రాష్ట్రాలు విడిపోవచ్చు.. భారత్‌ ఐక్యత మాత్రం చెక్కుచెదరదు.. రాజ్యాంగం చెప్పింది ఇదే..

2014లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రెండు రాష్ట్రాలుగా విడిపోయింది. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. కొత్త రాష్ట్రానికి సొంత ప్రభుత్వం, శాసనసభ ఏర్పడ్డాయి. పార్లమెంట్‌ చట్టం చేసింది. రాష్ట్ర సరిహద్దులు మారాయి. దశాబ్దాలుగా కలిసి ఉన్న ఒక రాష్ట్రం రెండు భాగాలైంది. అయితే ఇక్కడ ఒక ఆసక్తికరమైన రాజ్యాంగ విషయం ఉంది. ఒక రాష్ట్రాన్ని విభజించడానికి ఆ రాష్ట్ర ప్రజలందరి నుంచి ప్రత్యేకంగా ప్రజాభిప్రాయం సేకరించాల్సిన అవసరం లేదు. రాష్ట్ర శాసనసభ ఏకగ్రీవంగా అంగీకరించాల్సిన అవసరం కూడా లేదు. రాజ్యాంగం కల్పించిన అధికారాల ఆధారంగా పార్లమెంట్‌ రాష్ట్రాల సరిహద్దులను మార్చగలదు.

అసలు భారత్‌లో ఇలాంటి మార్పులు ఎలా సాధ్యమవుతున్నాయి?

దీనికి సమాధానం రాజ్యాంగంలోని మొదటి అధికరణంలోనే ఉంది. “ఇండియా, అంటే భారత్‌, రాష్ట్రాల సమాఖ్యగా ఉంటుంది” అని కాదు.. “రాష్ట్రాల సముదాయంగా ఉంటుంది” అని రాజ్యాంగం చెబుతోంది. ఇక్కడే అసలు విషయం ఉంది. రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ‘సమాఖ్య’ అనే పదానికి బదులుగా ‘సముదాయం’ అనే భావాన్ని సూచించే పదాన్ని ఎందుకు ఎంచుకున్నారు? దీనిపై రాజ్యాంగ సభలో సుదీర్ఘంగా చర్చ జరిగింది.

ఆ పదాన్ని ఎందుకు ఎంచుకున్నారు?

రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు డాక్టర్‌ బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ ఈ అంశంపై స్పష్టమైన వివరణ ఇచ్చారు. సాధారణంగా సమాఖ్య వ్యవస్థ అంటే.. గతంలో స్వతంత్రంగా ఉన్న ప్రాంతాలు లేదా రాష్ట్రాలు పరస్పర అంగీకారంతో కలిసి ఒక దేశాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవడం. అమెరికా ఏర్పాటును ఇందుకు ఒక ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. అక్కడ మొదట స్వతంత్రంగా ఉన్న పదమూడు వలస ప్రాంతాలు పరస్పర ఒప్పందంతో ఒక సమాఖ్యగా ఏర్పడ్డాయి. అందువల్ల ఒకప్పుడు స్వతంత్రంగా ఉన్న ప్రాంతాలు కలిసి ఏర్పరచుకున్న వ్యవస్థ నుంచి ఏదైనా ప్రాంతం తిరిగి విడిపోవచ్చా అనే ప్రశ్న అక్కడ తలెత్తింది. ఈ అంశంపైనే అమెరికాలో తీవ్ర రాజకీయ వివాదం ఏర్పడి చివరకు అంతర్యుద్ధానికి దారితీసింది. భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మాత్రం అలాంటి పరిస్థితికి మన దేశంలో అవకాశం లేకుండా రాజ్యాంగ నిర్మాణాన్ని రూపొందించారు.

భారత రాష్ట్రాలు కలిసి దేశాన్ని ఏర్పాటు చేశాయా?

