Dream Science: మనం ఎందుకు కలలు కంటాము? నిద్రలేవగానే వాటిని ఎందుకు మర్చిపోతాము?

కలలు ప్రధానంగా ‘ర్యాపిడ్ ఐ మూవ్‌మెంట్’ (REM) అని పిలిచే నిద్ర దశలో వస్తాయి. ఈ సమయంలో మన మెదడు మేల్కొని ఉన్నప్పుడు ఎంత చురుకుగా ఉంటుందో, అంతే వేగంతో పనిచేస్తుంది. మెదడులోని హిప్పోకాంపస్ భాగం రోజువారీ జ్ఞాపకాలను ప్రాసెస్ చేయగా, అమిగ్డాలా అనే భాగం భావోద్వేగాలను నియంత్రిస్తుంది. మనకు వచ్చే కలల్లో భయం, ఆందోళన లేదా ఉత్సాహం వంటి భావాలు ఎక్కువగా ఉండటానికి అమిగ్డాలా చురుగ్గా పనిచేయడమే ప్రధాన కారణం. నిద్రలో మన మెదడు ఆ రోజంతా జరిగిన సంఘటనలను విశ్లేషించి, వాటిని మన పాత జ్ఞాపకాలతో అనుసంధానం చేస్తుంది. ఈ క్రమంలోనే వింత వింత కథలు కలలుగా రూపాంతరం చెందుతాయి.

మనం కలలను ఎందుకు మర్చిపోతాము? చాలా మంది నిద్రలేవగానే తాము కన్న కలలను మర్చిపోతుంటారు. దీనికి ప్రధాన కారణం మెదడులో జరిగే రసాయన మార్పులు. REM నిద్ర సమయంలో మన మెదడులో ‘నోర్‌పినెఫ్రిన్’ అనే రసాయనం స్థాయిలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. జ్ఞాపకాలను భద్రపరచుకోవడానికి ఈ రసాయనం చాలా అవసరం. నార్ఎపినెఫ్రిన్ తక్కువగా ఉండటం వల్ల, మెదడు కలలను దీర్ఘకాలిక జ్ఞాపకాలుగా మార్చలేదు. అంతేకాకుండా, జ్ఞాపకశక్తిని నిల్వ చేసే హిప్పోకాంపస్ ఈ సమయంలో పూర్తి సామర్థ్యంతో పనిచేయదు. ఫలితంగా, మనం కలలు కన్నప్పటికీ, మెదడు వాటిని డిలీట్ చేసేస్తుంది.

ఏ కలలు మనకు గుర్తుంటాయి? మనం ఎప్పుడైతే REM నిద్ర దశ నుంచి నేరుగా మేల్కొంటామో, అప్పుడు మనకు ఆ కల స్పష్టంగా గుర్తుండే అవకాశం ఉంది. అదే మనం వేరే నిద్ర దశలో మేల్కొంటే, ఆ జ్ఞాపకం మసకబారుతుంది. ఒకవేళ నిద్రలేవగానే మీరు ఒక కలను గుర్తుపెట్టుకుంటే, అది కచ్చితంగా మీ భావోద్వేగాలతో ముడిపడి ఉంటుంది. వింతైన, భయంకరమైన లేదా వ్యక్తిగత ప్రాముఖ్యత ఉన్న కలలు మన అమిగ్డాలాని ప్రేరేపిస్తాయి కాబట్టి, అవి త్వరగా చెరిగిపోవు. సాధారణంగా ఒక కలను నిద్రలేచిన 5 నుంచి 10 నిమిషాల లోపు నమోదు చేసుకోకపోతే, అది శాశ్వతంగా మర్చిపోయే ప్రమాదం ఉంది.

కలలు అనేవి కేవలం భ్రమలు కావు, అవి మన మెదడు భావోద్వేగాలను సమాచారాన్ని సరిచేసుకునే విధానం. మన రోజువారీ ఒత్తిడిని, అనుభవాలను మెదడు ఈ విధంగా ప్రాసెస్ చేస్తుంది. కలలను గుర్తుపెట్టుకోవాలనుకుంటే, నిద్రలేచిన వెంటనే డైరీలో రాయడం లేదా కలను గురించి వెంటనే ఆలోచించడం వంటి అలవాట్లు చేయడం వల్ల జ్ఞాపకశక్తిని మెరుగుపరుచుకోవచ్చు.

గమనిక: పైన పేర్కొన్న సమాచారం శాస్త్రీయ పరిశోధనల ఆధారంగా కేవలం అవగాహన కోసం మాత్రమే అందించబడింది. నిద్రకు సంబంధించిన తీవ్రమైన సమస్యలు ఉన్నవారు నిపుణులైన వైద్యులను సంప్రదించడం మంచిది.