Mushroom Capital of India: భారతదేశపు ‘మష్రూమ్ సిటీ’ ఏదో తెలుసా? పరీక్షలకు ఉపయోగపడే సమాధానం ఇదే!
భారతదేశంలో పుట్టగొడుగుల సాగుకు ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందిన పట్టణం ఏదో తెలుసా? హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని సోలన్‌ (Solan) పట్టణాన్ని ‘మష్రూమ్ సిటీ ఆఫ్ ఇండియా’గా పిలుస్తారు. పుట్టగొడుగుల సాగు, పరిశోధనలో ఈ ప్రాంతం కీలక పాత్ర పోషించడమే ఇందుకు ప్రధాన కారణం. దేశంలో పుట్టగొడుగుల వినియోగం పెరగడానికి ముందే ఇక్కడ వాటి సాగుపై ప్రయోగాలు ప్రారంభమయ్యాయి. రైతులకు సాగు పద్ధతులపై అవగాహన కల్పించడం, కొత్త సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలతో సోలన్‌ ప్రత్యేకతను సంపాదించుకుంది.
Updated on: Oct 12, 2026 | 9:42 PM
సోలన్‌కు పుట్టగొడుగుల సాగుతో ఉన్న అనుబంధం ఒక్కరోజులో ఏర్పడలేదు. 1961లో హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, భారత వ్యవసాయ పరిశోధన మండలి (ICAR) ఆధ్వర్యంలో ఈ ప్రాంతంలో పుట్టగొడుగుల సాగుకు సంబంధించిన ప్రయోగాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఆ తర్వాత పరిశోధన కేంద్రం ఏర్పాటుతో ఈ రంగంలో మరింత అభివృద్ధి జరిగింది. ప్రస్తుతం కూడా పుట్టగొడుగుల సాగు, పరిశోధన, రైతులకు శిక్షణ వంటి కార్యక్రమాలతో ఈ పట్టణం దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందుతోంది.
1. భారతదేశపు మష్రూమ్ సిటీగా సోలన్‌కు గుర్తింపు
హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో ఉన్న సోలన్‌ పట్టణాన్ని భారతదేశపు ‘మష్రూమ్ సిటీ’గా పిలుస్తారు. పుట్టగొడుగుల సాగు, పరిశోధనకు ఈ ప్రాంతం అందించిన సహకారాన్ని గుర్తిస్తూ 1997 సెప్టెంబర్ 10న ఈ బిరుదు అధికారికంగా ప్రకటించినట్లు సమాచారం. అప్పటి నుంచి పుట్టగొడుగుల సాగుకు సంబంధించిన అంశాల్లో సోలన్‌ పేరు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడుతోంది.
1961లోనే ఇక్కడ పుట్టగొడుగుల సాగుపై ప్రయోగాలు ప్రారంభమవడం ఈ పట్టణ చరిత్రలో ముఖ్యమైన అంశం. వ్యవసాయ రంగంలో కొత్త పద్ధతులను అభివృద్ధి చేయడం, పుట్టగొడుగుల సాగును ప్రోత్సహించడం ద్వారా ఈ ప్రాంతం తనకంటూ ప్రత్యేక గుర్తింపును ఏర్పరచుకుంది.
2. బటన్ మష్రూమ్ మాత్రమే కాదు.. సాగు చేసే రకాలు ఎన్నో!
భారతదేశంలో బటన్ మష్రూమ్ చాలా ప్రజాదరణ పొందిన పుట్టగొడుగు రకం. అయితే ప్రస్తుతం రైతులు దీనితో పాటు మరికొన్ని రకాల పుట్టగొడుగులను కూడా సాగు చేస్తున్నారు. వాటిలో ఓయిస్టర్ మష్రూమ్స్‌, షిటాకే మష్రూమ్స్‌, మిల్కీ మష్రూమ్స్‌, ప్యాడీ స్ట్రా మష్రూమ్స్‌ ఉన్నాయి.
ఈ రకాల సాగు పద్ధతులు, పెరుగుదలకు అవసరమైన పరిస్థితులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. అందువల్ల రైతులకు సరైన శిక్షణ, శాస్త్రీయ సమాచారం అందించడం ముఖ్యమైన అంశం. పుట్టగొడుగుల సాగుపై పరిశోధనలు పెరగడం వల్ల సాగుదారులకు కొత్త పద్ధతులను తెలుసుకునే అవకాశం లభిస్తోంది.
3. సోలన్‌లోని మష్రూమ్ పరిశోధనా కేంద్రం ప్రత్యేకత ఏమిటి?
సోలన్‌లోని చంబాఘాట్‌ ప్రాంతంలో ICAR–డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ మష్రూమ్ రీసెర్చ్ (Directorate of Mushroom Research) ఉంది. ఈ సంస్థ 1983లో నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ మష్రూమ్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ పేరుతో ప్రారంభమైంది. తర్వాత ఇది డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ మష్రూమ్ రీసెర్చ్‌గా అభివృద్ధి చెందింది.
ఈ సంస్థ తినదగిన పుట్టగొడుగులతో పాటు ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం పరిశీలించే పుట్టగొడుగులపై కూడా పరిశోధనలు చేస్తుంది. సాగు పద్ధతులను అభివృద్ధి చేయడం, రైతులు మరియు వ్యాపారవేత్తలకు శిక్షణ అందించడం దీని ముఖ్యమైన పనుల్లో భాగం. దేశవ్యాప్తంగా పుట్టగొడుగుల పరిశోధన కార్యక్రమాల సమన్వయంలో కూడా ఈ సంస్థ పాత్ర పోషిస్తుంది.
4. ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 10న మష్రూమ్ మేళా
సోలన్‌లో ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 10న డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ మష్రూమ్ రీసెర్చ్ ఆధ్వర్యంలో జాతీయ స్థాయి మష్రూమ్ మేళా నిర్వహిస్తారు. ఈ కార్యక్రమంలో దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి రైతులు, పుట్టగొడుగుల సాగుదారులు, పరిశోధకులు, పరిశ్రమలకు చెందిన ప్రతినిధులు పాల్గొంటారు.
మేళాలో ప్రదర్శనలు, సాగు పద్ధతుల వివరణలు వంటి కార్యక్రమాలు ఉంటాయి. కొత్త సాగు విధానాల గురించి తెలుసుకోవడానికి, నిపుణులతో మాట్లాడటానికి, ఈ రంగంలో వస్తున్న మార్పులను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఒక వేదికగా ఉపయోగపడుతుంది. పుట్టగొడుగుల సాగుపై ఆసక్తి ఉన్నవారికి ఇలాంటి కార్యక్రమాలు ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.
5. ఇప్పటికీ పుట్టగొడుగుల సాగులో కీలక కేంద్రం
భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో ప్రస్తుతం పుట్టగొడుగుల సాగు జరుగుతోంది. అయినప్పటికీ, ఈ రంగంలో సాగు ప్రయోగాలు ప్రారంభమైన చరిత్ర, పరిశోధనా సంస్థ కార్యకలాపాలు, రైతులకు అందించే శిక్షణ వంటి అంశాల కారణంగా సోలన్‌కు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
పుట్టగొడుగుల సాగు చరిత్రలో ముఖ్యమైన మైలురాయిగా నిలవడంతో పాటు, పరిశోధన మరియు అవగాహన కార్యక్రమాల ద్వారా ఈ రంగానికి సోలన్‌ సహకరిస్తోంది. అందుకే సాధారణ జ్ఞానానికి సంబంధించిన ప్రశ్నల్లో ‘భారతదేశపు మష్రూమ్ సిటీ ఏది?’ అని అడిగితే సమాధానం సోలన్‌, హిమాచల్ ప్రదేశ్ అని గుర్తుంచుకోవాలి.
