చేతిలో ఫోన్ ఉన్నా.. సొంతం కాదు! గ్రామీణ మహిళల డిజిటల్ స్వేచ్ఛకు అడ్డుగా కుటుంబ ఫోన్

Rural Women

మొబైల్ వాడుతున్నారు.. ఇంటర్నెట్ చూస్తున్నారు.. ఆన్‌లైన్ సేవలు పొందుతున్నారు. కానీ సొంతంగా ఒక ఫోన్ మాత్రం లేదు. దేశంలోని గ్రామీణ మహిళల పరిస్థితిని తాజా గణాంకాలు బయటపెడుతున్నాయి. ప్రతి ఇద్దరు గ్రామీణ మహిళల్లో ఒకరికి మాత్రమే సొంతంగా మొబైల్ ఫోన్ ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. సాంకేతికత అందుబాటులోకి వచ్చినా.. మహిళలకు డిజిటల్ స్వేచ్ఛ ఇంకా అందని ద్రాక్షగానే మిగులుతోంది.

ఫోన్ కోసం ఎదురుచూపులు.. అరగంటలోనే హడావుడి!

ఒకసారి ఈ పరిస్థితిని ఊహించుకోండి. పూజ అనే 19 ఏళ్ల యువతి తన అన్న ఫోన్ కోసం ఎదురుచూస్తోంది. అతను మొబైల్‌లో గేమ్ ఆడుతున్నాడు. అది పూర్తయ్యే వరకు ఆమె వేచి ఉండాల్సిందే. ఎందుకంటే ఆ ఫోన్ ఆమెది కాదు. రోజుకు అరగంట మాత్రమే వాడుకోవడానికి అనుమతి ఉంది. ఆ రోజు ఆమె చేయాల్సిన పని స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తు ఆమోదం పొందిందో లేదో తెలుసుకోవడం. ఫోన్ చేతికి వచ్చాక వెబ్‌సైట్ ఓపెన్ చేసి వివరాలు చూసేలోపే సమయం అయిపోతోంది. అన్న ఫోన్ తిరిగి అడుగుతుండటంతో ఆమె కూడా వెనక్కి ఇచ్చేయాల్సి వస్తోంది. ఇది కేవలం ఒక యువతి ఎదుర్కొంటున్న సమస్య కాదు. దేశంలోని లక్షలాది మంది గ్రామీణ మహిళల డిజిటల్ జీవితానికి ప్రతిబింబం. ఫోన్ వాడే అవకాశం ఉన్నా.. దానిపై పూర్తి హక్కు లేకపోవడం వారి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తోంది.

ప్రతి ఇద్దరిలో ఒకరికే సొంత ఫోన్!

కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ (NSO) 2025 జనవరి నుంచి మార్చి మధ్య దేశవ్యాప్తంగా సమగ్ర సర్వే నిర్వహించింది. దాదాపు 35 వేల కుటుంబాల్లో 1.4 లక్షల మందికి పైగా ఈ సర్వేలో పాల్గొన్నారు. 15 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో మొబైల్ ఫోన్ యాజమాన్యానికి సంబంధించి ఆసక్తికరమైన విషయాలు వెల్లడయ్యాయి. పట్టణ ప్రాంతాల్లో 90 శాతం మంది పురుషులకు సొంత మొబైల్ ఫోన్లు ఉండగా.. గ్రామీణ పురుషుల్లో ఈ సంఖ్య 80.7 శాతంగా ఉంది. పట్టణ మహిళల్లో 71.8 శాతం మందికి ఫోన్ ఉండగా.. గ్రామీణ మహిళల్లో మాత్రం కేవలం 48.4 శాతం మందికే సొంత ఫోన్ ఉంది. అంటే గ్రామీణ మహిళల్లో 51.6 శాతం మందికి ఇప్పటికీ వ్యక్తిగత మొబైల్ ఫోన్ లేదు. పట్టణ పురుషులతో పోలిస్తే గ్రామీణ మహిళల ఫోన్ యాజమాన్యంలో 41.6 శాతం పాయింట్ల అంతరం కనిపిస్తోంది.

