భారత్ అంతరిక్ష రంగంలో కొత్త శకం.. ప్రభుత్వ సంస్కరణలతో దూసుకెళ్తున్న ప్రైవేట్ స్పేస్ ఎకోసిస్టమ్

India Space Reforms

భారత్ అంతరిక్ష రంగం చరిత్రలో ఎన్నడూ లేని విధంగా కొత్త దశలోకి అడుగుపెడుతోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన సంస్కరణలు, భారత అంతరిక్ష విధానం-2023 , IN-SPACe వంటి సంస్థల ఏర్పాటుతో ప్రైవేట్ కంపెనీలకు అంతరిక్ష రంగం తలుపులు పూర్తిగా తెరుచుకున్నాయి. ఈ మార్పులకు ప్రతీకగా హైదరాబాద్‌కు చెందిన స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ అభివృద్ధి చేసిన విక్రమ్-1 తొలి ప్రైవేట్ ఆర్బిటల్ రాకెట్ ప్రయోగానికి సిద్ధమైంది. ఈ ప్రయోగం కేవలం ఒక రాకెట్ లాంచ్ మాత్రమే కాదు.. భారత అంతరిక్ష రంగంలో ప్రభుత్వ సంస్కరణల విజయానికి నిదర్శనంగా నిలవనుంది.

ప్రైవేట్ రంగానికి తెరచిన అంతరిక్ష ప్రపంచం

2023లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన భారత అంతరిక్ష విధానంతో ప్రభుత్వేతర సంస్థలు ఉపగ్రహాల తయారీ, ప్రయోగ వాహనాల అభివృద్ధి, స్పేస్ అప్లికేషన్లు, కమర్షియల్ సేవలు వంటి అంతరిక్ష రంగంలోని అన్ని విభాగాల్లో ప్రవేశించేందుకు అనుమతి లభించింది. ఈ విధానం వల్ల స్టార్టప్‌లు, పరిశ్రమలు, పెట్టుబడిదారులు, పరిశోధనా సంస్థలకు కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడ్డాయి. అంతేకాకుండా అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు, సాంకేతిక సహకారానికి కూడా మార్గం సుగమమైంది.

400కు పైగా స్పేస్ స్టార్టప్‌లు

ప్రభుత్వ సంస్కరణల ప్రభావం గణాంకాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. 2014లో భారతదేశంలో ఒక్క స్పేస్ స్టార్టప్ మాత్రమే ఉండగా, 2026 నాటికి వాటి సంఖ్య 400కు పైగా చేరింది. ఉపగ్రహాల తయారీ, రాకెట్ టెక్నాలజీ, స్పేస్ డేటా, రిమోట్ సెన్సింగ్, కమ్యూనికేషన్, రక్షణ రంగాల్లో వందలాది యువ సంస్థలు పనిచేస్తున్నాయి.

40 బిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థ లక్ష్యం

ప్రస్తుతం భారత అంతరిక్ష రంగం విలువ సుమారు 8.4 బిలియన్ డాలర్లు. 2030 నాటికి దీనిని 40-45 బిలియన్ డాలర్లకు, 2040 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేర్చాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇందుకోసం పెట్టుబడులు, విధానపరమైన సంస్కరణలు, ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది.

మిషన్ ఆగమన్.. విక్రమ్-1 చారిత్రక ప్రయోగం

స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ అభివృద్ధి చేసిన విక్రమ్-1 భారత్‌లో ప్రైవేట్ సంస్థ రూపొందించిన తొలి ఆర్బిటల్ లాంచ్ వెహికల్. ఈ నాలుగు దశల రాకెట్ 350 కిలోల బరువున్న ఉపగ్రహాలను లో ఎర్త్ ఆర్బిట్ (LEO)లో ప్రవేశపెట్టగలదు. కార్బన్ కాంపోజిట్ నిర్మాణం, ఘన ఇంధన బూస్టర్లు, 3డీ ప్రింటింగ్ ద్వారా తయారైన లిక్విడ్ ఇంజిన్ వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలను ఇందులో వినియోగించారు. మిషన్ ఆగమన్ పేరుతో జూలై 12 నుంచి ఆగస్టు 4 మధ్య ఈ ప్రయోగాన్ని నిర్వహించేందుకు ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యాయి.