అంబేద్కర్‌ చెప్పిన విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం తెలుసుకోవాలి. భారత్‌లోని రాష్ట్రాలు గతంలో పూర్తిగా స్వతంత్ర దేశాలుగా ఉండి.. పరస్పర ఒప్పందం చేసుకుని భారతదేశాన్ని ఏర్పాటు చేసినవి కావు.బ్రిటిష్‌ పాలనలో ఉన్న ప్రాంతాలు, సంస్థానాలు, ఇతర ప్రాంతాలు క్రమంగా ఒకే దేశంలోకి వచ్చాయి. స్వాతంత్ర్యం అనంతరం వాటి ఏకీకరణ జరిగింది. అంటే.. “మేము స్వతంత్ర దేశాలం. ఇప్పుడు కలిసి భారత్‌ అనే దేశాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంటున్నాం” అనే ఒప్పందం ఆధారంగా భారతదేశం ఏర్పడలేదు. అందుకే భారతదేశంలోని ఏ రాష్ట్రానికీ తనంతట తాను భారతదేశం నుంచి విడిపోయే హక్కు ఉండదనే భావనను రాజ్యాంగంలోనే స్పష్టంగా ఉంచారు. ఇదే ‘రాష్ట్రాల సముదాయం’ అనే భావనలోని అసలు ఉద్దేశం.

దేశం శాశ్వతం.. రాష్ట్రాల సరిహద్దులు మాత్రం కాదు

భారత రాజ్యాంగ వ్యవస్థను వివరించేటప్పుడు ఒక ముఖ్యమైన భావనను తరచుగా ప్రస్తావిస్తారు. భారతదేశం శాశ్వతమైన సమైక్య దేశం. రాష్ట్రాల సరిహద్దులు మాత్రం శాశ్వతమైనవి కావు. అంటే.. భారతదేశాన్ని ఒక రాష్ట్రం లేదా కొన్ని రాష్ట్రాలు విడదీయలేవు. కానీ అవసరాన్ని బట్టి రాష్ట్రాల సరిహద్దులను మార్చే అధికారం పార్లమెంట్‌కు ఉంది. ఒక రాష్ట్రాన్ని విభజించవచ్చు. కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయవచ్చు. రెండు ప్రాంతాలను కలపవచ్చు. రాష్ట్ర సరిహద్దులను మార్చవచ్చు. రాష్ట్రం పేరును కూడా మార్చవచ్చు. 1956లో భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది. ఆ తర్వాత కూడా అనేక కొత్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడ్డాయి. 2000లో ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, ఉత్తరాఖండ్‌ ఏర్పడ్డాయి. 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. దేశ పటంలో ఇన్ని మార్పులు జరిగినా.. ప్రతి సందర్భంలోనూ ప్రశ్న “భారత్‌ అనే దేశం కొనసాగుతుందా?” అనే దానిపై కాదు. “భారత్‌లో రాష్ట్రాల సరిహద్దులు ఎలా ఉండాలి?” అనే దానిపై ఉంటుంది.

అయితే రాష్ట్రాలకు అధికారాలు లేవా?

ఇక్కడ మరో విషయాన్ని కూడా గుర్తుంచుకోవాలి. రాష్ట్రాల సరిహద్దులను మార్చే అధికారం పార్లమెంట్‌కు ఉందని చెప్పడం వల్ల రాష్ట్రాలకు రాజ్యాంగపరమైన అధికారాలు లేవని అర్థం కాదు. భారత రాజ్యాంగం కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య అధికారాలను విభజించింది. శాసన, పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో రాష్ట్రాలకు కూడా రాజ్యాంగం ప్రత్యేక అధికారాలను కల్పించింది. అయితే రాష్ట్రాల ఏర్పాటు, విభజన, పేరు మార్పు, సరిహద్దుల మార్పు వంటి విషయాల్లో పార్లమెంట్‌కు ప్రత్యేక అధికారాలను రాజ్యాంగం కల్పించింది. రాష్ట్ర సరిహద్దులను మార్చే ప్రతిపాదన వచ్చినప్పుడు సంబంధిత రాష్ట్ర శాసనసభ అభిప్రాయాన్ని కోరే విధానం ఉంది. అయితే ఆ అభిప్రాయం తప్పనిసరిగా అంగీకరించాల్సిందేనని రాజ్యాంగం చెప్పదు. అందుకే కేంద్రం-రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల సమతుల్యత, రాష్ట్రాల స్వయంప్రతిపత్తి వంటి అంశాలపై దేశంలో ఎప్పటికప్పుడు చర్చ జరుగుతూనే ఉంది.