ఫోన్ వాడుతున్నారు.. కానీ సొంతం చేసుకోలేకపోతున్నారు!

ఈ సర్వేలో మరో ఆసక్తికరమైన విషయం బయటపడింది. 15 నుంచి 24 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న గ్రామీణ యువతుల్లో గత మూడు నెలల్లో 95.7 శాతం మంది మొబైల్ ఫోన్ ఉపయోగించారు. అంటే దాదాపు అందరికీ ఫోన్ వినియోగం ఉంది. కానీ వారిలో సొంతంగా ఫోన్ కలిగి ఉన్నవారు కేవలం 51.7 శాతం మాత్రమే. ఇదే వయసు గల గ్రామీణ యువకుల్లో 74.8 శాతం మందికి సొంత ఫోన్లు ఉన్నాయి.

ఇక్కడే అసలు సమస్య కనిపిస్తోంది. యువతులు మొబైల్ వాడుతున్నప్పటికీ.. అందులో ఎక్కువమంది కుటుంబ సభ్యుల ఫోన్లపై ఆధారపడుతున్నారు. ఫోన్ ఉపయోగించడం వేరు.. దానిపై వ్యక్తిగత హక్కు కలిగి ఉండటం వేరు. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న అంతరమే మహిళల డిజిటల్ స్వేచ్ఛను ప్రభావితం చేస్తోంది.

స్మార్ట్‌ఫోన్ సమస్య కాదు.. సొంతంగా ఉండటమే అసలు సమస్య!

గ్రామీణ మహిళలకు స్మార్ట్‌ఫోన్లు అందుబాటులో లేవని అనుకుంటే అది పూర్తిగా నిజం కాదు. మొబైల్ ఫోన్ కలిగి ఉన్నవారిలో అత్యధికులు స్మార్ట్‌ఫోన్లనే ఉపయోగిస్తున్నారు. గ్రామీణ మహిళల్లో సొంత ఫోన్ ఉన్నవారిలో 75.6 శాతం మందికి స్మార్ట్‌ఫోన్ ఉంది. పట్టణ పురుషుల్లో ఈ సంఖ్య 89.4 శాతంగా ఉంది.

అంటే సమస్య సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందుబాటులో లేకపోవడం మాత్రమే కాదు. ఒక ఫోన్‌ను కుటుంబంలో ఎవరు ఉపయోగించాలి? ఎవరి అవసరాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి? అనే నిర్ణయాల్లోనూ లింగ వివక్ష కనిపిస్తోంది.

పక్కనే కూర్చున్నా.. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ ఉండదు!

కుటుంబ సభ్యుల ఫోన్‌ను ఉపయోగించడంలో మరో ఇబ్బంది ఉంది. అది వ్యక్తిగత గోప్యతకు సంబంధించినది. సొంత ఫోన్ ఉంటే ఎవరితో మాట్లాడాలి? ఏ సమాచారం తెలుసుకోవాలి? ఎప్పుడు ఇంటర్నెట్ ఉపయోగించాలి? అనే విషయాలను మహిళలు స్వయంగా నిర్ణయించుకోవచ్చు.

కానీ ఇతరుల ఫోన్ వాడాల్సి వస్తే పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఏం వెతుకుతున్నారు? ఎవరికి మెసేజ్ చేస్తున్నారు? ఎవరితో మాట్లాడుతున్నారు? అనే విషయాలపై పర్యవేక్షణ ఉండొచ్చు. అవసరమైనప్పుడు ఫోన్ తీసుకోవడం, తిరిగి ఇవ్వడం కూడా ఇతరుల నిర్ణయంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.

దీంతో మహిళలకు వ్యక్తిగతంగా సమాచారం తెలుసుకునే స్వేచ్ఛ తగ్గడమే కాకుండా.. తమ అవసరాలకు అనుగుణంగా డిజిటల్ సేవలను వినియోగించుకోవడం కూడా కష్టమవుతోంది.

చిన్న నిర్ణయాలే పెద్ద అడ్డంకులుగా!

