Fatty Liver: ఫ్యాటీ లివర్.. ఏ దశ అత్యంత ప్రమాదకరమో తెలుసా?
Fatty Liver: ఫ్యాటీ లివర్ అంటే కాలేయంలో అతిగా కొవ్వు పేరుకుపోవడం. సాధారణ పరిస్థితిలో కాలేయంలో కొద్దిమాత్రం కొవ్వు ఉండటం సహజం, కానీ అది మొత్తం లివర్ బరువు యొక్క 5%–కంటే ఎక్కువగా పెరిగితే ఫ్యాటీ లివర్ డిసీజ్ అంటారు. ఫ్యాటీ లివర్ సాధారణంగా నాలుగు దశలో ఉంటుంది. వీటిలో ఏది అత్యంత ప్రమాదకరమో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
Fatty Liver: కాలేయం (లివర్) మన శరీరంలో రెండవ అతిపెద్ద అవయవం. ఇది మన ఆహారాన్ని శోషించి శరీరానికి సమతుల్య పోషకాలు అందిస్తుంది. రక్తాన్ని శుధ్ధి చేస్తుంది, రసాయన ప్రక్రియలను నిర్వహిస్తుంది. కానీ, దీంతో పాటు కోలెస్ట్రాల్, బరువు నియంత్రణ, సరిగా ఆహారం తీసుకోవడం లేని పరిస్థితుల్లో కాలేయంలో కొవ్వు పేరుకుపోతుంది. ఇదే ఫ్యాటీ లివర్ అని పిలువబడే పరిస్థితికి దారితీస్తుంది. ఇది సాధారణమే కానీ.. పరిస్థితి దిగజారితే మాత్రం అత్యంత ప్రమాదకరంగా మారుతుంది.
ఫ్యాటీ లివర్ అంటే ఏమిటి?
ఫ్యాటీ లివర్ అనగా కాలేయంలో అతిగా కొవ్వు పేరుకుపోవడం. సాధారణ పరిస్థితిలో కాలేయంలో కొద్దిమాత్రం కొవ్వు ఉండటం సహజం, కానీ అది మొత్తం లివర్ బరువు యొక్క 5%–కంటే ఎక్కువగా పెరిగితే ఫ్యాటీ లివర్ డిసీజ్ అంటారు.
ఇది రెండు ప్రధాన రకాలుగా ఉంటుంది:
మాదకపదార్థాల వల్ల కలిగే ఫ్యాటీ లివర్ (Alcohol-related)
మెటబాలిక్ సమస్యల వల్ల కలిగే ఫ్యాటీ లివర్ (MASLD — Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease / NAFLD)
ఫ్యాటీ లివర్ దశలు
ఫ్యాటీ లివర్ సమస్య తరచుగా నాలుగు దశల్లో అభివృద్ధి చెందుతుంది:
దశ 1
సింపుల్ ఫ్యాటీ లివర్ (Steatosis)
ఈ దశలో కాలేయంలో కొవ్వు ఎక్కువగా ఉంటుంది కానీ పెద్ద ఇబ్బందులు లేకపోవచ్చు. చాలా రోగులకు లక్షణాలు కనిపించకపోవచ్చు, ఇది ఆహార నియమాల మార్పులతో నియంత్రించవచ్చు.
దశ 2
స్టీటోహెపటైటిస్ (NASH / MASH)
ఇక్కడ కొవ్వుతో పాటు కాలేయంలో ఇన్ఫ్లమేషన్ కూడా ప్రారంభమవుతుంది. దీన్ని నాన్-ఆల్కహాలిక్ స్టీటోహెపటైటిటిస్ లేదా MASH అంటారు. అందులో కాలేయ కణాలు నష్టపోవచ్చు.
దశ 3
ఫైబ్రాసిస్
ఇక్కడ కాలేయం తీవ్ర ఇన్ఫ్లమేషన్ కారణంగా సాగుతున్న మచ్చలు లేదా స్కార్-టిష్యూ ఏర్పడుతుంది. ఇది కాలేయ ఫంక్షన్ను తగ్గిస్తుంది. దీంతో పూర్తిస్థాయంలో కాలేయం తన పని తాను చేయకపోవచ్చు.
