాన్ని చూసి మనం వారి ఆనందాన్ని అంచనా వేస్తున్నామా..? ఇతరుల దగ్గర ఏముందో చూస్తూ, మన జీవితాలకు అందిన గొప్ప విషయాలను మర్చిపోతున్నామా..?

సౌలభ్యాలు పెరిగాయి.. శ్రమ కనుమరుగైందా?

నేడు అన్ని వస్తువులూ ప్యాకెట్లు, బాక్సుల రూపంలో మన ముంగిటకు వస్తున్నాయి. సౌకర్యాలు పెరిగాయి, దీనికి మనం కృతజ్ఞులమై ఉండాలి. కానీ సౌలభ్యం పెరిగే కొద్దీ ఆ వస్తువు వెనుక ఉన్న మనిషి, వారి కష్టం మన కళ్లకు కనిపించకుండా పోతోంది. మట్టిని పిసికే కుమ్మరి, పంటలు పండించే రైతు, బట్టలు నేసే నేతన్న ఎక్కడికీ వెళ్లిపోలేదు.. వారు కేవలం మన కంటిచూపుకు దూరంగా మారారంతే.

ఒక చిన్న ఆలోచన.. నిజమైన పండుగ

పండుగ వేళ స్విచ్ వేసే ముందో, స్వీట్ బాక్స్ తెరిచే ముందో.. ఆ క్షణాన్ని సాధ్యం చేసిన ముగ్గురు వ్యక్తులను గుర్తుచేసుకోవడం ఒక మంచి మార్పునకు నాంది కావచ్చు. ఆ ముగ్గురిలో ఒకరు మీ పక్కనే కూర్చున్న వారు కావచ్చు, మరొకరు ఎక్కడో సుదూరంలో శ్రమిస్తున్న శ్రామికుడు కావచ్చు, ఇంకొకరు మీ కోసం త్యాగాలు చేసి ఇప్పుడు జీవించి లేని పెద్దలు కావచ్చు. తరాలు మారే కొద్దీ మన ఇళ్లలో వెలుగులు పెరిగాయి.. మరి ఆ వెలుగుల వెనుక ఉన్న మనుషుల కష్టాలను, వారి త్యాగాలను మరింత స్పష్టంగా చూడటం మనం నేర్చుకున్నామా? అనేది ఆలోంచించుకోవాలి.