మహిళలకు సొంత ఫోన్ లేకపోవడానికి ఒకే ఒక్క కారణం ఉండదు. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితులు, సామాజిక ఆలోచనలు, భద్రతపై ఆందోళనలు, డిజిటల్ అవగాహన లోపం వంటి అనేక అంశాలు ప్రభావం చూపుతున్నాయి.

ఒక కుటుంబం ఒకే ఫోన్ కొనగలిగే పరిస్థితిలో ఉంటే.. సంపాదనకు ఉపయోగపడుతుందనే ఉద్దేశంతో అబ్బాయికి ఇవ్వడం జరుగుతుంది. అమ్మాయిలు ఫోన్ వాడితే చదువుపై దృష్టి తగ్గుతుందనే అభిప్రాయాలు కూడా కొన్ని కుటుంబాల్లో ఉన్నాయి. మరికొన్ని చోట్ల ఇంటర్నెట్ వినియోగంపై ఆంక్షలు ఉంటాయి. డేటా ఖర్చులు భరించలేని కుటుంబాలూ ఉన్నాయి.

ఇవన్నీ విడివిడిగా చూస్తే చిన్న విషయాలుగానే కనిపించవచ్చు. కానీ దేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది కుటుంబాల్లో ఇలాంటి నిర్ణయాలు పునరావృతమైనప్పుడు మహిళల డిజిటల్ స్వాతంత్ర్యంపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతోంది.

ఫోన్ లేకపోతే అవకాశాలూ దూరమే!

ప్రస్తుతం ప్రభుత్వ పథకాల దరఖాస్తుల నుంచి స్కాలర్‌షిప్‌లు, ఉద్యోగాల అప్లికేషన్లు, బ్యాంకింగ్ సేవలు, ఆరోగ్య అపాయింట్‌మెంట్ల వరకు అనేక పనులు మొబైల్ ఫోన్ ద్వారానే జరుగుతున్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో సొంత ఫోన్ లేకపోవడం మహిళలకు అనేక ఇబ్బందులు కలిగిస్తోంది.

అవసరమైన సమయంలో బ్యాంకు ఖాతాలో డబ్బులు వచ్చాయో లేదో తెలుసుకోవడం, ఉద్యోగ అవకాశాల కోసం వెతకడం, కొత్త నైపుణ్యాలు నేర్చుకోవడం, ప్రభుత్వ పథకాల సమాచారం పొందడం వంటి పనులన్నీ ఇతరుల ఫోన్‌పై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. ఒక్కోసారి ఈ ఆలస్యం కారణంగా ముఖ్యమైన అవకాశాలు కూడా చేజారిపోవచ్చు.

అందుకే మహిళలకు మొబైల్ ఫోన్ అందించడం అనేది కేవలం సాంకేతిక సదుపాయం కల్పించడం మాత్రమే కాదు. అది వారి ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం, వ్యక్తిగత గోప్యత, విద్య, ఉపాధి అవకాశాలకు మార్గం వేయడమనే చెప్పాలి.

డిజిటల్ ఇండియాలో మహిళలకు సొంత ఫోన్ ఎప్పుడొస్తుంది?

దేశం డిజిటల్ సేవల దిశగా వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది. స్మార్ట్‌ఫోన్లు, ఇంటర్నెట్ వినియోగం పెరుగుతున్నాయి. కానీ ఆ సాంకేతికతను ఉపయోగించుకునే ప్రతి ఒక్కరికీ సమానమైన హక్కులు, అవకాశాలు అందుతున్నాయా? అనే ప్రశ్న ఇప్పుడు కీలకంగా మారింది.

ఒక మహిళకు ఫోన్ వాడే అవకాశం ఇవ్వడం మాత్రమే సరిపోదు. ఆమెకు సొంతంగా ఫోన్ ఉండాలి. ఎప్పుడు ఉపయోగించాలి? ఎవరితో మాట్లాడాలి? ఏ సమాచారం తెలుసుకోవాలి? అనే నిర్ణయాలను స్వయంగా తీసుకునే స్వేచ్ఛ ఉండాలి.

ఎందుకంటే.. ఫోన్ చేతిలో ఉండటం ఒక సౌకర్యం.. ఆ ఫోన్‌పై హక్కు ఉండటం నిజమైన స్వేచ్ఛ!