దశ 4
సిరోసిస్.. అత్యంత ప్రమాదకర దశ ఇదే
సిరోసిస్.. అత్యంత ప్రమాదకర దశ. ఈ సమయంలో కాలేయం ఎక్కువ శాతం మచ్చలతో మార్చబడుతుంది, ఇది తిరిగి సాధారణంగా పనిచేయదు. సిరోసిస్ ఉన్నవారికి కాలేయ వైఫల్యం, క్యాన్సర్ లేదా మరణం వంటి తీవ్రమైన పరిస్థితులు వచ్చే ప్రమాదం ఉంటుంది.
సిరోసిస్ (దశ 4) అత్యంత ప్రమాదకర దశ ఎందుకంటే..
కాలేయం తిరిగి సాధారణంగా పని చేయదు.
లివర్ ఫెయిల్యూర్, కేంజర్, లివర్ సపోర్ట్ అవసరం
జీవన కాలం గణనీయంగా తగ్గుతుంది
వారు చికిత్స అందుకోకపోతే ఇది మరణానికి దారితీస్తుంది.
ప్రారంభ దశలో ఫ్యాటీ లివర్లో సాధారణంగా స్పష్టమైన లక్షణాలు ఉండకపోవచ్చు. తరువాతి దశల్లో కొన్ని సూచనలు ఇలా ఉంటాయి:
ఎగువ కుడి పొత్తికడుపు నొప్పి లేదా అసౌకర్యం
అలసట, బరువు తగ్గడం
కళ్ళు/చర్మం పసుపు రంగు (జాండిస్)
వాపు, శరీరంలో ద్రవాలు చేరడం
ఎప్పుడూ అనారోగ్య భావం
ఫ్యాటీ లివర్ ఎందుకు వస్తుంది?
స్థూలకాయం (Obesity)
టైప్-2 డయాబెటిస్
ఫ్యాటీ ఆహారాలు
అధిక అల్కహాల్ సేవనం
మెటాబాలిక్ సిండ్రోమ్ (చర్మ సమస్యలు)
ఫ్యాటీ లివర్ నివారణ, చికిత్స
ఫ్యాటీ చికిత్సకు ప్రస్తుతం సరైన మందులు లేకపోయినా.. ఆహార నియమాల మార్పులు అత్యంత ప్రయోజనకరం:
తగిన వంతు ఆహార నియంత్రణ
రోజూ నడక/వ్యాయామం
బరువు తగ్గడం
మద్యపానం తగ్గించడం లేదా ఆపి వేయడం
షుగర్, ఫ్రైడ్ ఫుడ్స్ తగ్గించడం.
ప్రారంభ దశలో గుర్తిస్తే ఫ్యాటీ లివర్ను పూర్తిగా నియంత్రించడం లేదా తగ్గించడం సాధ్యమే..
వైద్య నిపుణులు సూచించునదేమంటే:
సంవత్సరానికి ఒకసారి లేదా రెండు సార్లు లివర్ ఫంక్షన్ టెస్టులు చేయించుకోవాలి
తీవ్రమైన లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే వైద్య సహాయం తీసుకోవాలి
ఫ్యాటీ లివర్ను “scientifically silent killer” అని కొందరు వైద్యులు పేర్కొంటున్నారు. ఎందుకంటే ప్రారంభ దశలో ఇది చాలా సైలెంట్గా ఉంటుంది, లక్షణాలు కనిపించకుండానే పెరుగుతుంది.
ఫ్యాటీ లివర్ ఒక సాధారణమైన సమస్యగా కనిపించినప్పటికీ, తదుపరి దశల్లో ఇది చాలా ప్రమాదకరంగా మారే అవకాశం ఉంది. సకాలంలో ఆహార నియమాలు మార్పులు, ఆరోగ్య పరిరక్షణ, డాక్టర్తో సలహాలు తీసుకుంటే ఇది నియంత్రణలోనే ఉంటుంది.