450 కిలోమీటర్ల ఎత్తులోకి నాలుగు పేలోడ్లు

విక్రమ్-1 ద్వారా 450 కిలోమీటర్ల ఎత్తులోని లో ఎర్త్ ఆర్బిట్‌లో పలు వాణిజ్య ఉపగ్రహాలను ప్రవేశపెట్టనున్నారు. వీటిలో.. SCOPE – స్కైరూట్ ఉపగ్రహం,  DCUBED – టెక్నాలజీ డెమో పేలోడ్,  SOLARAS S3 – గ్రహా స్పేస్ ఉపగ్రహం,  Embrace – కాస్మోసర్వ్ స్పేస్ రూపొందించిన అంతరిక్ష చెత్తను పట్టుకునే రోబోటిక్ ఆర్మ్ ఉన్నాయి.  ఇవే కాకుండా “కాస్మిక్ బ్లూమ్” అనే పుష్పాకార కళాఖండం, 18 క్యారెట్ల బంగారంతో రూపొందించిన సూక్ష్మ రాకెట్‌ను కూడా అంతరిక్షంలోకి పంపనున్నారు. ఇందులో భారత శాస్త్రవేత్తలు సీవీ రామన్, డాక్టర్ విక్రమ్ సారాభాయ్, డాక్టర్ ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం సూక్ష్మ శిల్పాలు చెక్కడం విశేషం.

IN-SPACe.. ప్రైవేట్ రంగానికి ఒకే వేదిక

ప్రైవేట్ అంతరిక్ష కార్యకలాపాలకు అనుమతులు, మార్గదర్శకత్వం అందించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం IN-SPACeను ఏర్పాటు చేసింది. 2026 జూన్ నాటికి 4,500కుపైగా సంస్థలు నమోదు చేసుకున్నాయి.  133 అధికారిక అనుమతులు పొందాయి. 106 అవగాహన ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నాయి.  118 టెక్నాలజీ బదిలీ ఒప్పందాలు జరిగాయి.  189 సంయుక్త ప్రాజెక్టు ఒప్పందాలు అమలులోకి వచ్చాయి. 2025లో మాత్రమే భారత స్పేస్ స్టార్టప్‌లకు 150 మిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు సమీకరించడంలో కూడా IN-SPACe కీలక పాత్ర పోషించింది.

స్టార్టప్‌లకు భారీ ఆర్థిక ప్రోత్సాహం

ప్రభుత్వం స్పేస్ స్టార్టప్‌ల కోసం ప్రత్యేక పథకాలు అమలు చేస్తోంది. ఇన్ స్పేస్ సీడ్ ఫండ్  కింద..  అర్హులైన స్టార్టప్‌లకు రూ.1 కోటి వరకు గ్రాంట్,  మెంటరింగ్, శిక్షణ, నెట్‌వర్కింగ్ సౌకర్యాలు
వ్యవసాయం, విపత్తు నిర్వహణ, పట్టణాభివృద్ధి కోసం స్పేస్ టెక్నాలజీ అభివృద్ధికి కేంద్రం ప్రోత్సాహం అందిస్తుంది.

రూ.1,000 కోట్ల వెంచర్ క్యాపిటల్ ఫండ్

భారత్‌లో ప్రైవేట్ స్పేస్ స్టార్టప్‌లకు ఆర్థికంగా బలాన్ని చేకూర్చేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ.1,000 కోట్ల వెంచర్ క్యాపిటల్ (VC) ఫండ్ను ఏర్పాటు చేసింది. 2025-26 నుంచి 2029-30 వరకు ఐదేళ్ల కాలంలో అమలయ్యే ఈ పథకం కింద ప్రతి ఏడాది రూ.100 కోట్ల నుంచి రూ.250 కోట్ల వరకు పెట్టుబడులు పెట్టనున్నారు. అంతరిక్ష సాంకేతికతలో కొత్త ఆవిష్కరణలు చేస్తున్న స్టార్టప్‌లకు ప్రారంభ దశలోనే మూలధనం అందించడం, ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, దేశీయ స్పేస్ పరిశ్రమను విస్తరించడం ఈ ఫండ్ ప్రధాన లక్ష్యం.

టెక్నాలజీ అడాప్షన్ ఫండ్

స్వదేశీ అంతరిక్ష సాంకేతికతను వాణిజ్య ఉత్పత్తులుగా మార్చేందుకు IN-SPACe రూ.500 కోట్ల టెక్నాలజీ అడాప్షన్ ఫండ్ (TAF)**ను ప్రారంభించింది. ఈ పథకం ద్వారా స్టార్టప్‌లు, సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు (MSMEs) ప్రాజెక్టు వ్యయంలో 60 శాతం వరకు, పెద్ద పరిశ్రమలకు 40 శాతం వరకు ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది. ఒక్కో ప్రాజెక్టుకు గరిష్ఠంగా రూ.25 కోట్ల వరకు నిధులు మంజూరు చేస్తారు. దీని ద్వారా ప్రయోగశాల స్థాయిలో ఉన్న సాంకేతికతను మార్కెట్‌కు తీసుకురావడం, దేశీయ అంతరిక్ష పరిశ్రమను మరింత బలోపేతం చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

