మూడు తొండాలు.. నెమలి వాహనం! త్రిశుండ్ గణపతి ఆలయం విశేషాలు తెలిస్తే ఆశ్చర్యపోతారు!

Trishund Ganpati Temple Pune

Trishund Ganpati Temple Pune: వినాయక చవితి సందర్భంగా గణపతి బప్పాను భక్తిశ్రద్ధలతో దర్శించుకోవాలని ప్రతి భక్తుడూ కోరుకుంటారు. అయితే సాధారణంగా మనం చూసే వినాయక విగ్రహాలకు భిన్నంగా.. మూడు తొండాలు, ఆరు చేతులతో, నెమలి వాహనంపై కొలువైన గణపతిని దర్శించుకోవాలంటే పుణెలోని సోమవారం పేటలో ఉన్న త్రిశుండ్ గణపతి ఆలయాన్ని సందర్శించాల్సిందే. సుమారు 250 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన ఈ ఆలయం ఎన్నో సంవత్సరాల పాటు సామాన్య ప్రజల దృష్టికి దూరంగా ఉండేది. అయితే ఇటీవల ఇంటర్నెట్, సోషల్ మీడియా ద్వారా ఈ ఆలయ విశేషాలు వెలుగులోకి రావడంతో భక్తులు, చరిత్రను ఆసక్తిగా పరిశీలించే వారు ఈ ఆలయం వైపు ఆకర్షితులవుతున్నారు. అద్భుతమైన శిల్పకళ, పురాతన చరిత్ర, ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం కలగలిసిన ఈ ఆలయం భక్తులకు ప్రత్యేక అనుభూతిని అందిస్తుంది.

మూడు తొండాలతో గణపతి.. అందుకే త్రిశుండ్!

ఈ ఆలయంలో కొలువైన గణపతి విగ్రహం ఎన్నో ప్రత్యేకతలను కలిగి ఉంటుంది. సాధారణంగా వినాయకుడి వాహనం మూషికం (ఎలుక). కానీ ఇక్కడ గణపతి నెమలిపై స్వారీ చేస్తున్న రూపంలో దర్శనమిస్తారు. అంతేకాదు.. స్వామివారికి మూడు తొండాలు, ఆరు చేతులు ఉంటాయి. మూడు తొండాల కారణంగానే ఈ ఆలయానికి ‘త్రిశుండ్ గణపతి’ అనే పేరు వచ్చింది. ‘త్రిశుండ్’ అంటే మూడు తొండాలు అని అర్థం.

ఈ అరుదైన రూపంలోని గణపతిని దర్శించుకోవడం భక్తులకు ఎంతో విశిష్టమైన అనుభూతిగా భావిస్తారు. స్వామివారి విగ్రహాన్ని నల్లటి డెక్కన్ బసాల్ట్ రాతితో చెక్కారు. విలువైన రత్నాలతో అలంకరించిన ఈ విగ్రహం ఆలయంలో ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.

16 ఏళ్ల పాటు నిర్మాణం

త్రిశుండ్ గణపతి ఆలయ నిర్మాణం వెనుక కూడా ఆసక్తికరమైన చరిత్ర ఉంది. భీమ్‌గిర్జీ గోసావి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినట్లు చెబుతారు. 1754లో ప్రారంభమైన ఆలయ నిర్మాణం 1770లో పూర్తయింది. అంటే సుమారు 16 సంవత్సరాల పాటు ఆలయ నిర్మాణ పనులు కొనసాగాయి. వాస్తవానికి తొలుత ఇక్కడ శివాలయాన్ని నిర్మించాలని భావించినప్పటికీ, అనంతరం ఇది గణపతి ఆలయంగా రూపుదిద్దుకున్నట్లు చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి.
18వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రదేశం కేవలం ఆలయంగా మాత్రమే కాకుండా ఆధ్యాత్మిక సాధనకు కేంద్రంగా కూడా ఉండేది. సమాధి ఆలయంగా, హఠయోగుల శిక్షణా కేంద్రంగా కూడా ఈ ప్రదేశం ఉపయోగించబడినట్లు సమాచారం.

అద్భుతమైన శిల్పకళకు నిలువెత్తు నిదర్శనం

త్రిశుండ్ గణపతి ఆలయ నిర్మాణం కూడా స్వామివారి విగ్రహం మాదిరిగానే ప్రత్యేకమైనది. ఆలయ నిర్మాణంలో రాజస్థానీ, మాల్వా, దక్షిణ భారత, మరాఠా శైలుల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. మొత్తం ఆలయాన్ని డెక్కన్ బసాల్ట్ రాతితో నిర్మించారు. దీని ఆకృతి దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండగా.. ముందుభాగం అనేక పురాతన గుహాలయాలను తలపిస్తుంది. ఆలయ గోడలు, స్తంభాలపై కనిపించే శిల్పాలు చూపరులను ఆకట్టుకుంటాయి. గొలుసులతో బంధించిన ఖడ్గమృగాలు, ఏనుగులు, పౌరాణిక జీవులు, ద్వారపాలకుల విగ్రహాలు, యుద్ధ దృశ్యాలు వంటి అనేక శిల్పాలు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

ప్లాసీ యుద్ధానికి సంబంధించిన శిల్పం!

ఈ ఆలయంలోని చారిత్రక శిల్పాల్లో ఒకటి ప్రత్యేకంగా ఆసక్తిని కలిగిస్తుంది. 1757లో జరిగిన ప్లాసీ యుద్ధం అనంతర దృశ్యాలను ప్రతిబింబించే శిల్ప ప్యానెల్ ఇక్కడ ఉన్నట్లు చెబుతారు. అందులో ఓ బ్రిటిష్ సైనికుడితో పాటు గొలుసులతో బంధించిన ఖడ్గమృగం వంటి చిత్రణ కనిపిస్తుంది. అందువల్ల ఈ ఆలయం కేవలం ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం మాత్రమే కాకుండా.. అప్పటి కాలంలోని సామాజిక, చారిత్రక, కళా వైభవానికి అద్దం పట్టే ప్రదేశంగా కూడా నిలుస్తుంది.

ఆలయంలో కనిపించే శాసనాలు

ఆలయ అంతర్భాగంలో సంస్కృతం, దేవనాగరి, పర్షియన్ భాషల్లోని శాసనాలు కనిపిస్తాయి. అలాగే భగవద్గీతకు సంబంధించిన శ్లోకాలు కూడా ఆలయంలో ఉన్నట్లు సమాచారం. ఆలయ పైకప్పుపై గతంలో అనేక శివలింగాలు ఉండేవని చెబుతారు. దీంతో ఈ క్షేత్రంలో గణపతి ఆరాధనతో పాటు శైవ సంప్రదాయానికి కూడా ఉన్న అనుబంధం స్పష్టమవుతుంది.

భక్తులకు ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి

వినాయకుడిని విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడిగా, శుభారంభాలకు అధిదేవతగా భక్తులు ఆరాధిస్తారు. అలాంటి గణపతి ఇక్కడ సాధారణ రూపానికి భిన్నంగా మూడు తొండాలతో, ఆరు చేతులతో, నెమలి వాహనంపై దర్శనమివ్వడం ఈ క్షేత్రానికి మరింత ప్రత్యేకతను తీసుకొచ్చింది. చరిత్రను ఆస్వాదించేవారికి, పురాతన శిల్పకళను ఇష్టపడేవారికి, గణపతి భక్తులకు.. త్రిశుండ్ గణపతి ఆలయం ఒక విశిష్టమైన దర్శన ప్రదేశంగా నిలుస్తుంది.

ఈ వినాయక చవితికి పుణె వెళ్లే అవకాశం ఉంటే.. సోమవారం పేటలోని త్రిశుండ్ గణపతి ఆలయాన్ని సందర్శించి, అరుదైన గణపతి రూపాన్ని దర్శించుకోవచ్చు. పురాతన చరిత్ర, అద్భుతమైన శిల్పకళ, ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం కలిసిన ఈ ఆలయం భక్తులకు తప్పక గుర్తుండిపోయే అనుభూతిని అందిస్తుంది.

(Discaimer: ఆలయ చరిత్ర, పురాణ విశేషాలు, ఆధ్యాత్మిక నమ్మకాలు వివిధ స్థానిక/చారిత్రక కథనాల ఆధారంగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి.)