భారతదేశంలో ఎవరు ఎక్కువ కాలం జీవిస్తున్నారు? గ్రామీణులా..? పట్టణవాసులా?

భారతదేశంలో జీవన ప్రమాణాలు మారుతున్నాయి. వైద్య సదుపాయాలు పెరుగుతున్నాయి. ఆధునిక చికిత్సలు అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు 40 ఏళ్లకే పరిమితమైన సగటు ఆయుర్దాయం ఇప్పుడు 70 ఏళ్లకు పైగా చేరింది. అయితే ఈ అభివృద్ధి దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా కనిపించడం లేదు. మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. స్వచ్ఛమైన గాలి, సహజమైన ఆహారం, ప్రశాంతమైన జీవనం ఉంటాయని భావించే గ్రామీణ ప్రాంతాల కంటే పట్టణాల్లో పుట్టిన పిల్లల ఆయుర్దాయం ఎక్కువగా ఉంటోంది. దేశంలో ప్రజల సగటు ఆయుర్దాయం గత ఏడు దశాబ్దాల్లో గణనీయంగా పెరిగింది. 1950లో సుమారు 41 ఏళ్లుగా ఉన్న సగటు ఆయుర్దాయం ఇప్పుడు 70 ఏళ్లు దాటింది. అయితే గ్రామీణ ప్రాంతాల కంటే పట్టణ ప్రాంతాల్లో పుట్టిన పిల్లలు ఎక్కువ కాలం జీవించే అవకాశం ఉందని గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. మరోవైపు రాష్ట్రాల మధ్య కూడా భారీ వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. కేరళలో అత్యధిక ఆయుర్దాయం ఉండగా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. అసలు ఈ వ్యత్యాసాలకు కారణాలేమిటి? మహిళలు పురుషుల కంటే ఎందుకు ఎక్కువ కాలం జీవిస్తున్నారు? పూర్తి వివరాలు తెలుసుకుందాం.

ఏడు దశాబ్దాల్లో పెరిగిన భారతీయుల ఆయుర్దాయం

భారతదేశంలో ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా గణనీయంగా మారాయి. వైద్య సదుపాయాల విస్తరణ, టీకా కార్యక్రమాలు, మెరుగైన పోషకాహారం, పారిశుద్ధ్యం, విద్య, ఆరోగ్యంపై పెరిగిన అవగాహన వంటి అంశాలు ప్రజల జీవితకాలాన్ని పెంచడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. 1950లో భారతదేశంలో పుట్టిన శిశువు సగటున సుమారు 41 సంవత్సరాలు జీవించే అవకాశం ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది. ఐక్యరాజ్యసమితి జనాభా విభాగం విడుదల చేసిన World Population Prospects 2024 అంచనాల ప్రకారం, 2024 నాటికి భారతదేశ సగటు ఆయుర్దాయం 72.2 సంవత్సరాలకు చేరుకుంది.

అంటే గత 74 ఏళ్లలో భారతీయుల సగటు ఆయుర్దాయం దాదాపు 31 సంవత్సరాలు పెరిగింది. ఒకప్పుడు చిన్న వయసులోనే ప్రాణాలు కోల్పోయే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉండేది. అంటువ్యాధులు, శిశు మరణాలు, ప్రసూతి సమస్యలు, వైద్య సదుపాయాల కొరత ఇందుకు ప్రధాన కారణాలుగా ఉండేవి. ఇప్పుడు పరిస్థితుల్లో గణనీయమైన మార్పు వచ్చింది. అయితే ఈ గణాంకాలను అర్థం చేసుకోవడంలో ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. ఆయుర్దాయం అంటే ప్రతి వ్యక్తి అంతే వయస్సు వరకు జీవిస్తాడని కాదు. ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో నమోదైన మరణాల రేట్లు కొనసాగితే, అప్పుడే పుట్టిన శిశువు సగటున ఎన్ని సంవత్సరాలు జీవించగలడనే అంచనానే ఆయుర్దాయం అంటారు.

గ్రామాల కంటే పట్టణాల్లోనే ఎక్కువ ఆయుర్దాయం!

సాధారణంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో స్వచ్ఛమైన గాలి, సహజమైన వాతావరణం, ఇంటి ఆహారం, ప్రశాంతమైన జీవనం ఉంటాయని భావిస్తారు. పట్టణాల్లో మాత్రం వాహనాల కాలుష్యం, రద్దీ, పని ఒత్తిడి, నిద్రలేమి వంటి సమస్యలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. అయినప్పటికీ ఆయుర్దాయం విషయంలో పట్టణ ప్రాంతాలే ముందున్నాయి. భారత ప్రభుత్వ రిజిస్ట్రార్ జనరల్ కార్యాలయం విడుదల చేసిన Sample Registration System (SRS) 2020–2024 గణాంకాల ప్రకారం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సగటు ఆయుర్దాయం 69.4 సంవత్సరాలుగా ఉండగా, పట్టణ ప్రాంతాల్లో అది 73.2 సంవత్సరాలుగా ఉంది. అంటే పట్టణ ప్రాంతాల్లో పుట్టిన శిశువులకు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పుట్టిన శిశువులతో పోలిస్తే సగటున 3.8 సంవత్సరాల అధిక ఆయుర్దాయం కనిపిస్తోంది.

నగరాల్లో ఎక్కువ కాలం జీవించడానికి కారణాలేమిటి?

1. మెరుగైన వైద్య సదుపాయాలు: నగరాల్లో పెద్ద ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు ఆసుపత్రులు, నిపుణులైన వైద్యులు, అత్యవసర చికిత్సా కేంద్రాలు, ఆధునిక రోగ నిర్ధారణ సౌకర్యాలు ఎక్కువగా అందుబాటులో ఉంటాయి. గుండెపోటు, క్యాన్సర్, మూత్రపిండాల వ్యాధులు, ప్రమాదాలు వంటి సందర్భాల్లో త్వరగా చికిత్స పొందే అవకాశం ఉంటుంది.
2. తల్లి, శిశు ఆరోగ్య సంరక్షణ: గర్భిణులకు క్రమం తప్పకుండా వైద్య పరీక్షలు, సురక్షిత ప్రసవాలు, పుట్టిన వెంటనే శిశువులకు అవసరమైన వైద్య సేవలు అందడం చాలా ముఖ్యం. పట్టణాల్లో ఈ సౌకర్యాలు ఎక్కువగా అందుబాటులో ఉండే అవకాశం ఉంది.
3. ఆరోగ్యంపై అవగాహన: విద్య, సమాచార సౌకర్యాలు ఎక్కువగా ఉండటంతో వ్యాధులను ముందుగానే గుర్తించడం, టీకాలు వేయించుకోవడం, రక్తపోటు, మధుమేహం వంటి సమస్యలకు చికిత్స తీసుకోవడం వంటి అంశాల్లో పట్టణ ప్రజలకు అవగాహన ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.
4. తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం: శుభ్రమైన తాగునీరు, మరుగుదొడ్లు, వ్యర్థాల నిర్వహణ, పోషకాహారం వంటి అంశాలు ప్రజారోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. ప్రాంతాన్ని బట్టి ఈ సౌకర్యాల్లో వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి.
5. ఆర్థిక స్థితిగతులు: పట్టణాల్లో ఉద్యోగ అవకాశాలు, ఆదాయ మార్గాలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల కొంతమంది కుటుంబాలకు మెరుగైన వైద్యం, ఆరోగ్య బీమా, పోషకాహారం పొందే అవకాశం ఉంటుంది.

అయితే పట్టణ జీవనశైలి అంతా ఆరోగ్యకరమైనదని చెప్పలేం. కాలుష్యం, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, మానసిక ఒత్తిడి, అనారోగ్యకరమైన ఆహారం నగరాల్లో తీవ్రమైన సమస్యలుగా ఉన్నాయి. పట్టణ ఆయుర్దాయం ఎక్కువగా ఉండటానికి ప్రధానంగా వైద్య సేవలు, విద్య, ఆర్థిక పరిస్థితులు, ఆరోగ్య సదుపాయాలు కలిసి దోహదపడుతున్నాయి.