NSILతో వాణిజ్యీకరణకు ఊతం

భారత అంతరిక్ష కార్యక్రమాలను వాణిజ్యపరంగా విస్తరించేందుకు **న్యూ స్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్ (NSIL)**ను ఇస్రో వాణిజ్య విభాగంగా ప్రభుత్వం మరింత బలోపేతం చేసింది. పీఎస్‌ఎల్‌వీ తయారీలో ప్రైవేట్ రంగం భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం, చిన్న ఉపగ్రహాల సాంకేతికతను పరిశ్రమలకు బదిలీ చేయడం, దేశీయ, అంతర్జాతీయ ఖాతాదారులకు ఉపగ్రహ ప్రయోగ సేవలు అందించడం వంటి బాధ్యతలను NSIL నిర్వహిస్తోంది. 2026 జూలై నాటికి NSIL మొత్తం 141 ఉపగ్రహాలను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. వీటిలో 138 విదేశీ లేదా అంతర్జాతీయ ఖాతాదారుల ఉపగ్రహాలు, మూడు భారతీయ ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. దీంతో ప్రపంచ వాణిజ్య ఉపగ్రహ ప్రయోగ రంగంలో భారత్ విశ్వసనీయ భాగస్వామిగా గుర్తింపు పొందుతోంది.

FDI నిబంధనల సరళీకరణ

అంతరిక్ష రంగంలో విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి (FDI) విధానాన్ని మరింత సరళీకరించింది. కొత్త నిబంధనల ప్రకారం ఉపగ్రహాల తయారీ, ఆపరేషన్లలో 74 శాతం వరకు ఆటోమేటిక్ FDI, లాంచ్ వెహికల్స్, స్పేస్‌పోర్టుల అభివృద్ధిలో 49 శాతం ఆటోమేటిక్ FDI, ఉపగ్రహ భాగాలు, ఉపవ్యవస్థల తయారీలో 100 శాతం ఆటోమేటిక్ FDIకి అనుమతి కల్పించింది. ఈ సంస్కరణలతో విదేశీ పెట్టుబడులు పెరగడంతో పాటు సాంకేతిక బదిలీ, అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలు, పరిశోధన, తయారీ రంగాల్లో కొత్త అవకాశాలు ఏర్పడుతున్నాయి.

సంస్కరణలతో వచ్చిన ఫలితాలు

ప్రభుత్వం చేపట్టిన సంస్కరణలు ఇప్పటికే స్పష్టమైన ఫలితాలను చూపుతున్నాయి. 2022లో NSIL ఆధ్వర్యంలో తొలి కమర్షియల్ LVM3 మిషన్ విజయవంతంగా నిర్వహించి OneWeb ఉపగ్రహాలను కక్ష్యలోకి పంపింది. అదే ఏడాది స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ అభివృద్ధి చేసిన విక్రమ్-S భారత తొలి ప్రైవేట్ రాకెట్‌గా చరిత్ర సృష్టించింది. 2024లో అగ్నికుల్ కాస్మోస్ దేశంలోని తొలి ప్రైవేట్ లాంచ్‌ప్యాడ్ నుంచి రాకెట్ ప్రయోగించి మరో మైలురాయిని నెలకొల్పింది. అలాగే పిక్సెల్ నేతృత్వంలో పబ్లిక్-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యంతో ఎర్త్ అబ్జర్వేషన్ ఉపగ్రహ ప్రాజెక్టుకు అనుమతి లభించింది. HALకు SSLV సాంకేతికత బదిలీ చేయడం, బెల్లాట్రిక్స్ ఏరోస్పేస్ స్వదేశీ గ్రీన్ ప్రొపల్షన్ వ్యవస్థను విజయవంతంగా పరీక్షించడం వంటి పరిణామాలు భారత ప్రైవేట్ స్పేస్ రంగం వేగంగా ఎదుగుతున్నదానికి నిదర్శనంగా నిలిచాయి.

భవిష్యత్తు లక్ష్యం

భారత్ అంతరిక్ష రంగంలో ప్రభుత్వం చేపట్టిన సంస్కరణలు ఇప్పుడు ప్రపంచ స్థాయి ప్రైవేట్ స్పేస్ ఎకోసిస్టమ్‌గా రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. విక్రమ్-1 విజయవంతమైతే అది కేవలం స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ సాధించిన విజయం మాత్రమే కాదు, భారత ప్రభుత్వ సంస్కరణలు, యువ శాస్త్రవేత్తల ప్రతిభ, దేశీయ ప్రైవేట్ పరిశ్రమల సామర్థ్యానికి ప్రపంచ వేదికపై మరో గొప్ప గుర్తింపుగా నిలుస్తుంది. 2040 నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్ల స్పేస్ ఎకానమీ లక్ష్యాన్ని సాధించి, ప్రపంచ అంతరిక్ష రంగంలో అగ్రగామి దేశంగా ఎదగాలన్న దిశగా భారత్ వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది.