Municipalities: ఇంటి ముందు స్ట్రీట్ లైట్ పాడైతే ఎవరు బాగు చేయాలి? ప్రధాని కాదు.. సీఎం కాదు.. బాధ్యత ఎవరిదో తెలుసా?

Municipalities: మన ఇంటి ముందు ఉన్న స్ట్రీట్ లైట్ ఒకరోజు వెలగడం ఆగిపోయింది అనుకుందాం. మరుసటి రోజు కూడా అదే పరిస్థితి. మూడో రోజు కూడా చీకటిగానే ఉంది. అప్పుడు మనలో చాలామంది సహజంగానే ఒక మాట అంటాం.. “ప్రభుత్వానికి ఫిర్యాదు చేయాలి.. ఎవరో వచ్చి ఈ లైట్ బాగు చేయాలి.” కానీ ఇక్కడే ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న వస్తుంది. అసలు ఆ ఫిర్యాదు ఎవరికి చేయాలి? కేంద్ర ప్రభుత్వానికా? రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికా? లేక మనకు దగ్గరగా ఉన్న స్థానిక సంస్థకా? సాధారణంగా మీ ప్రాంతంలోని స్ట్రీట్ లైట్లు, స్థానిక రోడ్లు, పారిశుధ్యం, చెత్త నిర్వహణ వంటి అనేక పౌర సేవలకు బాధ్యత వహించేది స్థానిక పట్టణ సంస్థ. అంటే మీ ప్రాంతాన్ని బట్టి అది మున్సిపల్ కార్పొరేషన్, మున్సిపాలిటీ లేదా నగర పంచాయతీ అయి ఉండొచ్చు. అంటే.. ఇంటి ముందు స్ట్రీట్ లైట్ వెలగకపోతే నేరుగా ప్రధాని లేదా ముఖ్యమంత్రిని సంప్రదించడం కంటే, మీ స్థానిక మున్సిపల్ సంస్థను సంప్రదించడం సరైన మొదటి అడుగు.

అసలు మున్సిపాలిటీ అంటే ఏమిటి?

మన దేశంలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థను సాధారణంగా కేంద్రం, రాష్ట్రం, స్థానిక సంస్థలు అనే మూడు స్థాయిలుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా ఉండే అంశాలను చూస్తుంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్ర స్థాయి పాలన, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది. ఇక ప్రజల రోజువారీ జీవితానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉండే వ్యవస్థ పట్టణ స్థానిక సంస్థలు. పట్టణం పరిమాణం, జనాభా, పరిపాలనా పరిస్థితులను బట్టి వీటిని మున్సిపల్ కార్పొరేషన్, మున్సిపల్ కౌన్సిల్ లేదా నగర పంచాయతీ వంటి పేర్లతో పిలుస్తారు. మన వీధిలో రోడ్డు పరిస్థితి ఎలా ఉంది? చెత్త సక్రమంగా తొలగిస్తున్నారా? స్ట్రీట్ లైట్లు పనిచేస్తున్నాయా? డ్రైనేజీ ఎలా ఉంది? పారిశుధ్య పరిస్థితి ఏంటి? వంటి అనేక విషయాలు స్థానిక సంస్థల పనితీరుతో నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.

1992లో కీలకమైన రాజ్యాంగ మార్పు

పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు దేశ పరిపాలనా వ్యవస్థలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం రావడానికి 1992లో జరిగిన 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చాలా ముఖ్యమైనది. ఈ సవరణ ద్వారా పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు రాజ్యాంగపరమైన గుర్తింపు లభించింది. వాటి ఎన్నికలు, పదవీకాలం, రిజర్వేషన్లు, విధులు తదితర అంశాలకు రాజ్యాంగంలోనే ప్రత్యేక నిబంధనలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ మార్పుల తర్వాత పట్టణ ప్రాంతాల స్థానిక సంస్థలకు మరింత స్పష్టమైన బాధ్యతలు ఏర్పడ్డాయి.

మున్సిపాలిటీలకు ఎలాంటి బాధ్యతలు ఉన్నాయి?