ఆయుర్దాయంలో అగ్రస్థానంలో కేరళ.. చివరి స్థానంలో ఛత్తీస్‌గఢ్

భారతదేశంలో రాష్ట్రాల మధ్య కూడా ఆయుర్దాయంలో భారీ వ్యత్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఒక రాష్ట్రంలో పుట్టిన శిశువు మరో రాష్ట్రంలో పుట్టిన శిశువుతో పోలిస్తే దాదాపు 11 సంవత్సరాలు ఎక్కువగా జీవించే అవకాశం ఉండటం గమనార్హం. తాజా SRS 2020–2024 గణాంకాల ప్రకారం కేరళలో సగటు ఆయుర్దాయం 75.6 సంవత్సరాలు. ఇది రాష్ట్రాల్లో అత్యధికం. మరోవైపు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో సగటు ఆయుర్దాయం 64.7 సంవత్సరాలుగా ఉంది. ఈ రెండు రాష్ట్రాల మధ్య వ్యత్యాసం 10.9 సంవత్సరాలు. అంటే కేరళలో పుట్టిన శిశువుకు ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో పుట్టిన శిశువుతో పోలిస్తే దాదాపు 11 సంవత్సరాల అధిక ఆయుర్దాయం ఉంది.

కేరళలో ఆయుర్దాయం ఎక్కువగా ఉండటానికి కారణాలేమిటి?

కేరళ సాధించిన ఈ స్థానం వెనుక ఒక్క ఆరోగ్య రంగం మాత్రమే లేదు. విద్య, ప్రజారోగ్యం, సామాజిక అభివృద్ధి, మహిళల సాధికారత వంటి అనేక అంశాలు కలిసి పనిచేశాయి.

అధిక అక్షరాస్యత: కేరళలో విద్యా స్థాయి ఎక్కువగా ఉండటంతో ఆరోగ్యంపై అవగాహన కూడా మెరుగ్గా ఉంది. వ్యాధుల నివారణ, టీకాలు, పోషకాహారం, వైద్య పరీక్షల ప్రాధాన్యతపై ప్రజల్లో అవగాహన ఉంది.

విస్తృతమైన ప్రజారోగ్య వ్యవస్థ: గ్రామస్థాయి ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాల నుంచి జిల్లా ఆసుపత్రుల వరకు వైద్య సేవల వ్యవస్థ విస్తరించింది. ప్రజలకు ప్రాథమిక వైద్య సేవలు అందుబాటులో ఉండటం ప్రయోజనకరంగా మారింది.

మాతా, శిశు సంరక్షణ: గర్భిణులకు వైద్య పరీక్షలు, సురక్షిత ప్రసవాలు, పిల్లలకు టీకాలు వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం వల్ల శిశు, ప్రసూతి మరణాలు తగ్గాయి.

మహిళల సాధికారత: మహిళల విద్య, సామాజిక భాగస్వామ్యం, ఆరోగ్య సేవలకు ప్రాప్యత వంటి అంశాలు కుటుంబ ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడంలో సహాయపడ్డాయి.

తక్కువ శిశు మరణాలు: కేరళలో శిశు మరణాల రేటు దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువగా ఉంది. 2023లో ప్రతి వెయ్యి సజీవ జననాలకు ఐదు శిశు మరణాలు నమోదయ్యాయి.

అయితే కేరళలో కూడా మధుమేహం, అధిక రక్తపోటు, గుండె జబ్బులు, జీవనశైలి సంబంధిత వ్యాధులు పెరుగుతున్నాయి. ఎక్కువ కాలం జీవించడమే కాకుండా, ఆరోగ్యంగా జీవించే సంవత్సరాలను పెంచుకోవడం ఇప్పుడు ఆ రాష్ట్రం ముందున్న ముఖ్యమైన సవాలు.

మహిళలు పురుషుల కంటే నాలుగేళ్లు ఎక్కువ జీవిస్తున్నారు!

భారతదేశ ఆయుర్దాయ గణాంకాల్లో మరో ఆసక్తికరమైన అంశం మహిళలు పురుషుల కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించడం. ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల్లో కనిపించే ఈ ధోరణి భారతదేశంలోనూ స్పష్టంగా ఉంది. 1950వ దశకంలో భారతదేశంలో పురుషుల ఆయుర్దాయం మహిళల కంటే ఎక్కువగా ఉండేది. అయితే 1980ల ప్రారంభంలో పరిస్థితి మారింది. అప్పటి నుంచి మహిళల సగటు ఆయుర్దాయం పురుషుల కంటే ఎక్కువగా కొనసాగుతోంది. SRS 2020–2024 గణాంకాల ప్రకారం పురుషుల సగటు ఆయుర్దాయం 68.7 సంవత్సరాలు కాగా, మహిళల ఆయుర్దాయం 72.8 సంవత్సరాలు. అంటే మహిళలు పురుషుల కంటే సగటున 4.1 సంవత్సరాలు ఎక్కువ జీవించే అవకాశం ఉంది.

మహిళలు ఎక్కువ కాలం జీవించడానికి కారణాలేమిటి?

మహిళల దీర్ఘాయువుకు జీవశాస్త్రపరమైన, సామాజిక, జీవనశైలి సంబంధిత కారణాలు ఉన్నాయి. మహిళల్లో ఉండే ఈస్ట్రోజెన్ వంటి హార్మోన్లు కొన్ని వయసుల వరకు గుండె సంబంధిత వ్యాధుల ప్రమాదాన్ని తగ్గించడంలో పాత్ర పోషిస్తాయి. జన్యుపరమైన అంశాలు కూడా ప్రభావం చూపుతాయి. మరోవైపు పురుషులు రోడ్డు ప్రమాదాలు, పారిశ్రామిక ప్రమాదాలు, ప్రమాదకరమైన వృత్తుల కారణంగా మరణించే అవకాశాలను ఎక్కువగా ఎదుర్కొంటారు. పొగతాగడం, మద్యపానం వంటి అలవాట్లు కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో పురుషుల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ఇవి దీర్ఘకాలంలో ఆరోగ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతాయి. అయితే మహిళలు ఎక్కువ కాలం జీవిస్తున్నారంటే వారు తప్పనిసరిగా ఎక్కువ ఆరోగ్యంగా ఉంటారని అర్థం కాదు. వృద్ధాప్యంలో దీర్ఘకాలిక వ్యాధులతో జీవించే సంవత్సరాల సంఖ్యను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

కోవిడ్ సమయంలో తగ్గిన ఆయుర్దాయం..!

భారతదేశంలో ఆయుర్దాయం గత ఏడు దశాబ్దాలుగా పెరుగుతున్నప్పటికీ, ఈ ప్రయాణంలో కొన్ని ఒడిదుడుకులు కూడా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో దేశ ప్రజల సగటు ఆయుర్దాయం గణనీయంగా తగ్గింది. UN World Population Prospects 2024 అంచనాల ప్రకారం 2020లో భారతదేశ ఆయుర్దాయం 70.2 సంవత్సరాలుగా ఉండగా, 2021లో 67.3 సంవత్సరాలకు పడిపోయింది. మహమ్మారి సమయంలో అధిక మరణాలు, ఆరోగ్య వ్యవస్థపై ఒత్తిడి, ఇతర అనారోగ్యాలకు చికిత్సలో అంతరాయాలు ఈ పరిస్థితికి కారణమయ్యాయి. అయితే 2022 నాటికి భారతదేశ ఆయుర్దాయం 71.7 సంవత్సరాలకు చేరుకుంది. ఆ తర్వాత మళ్లీ పెరుగుతూ 2024 నాటికి 72.2 సంవత్సరాలకు చేరింది. ఈ పరిణామం అంటువ్యాధులను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యం, వ్యాక్సినేషన్, అత్యవసర వైద్య సేవలు, ప్రజారోగ్య వ్యవస్థల ప్రాధాన్యతను మరోసారి గుర్తుచేసింది.

60 ఏళ్లు దాటిన తర్వాత ఇంకా ఎన్నేళ్లు జీవించవచ్చు?

ఆయుర్దాయాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి పుట్టినప్పటి సగటు జీవనకాలంతో పాటు 60 ఏళ్లు దాటిన తర్వాత మిగిలిన జీవనకాలాన్ని కూడా పరిశీలించాలి. SRS 2020–2024 గణాంకాల ప్రకారం భారతదేశంలో 60 ఏళ్లు నిండిన వ్యక్తులు సగటున మరో 18.6 సంవత్సరాలు జీవించే అవకాశం ఉంది. పురుషులకు 60 ఏళ్ల తర్వాత మిగిలిన సగటు జీవనకాలం 17.5 సంవత్సరాలు కాగా, మహిళలకు 19.8 సంవత్సరాలు. అంటే 60 ఏళ్లు నిండిన మహిళలు సగటున 80 ఏళ్ల వరకు, పురుషులు 77–78 ఏళ్ల వరకు జీవించే అవకాశం ఉంది. ఇది కూడా ప్రస్తుత మరణాల రేట్ల ఆధారంగా లెక్కించిన అంచనా మాత్రమే. వ్యక్తిగత ఆరోగ్యం, జీవనశైలి, వైద్య సదుపాయాలు, జన్యుపరమైన అంశాల ఆధారంగా వాస్తవ జీవనకాలం మారుతుంది.

భారతదేశ ఆయుర్దాయంపై రెండు గణాంకాలు ఎందుకు?

భారతదేశ ఆయుర్దాయం గురించి వివిధ నివేదికల్లో వేర్వేరు సంఖ్యలు కనిపిస్తుండటంతో చాలామందికి సందేహం కలగవచ్చు. UN World Population Prospects 2024 ప్రకారం 2024లో భారతదేశ సగటు ఆయుర్దాయం 72.2 సంవత్సరాలు. మరోవైపు భారత ప్రభుత్వ SRS 2020–2024 నివేదిక ప్రకారం దేశ సగటు ఆయుర్దాయం 70.6 సంవత్సరాలు.

ఈ రెండు సంఖ్యలు ఒకదానికొకటి విరుద్ధమైనవి కావు. వాటి గణన పద్ధతులు, డేటా సేకరణ విధానాలు, పరిశీలించిన కాల వ్యవధులు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. UN గణాంకం 2024 సంవత్సరానికి సంబంధించిన అంచనా కాగా, SRS గణాంకం 2020 నుంచి 2024 వరకు ఐదేళ్ల కాలానికి సంబంధించినది. అందువల్ల రెండు గణాంకాలను పోల్చేటప్పుడు వాటి మూలాలు, కాల పరిమితులను తప్పనిసరిగా గుర్తుంచుకోవాలి. ముఖ్యంగా గ్రామీణ–పట్టణ, రాష్ట్రాల వారీ పోలికలకు SRS గణాంకాలను ఉపయోగించడం సముచితం.

భారతదేశం ముందు ఉన్న అసలైన సవాలు ఏమిటి?

భారతదేశంలో సగటు ఆయుర్దాయం పెరగడం ఆరోగ్య రంగంలో సాధించిన ముఖ్యమైన విజయమే. అయితే ఈ ప్రయోజనం దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకు సమానంగా అందడం లేదు. గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం, రాష్ట్రాల మధ్య కనిపిస్తున్న దాదాపు 11 ఏళ్ల అంతరం ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిపుణులైన వైద్యులు, అత్యవసర చికిత్సా కేంద్రాలు, మెరుగైన వైద్య సదుపాయాలు పెరగాల్సిన అవసరం ఉంది. పట్టణాల్లో కాలుష్యం, మానసిక ఒత్తిడి, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, జీవనశైలి సంబంధిత వ్యాధులను నియంత్రించాలి. అలాగే పేదరికం కారణంగా ఎవరూ వైద్య చికిత్సకు దూరం కాకూడదు. తల్లి, శిశు ఆరోగ్యం, వృద్ధుల సంరక్షణ, పోషకాహారం, స్వచ్ఛమైన తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యానికి మరింత ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.

మొత్తంగా చూస్తే.. భారతదేశ ప్రజల సగటు ఆయుర్దాయం 1950లోని 41 ఏళ్ల నుంచి ఇప్పుడు 70 ఏళ్లు దాటడం గొప్ప పరిణామం. అయితే గ్రామీణుల కంటే పట్టణవాసులు ఎక్కువ కాలం జీవించడం, కేరళ–ఛత్తీస్‌గఢ్ మధ్య దాదాపు 11 ఏళ్ల వ్యత్యాసం ఉండటం దేశంలో ఆరోగ్య సేవలు, జీవన ప్రమాణాలు సమానంగా లేవని తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రజలు ఎక్కువ సంవత్సరాలు జీవించడం మాత్రమే కాదు.. ఆ సంవత్సరాలన్నీ ఆరోగ్యంగా, గౌరవంగా, నాణ్యమైన జీవితాన్ని గడిపే పరిస్థితులు కల్పించడమే భారతదేశం ముందున్న అసలైన లక్ష్యం.

మరిన్ని లైఫ్ స్టైల్ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి..