పొలంలో ఎరువుగా పేడను ఎందుకు వేస్తారు..? అలా వేశాక నేలలో ఏం జరుగుతుంది..?
పొలంలో పశువుల పేడను ఎందుకు వేస్తారు? అది కేవలం ఎరువు మాత్రమే కాదు.. నేల ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరిచే సహజ వనరు. పేడ వల్ల నేలలో జరిగే శాస్త్రీయ మార్పులు, పంటలకు కలిగే ప్రయోజనాలు, రైతులు తెలుసుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయాలు ఇవే. ..
వ్యవసాయం ప్రారంభమైన నాటి నుంచి రైతులు పశువుల పేడను ఎరువుగా ఉపయోగిస్తున్నారు. నేటి ఆధునిక వ్యవసాయంలో రసాయన ఎరువులు విస్తృతంగా వాడుతున్నప్పటికీ, పేడకు ఉన్న ప్రాధాన్యం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. ఎందుకంటే పేడ కేవలం మొక్కలకు పోషకాలను అందించే ఎరువు మాత్రమే కాదు.. నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే సహజ వనరు కూడా. ఒక పంట బాగా పండాలంటే విత్తనం, నీరు, ఎరువులు ఎంత ముఖ్యమో.. నేల ఆరోగ్యంగా ఉండటం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఆ నేలకు తిరిగి జీవాన్ని ఇచ్చేది పశువుల పేడే.
పశువుల మలం, మూత్రం, వాటితో కలిసిన గడ్డి, పొట్టు, ఆకులు వంటి సేంద్రియ పదార్థాలు కొంతకాలం కుళ్లిన తర్వాత తయారయ్యే సహజ ఎరువునే పశువుల పేడ లేదా ఫార్మ్యార్డ్ మాన్యూర్ అంటారు. ఈ పేడను పొలంలో చల్లిన వెంటనే అది మొక్కలకు ఎరువుగా మారిపోదు. నేలలో ఉండే కోట్లాది సూక్ష్మజీవులు దానిపై పని చేయడం ప్రారంభిస్తాయి. బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు, యాక్టినోమైసీట్స్ వంటి సూక్ష్మజీవులు పేడను క్రమంగా కుళ్లించి అందులోని సంక్లిష్ట సేంద్రియ పదార్థాలను మొక్కలు గ్రహించగలిగే పోషకాలుగా మారుస్తాయి. ఈ ప్రక్రియనే శాస్త్రవేత్తలు ‘మినరలైజేషన్’ అంటారు.
ఈ ప్రక్రియలో నత్రజని, భాస్వరం, పొటాషియం వంటి ప్రధాన పోషకాలతో పాటు కాల్షియం, మెగ్నీషియం, సల్ఫర్, జింక్, బోరాన్ వంటి సూక్ష్మపోషకాలు కూడా క్రమంగా నేలలోకి విడుదలవుతాయి. రసాయన ఎరువుల మాదిరిగా ఒక్కసారిగా కాకుండా, ఇవి నెమ్మదిగా విడుదల కావడం వల్ల పంటలకు ఎక్కువకాలం పోషకాలు అందుతుంటాయి. అందుకే పేడను ‘స్లో రిలీజ్ ఫర్టిలైజర్’గా కూడా పరిగణిస్తారు.
పేడ వల్ల జరిగే అత్యంత ముఖ్యమైన మార్పు నేలలో హ్యూమస్ ఏర్పడటమే. పేడలోని సేంద్రియ పదార్థం పూర్తిగా కుళ్లిన తర్వాత హ్యూమస్గా మారుతుంది. హ్యూమస్ అనేది నేల సారాన్ని పెంచే ప్రధాన పదార్థం. ఇది నేలలో పోషకాలను నిల్వ ఉంచడమే కాకుండా, మొక్కలకు అవసరమైనప్పుడు వాటిని నెమ్మదిగా విడుదల చేస్తుంది. హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉన్న నేల నల్లగా, మెత్తగా కనిపించడమే కాకుండా, ఎక్కువకాలం సారవంతంగా ఉంటుంది.
పేడను పొలంలో వేయడం వల్ల నేల భౌతిక స్వభావం కూడా పూర్తిగా మారుతుంది. గట్టిగా ఉండే నేల మెత్తగా మారుతుంది. నేలలో చిన్న చిన్న రంధ్రాలు ఏర్పడి గాలి సులభంగా ప్రసరిస్తుంది. ఈ కారణంగా మొక్కల వేర్లు లోతుగా, విస్తారంగా పెరిగే అవకాశం లభిస్తుంది. వేర్లకు ఆక్సిజన్ బాగా అందడంతో వాటి పెరుగుదల వేగవంతమవుతుంది. అదే సమయంలో సాగునీరు లేదా వర్షపు నీరు కూడా నేలలోకి సులభంగా ఇంకుతుంది.