74వ రాజ్యాంగ సవరణలోని 12వ షెడ్యూల్‌లో మున్సిపాలిటీలకు సంబంధించిన 18 అంశాలను పేర్కొన్నారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

• పట్టణ ప్రణాళిక
• భవన నిర్మాణ నియంత్రణ
• రోడ్లు, వంతెనలు
• నీటి సరఫరా
• పారిశుధ్యం, చెత్త నిర్వహణ
• ఫైర్ సర్వీసులు
• పట్టణ అటవీ, పర్యావరణ పరిరక్షణ
• బలహీన వర్గాల అభివృద్ధి
• స్లమ్ ప్రాంతాల అభివృద్ధి
• పట్టణ పేదరిక నిర్మూలన
• పార్కులు, ఉద్యానవనాల నిర్వహణ
• వీధి దీపాలు వంటి పట్టణ సౌకర్యాలు
• అయితే ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. ప్రతి రాష్ట్రంలో స్థానిక సంస్థలకు అప్పగించిన ఖచ్చితమైన విధులు, అధికారాలు, సేవల నిర్వహణ విధానం కొంత భిన్నంగా ఉండొచ్చు. అందుకే ఒక సమస్య కనిపించినప్పుడు సంబంధిత మున్సిపల్ సంస్థను సంప్రదించడం సాధారణంగా సరైన మొదటి మార్గం.

మరి ఎమ్మెల్యే, ఎంపీ, సీఎం బాధ్యత ఏమిటి?

ఇక్కడే చాలామందికి సందేహం వస్తుంది. ఒక ప్రాంతంలో రోడ్డు పాడైతే లేదా స్ట్రీట్ లైట్ వెలగకపోతే వెంటనే “మన ఎమ్మెల్యే ఏం చేస్తున్నారు?” లేదా “ప్రభుత్వం ఏం చేస్తోంది?” అని ప్రశ్నిస్తుంటాం. కానీ ప్రతి సమస్యకు ప్రతి ప్రజాప్రతినిధి నేరుగా బాధ్యుడు కాదు. ఎంపీ ప్రధానంగా పార్లమెంట్ స్థాయిలో దేశానికి సంబంధించిన చట్టాలు, విధానాలు, కేంద్ర ప్రభుత్వ అంశాలపై పనిచేస్తారు. ఎమ్మెల్యే రాష్ట్ర శాసనసభలో రాష్ట్ర స్థాయి చట్టాలు, విధానాలు, నియోజకవర్గ సమస్యలపై ప్రభుత్వ దృష్టిని ఆకర్షించడం వంటి బాధ్యతలు నిర్వహిస్తారు. అదే సమయంలో వీధి దీపం, స్థానిక డ్రైనేజీ, చెత్త సేకరణ వంటి రోజువారీ పౌర సేవలకు సంబంధించిన ప్రత్యక్ష బాధ్యత చాలాసార్లు స్థానిక సంస్థల పరిధిలో ఉంటుంది. అయితే కొన్ని ప్రాంతాల్లో సంబంధిత శాఖలు లేదా ఇతర ప్రభుత్వ సంస్థలు కూడా సేవలను నిర్వహించే అవకాశం ఉంటుంది. కాబట్టి సమస్య ఏ సంస్థ పరిధిలో ఉందో ముందుగా తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.

స్థానిక ప్రజాప్రతినిధి ఎవరు?

పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో ప్రజలకు అత్యంత దగ్గరగా ఉండే ప్రజాప్రతినిధుల్లో వార్డు కౌన్సిలర్/కార్పొరేటర్ ముఖ్యమైన వ్యక్తి. మీ ప్రాంతంలోని స్ట్రీట్ లైట్, డ్రైనేజీ, చెత్త, రోడ్డు వంటి సమస్యలను సంబంధిత మున్సిపల్ అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లడంలో వార్డు స్థాయి ప్రజాప్రతినిధులు కూడా కీలక పాత్ర పోషించవచ్చు. అందుకే “ప్రభుత్వం ఏం చేస్తోంది?” అనే సాధారణ ప్రశ్నకు బదులుగా.. “ఈ సమస్యకు బాధ్యత వహించే స్థానిక సంస్థ ఏది? మా వార్డుకు ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధి ఎవరు?” అని అడగడం మరింత ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

అయితే మున్సిపాలిటీల దగ్గర తగినంత డబ్బు ఉందా?

ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన అంశం ఉంది. ఒక మున్సిపాలిటీకి బాధ్యతలు ఉన్నంత మాత్రాన వాటిని నిర్వహించడానికి అవసరమైన నిధులు కూడా అదే స్థాయిలో ఉండాలి. కానీ భారతదేశంలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల ఆర్థిక పరిస్థితిపై ఆర్‌బీఐ వంటి సంస్థలు చేసిన అధ్యయనాలు స్థానిక సంస్థల సొంత ఆదాయ సామర్థ్యం పరిమితంగానే ఉందని సూచిస్తున్నాయి. మున్సిపాలిటీల ఆదాయంలో ఆస్తి పన్ను, వివిధ స్థానిక రుసుములు వంటి సొంత ఆదాయ వనరులు ఒక భాగం మాత్రమే. మిగిలిన నిధుల కోసం రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వాల నుంచి వచ్చే గ్రాంట్లు, ఇతర బదిలీలపై కూడా ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది.