అసలు ఆ ఒక్క పదం ఎందుకంత కీలకం?

ఒక ఉదాహరణతో అర్థం చేసుకుందాం. ఒక పెద్ద ఇంట్లో అనేక గదులు ఉన్నాయనుకోండి. అవసరాన్ని బట్టి ఆ గదుల పరిమాణాన్ని మార్చవచ్చు. రెండు గదులను కలపవచ్చు. కొత్త గదిని నిర్మించవచ్చు. గోడలను మార్చవచ్చు. కానీ ఆ మార్పులన్నింటి వల్ల ఇల్లు మొత్తం కూలిపోదు. భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలను కూడా ఇదే విధంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. కాలం మారుతుంది. ప్రజల అవసరాలు మారతాయి. ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలు మారతాయి. పరిపాలనా అవసరాలు మారతాయి. వాటికి అనుగుణంగా రాష్ట్రాల సరిహద్దులు కూడా మారవచ్చు. కానీ భారత్‌ అనే దేశం మాత్రం రాష్ట్రాల మధ్య జరిగిన తాత్కాలిక ఒప్పందంపై ఆధారపడి లేదు. అందుకే రాష్ట్రం ఏర్పడినా.. రాష్ట్రం విడిపోయినా.. సరిహద్దులు మారినా.. భారత్‌ అనే సమైక్యత కొనసాగుతుంది.

1956 నుంచి 2014 వరకు.. ఎన్నో మార్పులు

స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత భారతదేశ పటం ఎన్నోసార్లు మారింది. ముఖ్యంగా 1956లో భాషా ప్రాతిపదికన రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది. ప్రజలు మాట్లాడే భాష, ప్రాంతీయ అవసరాలు, పరిపాలనా సౌలభ్యం వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని రాష్ట్రాల సరిహద్దుల్లో పెద్ద మార్పులు చేశారు. ఆ తర్వాత కూడా ప్రత్యేక రాష్ట్రాల కోసం అనేక ప్రాంతాల్లో డిమాండ్లు వచ్చాయి. కొన్ని ఉద్యమాలు దశాబ్దాల పాటు కొనసాగాయి. చివరకు కొన్ని ప్రాంతాలు కొత్త రాష్ట్రాలుగా ఏర్పడ్డాయి. తెలంగాణ ఏర్పాటు కూడా అలాంటి రాజ్యాంగ ప్రక్రియలోనే జరిగింది. అంటే.. రాష్ట్రం మారడం అంటే భారత్‌ మారడం కాదు.

మనం గుర్తుంచుకోవాల్సిన అసలు విషయం ఇదే

భారత రాజ్యాంగంలోని మొదటి అధికరణం దేశ నిర్మాణం వెనుక ఉన్న ఒక కీలకమైన ఆలోచనను చెబుతుంది. రాష్ట్రాలు మారవచ్చు. రాష్ట్రాల సరిహద్దులు మారవచ్చు. కొత్త రాష్ట్రాలు ఏర్పడవచ్చు. పాత రాష్ట్రాలు విడిపోవచ్చు. కానీ.. ఒక రాష్ట్రం తనంతట తాను భారతదేశం నుంచి విడిపోయే హక్కును రాజ్యాంగం గుర్తించదు. అందుకే భవిష్యత్తులో ఎప్పుడైనా ఒక కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడినా, ఒక రాష్ట్రం సరిహద్దులు మారినా.. దాన్ని కేవలం దేశ పటంలో మారిన గీతగా మాత్రమే చూడకండి. దాని వెనుక ఉన్న రాజ్యాంగ ఆలోచనను గుర్తు చేసుకోండి. “ఇండియా, అంటే భారత్‌, రాష్ట్రాల సముదాయం.” 1949లో రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఎంచుకున్న ఆ భావన.. నేటికీ భారతదేశ నిర్మాణానికి ఒక ముఖ్యమైన పునాదిగా కొనసాగుతోంది.