పేడ వల్ల నీటిని నిల్వ ఉంచే నేల సామర్థ్యం కూడా గణనీయంగా పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఇసుక నేలల్లో నీరు చాలా త్వరగా కిందికి జారిపోతుంది. కానీ పేడ కలిపిన తర్వాత నేల స్పాంజ్లా మారి నీటిని ఎక్కువసేపు నిల్వ ఉంచుతుంది. దీంతో మొక్కలకు ఎక్కువకాలం తేమ అందుతుంది. ఎండాకాలంలో కూడా పంటలు తక్కువ ఒత్తిడితో పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. నీటి వినియోగం తగ్గడం వల్ల సాగు ఖర్చు కూడా కొంత మేర తగ్గుతుంది.
నేలలో కనిపించని మరో అద్భుతం సూక్ష్మజీవుల ప్రపంచం. ఒక గ్రాము ఆరోగ్యకరమైన నేలలోనే కోట్ల సంఖ్యలో బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు, ఇతర సూక్ష్మజీవులు ఉంటాయి. వీటికి పేడ ఆహారంలా పనిచేస్తుంది. పేడ అందిన తర్వాత ఈ సూక్ష్మజీవులు వేగంగా పెరిగి నేలలోని సేంద్రియ పదార్థాలను మరింత వేగంగా విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి. దాంతో మొక్కలకు అవసరమైన పోషకాలు నిరంతరం అందుబాటులోకి వస్తుంటాయి. వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు అందుకే ఆరోగ్యకరమైన నేల అంటే కేవలం మట్టికాదు, అది జీవాలతో నిండిన ఒక సజీవ వ్యవస్థ అని చెబుతుంటారు.
రసాయన ఎరువులతో పోలిస్తే పేడ మరో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, అది నేల ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీయదు. పైగా నేలలో సేంద్రియ కార్బన్ను పెంచి భూసారాన్ని దీర్ఘకాలం నిలబెడుతుంది. కేవలం రసాయన ఎరువులనే సంవత్సరాల తరబడి ఉపయోగిస్తే నేలలోని సేంద్రియ పదార్థం తగ్గిపోవడం, నేల గట్టిపడటం, నీటిని నిల్వ ఉంచే సామర్థ్యం తగ్గిపోవడం వంటి సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంది. పేడను క్రమం తప్పకుండా ఉపయోగిస్తే ఈ సమస్యలను చాలా వరకు నివారించవచ్చు.
అయితే రైతులు ఒక విషయాన్ని తప్పకుండా గుర్తుంచుకోవాలి. తాజా పేడను నేరుగా పొలంలో వేయడం మంచిది కాదు. కొత్త పేడ కుళ్లే సమయంలో అధిక వేడి ఉత్పత్తి కావచ్చు. ఆ వేడి వల్ల చిన్న మొక్కల వేర్లు దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంటుంది. అంతేకాదు, తాజా పేడలో కలుపు మొక్కల విత్తనాలు, కొన్ని హానికర సూక్ష్మజీవులు కూడా ఉండే అవకాశం ఉంది. అందుకే పూర్తిగా కుళ్లిన పేడను విత్తనాలు వేయడానికి లేదా నాట్లు నాటడానికి కొన్ని వారాల ముందే పొలంలో చల్లి దున్నడం ఉత్తమ పద్ధతిగా వ్యవసాయ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
పర్యావరణ పరిరక్షణలో కూడా పేడ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. పశువుల వ్యర్థాలను ఉపయోగకరమైన ఎరువుగా మార్చడం వల్ల వ్యర్థాల నిర్వహణ సులభమవుతుంది. రసాయన ఎరువులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. నేలలో సేంద్రియ కార్బన్ నిల్వ పెరగడం ద్వారా వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని కొంత మేర తగ్గించడంలో కూడా ఇది తోడ్పడుతుంది.
అందుకే పశువుల పేడను రైతులు ‘ఎరువుల రాజు’గా భావిస్తారు. అది ఒక్క పంటకే కాకుండా భవిష్యత్ పంటలకు కూడా నేలను సిద్ధం చేస్తుంది. నేలకు పోషకాలను అందించడం, సేంద్రియ పదార్థాన్ని పెంచడం, సూక్ష్మజీవులను ప్రోత్సహించడం, నీటిని నిల్వ ఉంచడం, వేర్ల పెరుగుదలకు అనుకూల వాతావరణాన్ని కల్పించడం వంటి అనేక ప్రయోజనాలను ఒకేసారి అందించే సహజ సంపద పశువుల పేడ. అందుకే శాస్త్రీయ వ్యవసాయంలో కూడా రసాయన ఎరువులతో పాటు సేంద్రియ ఎరువుల వినియోగాన్ని తప్పనిసరిగా పాటించాలని వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు సూచిస్తున్నారు.