దీంతో స్థానిక సంస్థలకు బాధ్యతలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని అమలు చేయడానికి అవసరమైన ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం కొన్ని సందర్భాల్లో పరిమితంగా ఉంటుంది. దీని ప్రభావం సామాన్య ప్రజలపై ఎలా ఉంటుంది? ఒక ఉదాహరణ తీసుకుందాం.

మీ ప్రాంతంలో ఒకేసారి మూడు సమస్యలు వచ్చాయని అనుకుందాం.

• స్ట్రీట్ లైట్ పనిచేయడం లేదు.
• డ్రైనేజీ పాడైంది.
• పార్క్ నిర్వహణ సరిగా లేదు.

ఈ మూడు పనులను చేయడానికి మున్సిపాలిటీకి పరిమిత నిధులే ఉంటే.. ఏ పనికి ముందు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి అనే నిర్ణయం తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అందుకే ఒక సమస్య పరిష్కారం ఆలస్యమైందంటే ప్రతిసారీ అధికారులు పట్టించుకోవడం లేదని మాత్రమే భావించకుండా, ఆ సమస్యకు సంబంధించిన శాఖ, నిధులు, టెండర్లు, సాంకేతిక సమస్యలు, పరిపాలనా ప్రక్రియ వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

74వ సవరణతో మహిళలకు కూడా ప్రాతినిధ్యం

1992లో వచ్చిన 74వ రాజ్యాంగ సవరణలో మరో ముఖ్యమైన అంశం మహిళలకు కనీసం మూడో వంతు సీట్ల రిజర్వేషన్. అలాగే షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు వారి జనాభా నిష్పత్తికి అనుగుణంగా రిజర్వేషన్లకు కూడా నిబంధనలు ఉన్నాయి. దీంతో దేశవ్యాప్తంగా పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో వివిధ సామాజిక వర్గాలకు ప్రాతినిధ్యం పెరిగింది. అంటే ఒకప్పుడు కొద్దిమంది మాత్రమే తీసుకునే పట్టణ నిర్ణయాల ప్రక్రియలో, ఇప్పుడు వివిధ వర్గాల ప్రజాప్రతినిధులు భాగస్వాములు అవుతున్నారు.

మరి మనం ఏం చేయాలి?

మీ ఇంటి ముందు స్ట్రీట్ లైట్ పనిచేయడం లేదనుకోండి. ముందుగా అది మున్సిపాలిటీ, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ లేదా నగర పంచాయతీ పరిధిలోని సేవేనా తెలుసుకోవాలి. తర్వాత సంబంధిత స్థానిక సంస్థలో ఫిర్యాదు చేయవచ్చు. చాలా పట్టణాల్లో ఆన్‌లైన్ ఫిర్యాదు వ్యవస్థలు, హెల్ప్‌లైన్‌లు లేదా మొబైల్ యాప్‌లు కూడా అందుబాటులో ఉంటాయి. అవసరమైతే మీ వార్డు కౌన్సిలర్/కార్పొరేటర్ దృష్టికి కూడా సమస్యను తీసుకెళ్లవచ్చు. ఫిర్యాదు చేసిన తర్వాత కూడా పరిష్కారం కాకపోతే ఫిర్యాదు నంబర్ లేదా ఆధారాలను ఉంచుకుని సంబంధిత ఉన్నతాధికారులను సంప్రదించడం ఉపయోగకరం.

చివరగా..

మన ఇంటి ముందు స్ట్రీట్ లైట్ వెలగకపోతే “ప్రభుత్వం ఎందుకు బాగు చేయడం లేదు?” అని అడగడం సహజం. కానీ అంతకంటే ఉపయోగకరమైన ప్రశ్న..“ఈ స్ట్రీట్ లైట్‌ను బాగు చేయాల్సిన బాధ్యత అసలు ఏ సంస్థది? అనేది తెలుసుకోవడం ముఖ్యం. ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో కేంద్రం, రాష్ట్రం మాత్రమే కాకుండా మనకు అత్యంత దగ్గరగా పనిచేసే స్థానిక ప్రభుత్వ వ్యవస్థ కూడా ఉందని తెలుసుకోవడం ప్రతి పౌరుడికీ ఉపయోగకరం. ఎందుకంటే మన రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసే అనేక సమస్యలకు పరిష్కారం చాలా దూరంలోని ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో కాకుండా.. మన పట్టణంలోని స్థానిక సంస్థ కార్యాలయంలోనే మొదలవుతుంది.