వరి, గోధుమలకు ముందు మన పూర్వీకుల ఆహారం ఇదే.. చిరుధాన్యాలపై మళ్లీ పెరుగుతున్న ఆసక్తి!
అడవి.. ప్రకృతి.. పంట.. ఆహారం.. ఆరోగ్యం.. ఈ ఐదింటి మధ్య విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. ప్రకృతితో మమేకమై జీవించే ఆదివాసీ సమాజం తరతరాలుగా అనుసరిస్తున్న ఆహారపు అలవాట్లలో ఈ సత్యం కనిపిస్తుంది. ఒకప్పుడు పేదల ఆహారంగా, అడవిబిడ్డల ఆహారంగా భావించిన చిరుధాన్యాలే ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆరోగ్యకరమైన ఆహారంగా గుర్తింపు పొందుతున్నాయి. మారుతున్న జీవనశైలి, పెరుగుతున్న జీవనశైలి వ్యాధుల నేపథ్యంలో సంప్రదాయ ఆహార విధానాల వైపు మరోసారి దృష్టి మళ్లుతోంది
ఈ నేపథ్యంలో ఆదిలాబాద్ జిల్లా సిరికొండ మండలం నారాయణపూర్లో ఆర్పీజీ ఫౌండేషన్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించిన ‘ఆదివాసీ ఆహార వైభవం’ సదస్సు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా హాజరైన ఆదిలాబాద్ జిల్లా కలెక్టర్ రాజర్షిషా మాట్లాడుతూ.. ఆదివాసీల సాంప్రదాయ ఆహార అలవాట్లు, ప్రకృతి వ్యవసాయ పద్ధతులే సమాజ ఆరోగ్యానికి నిజమైన రక్ష అని అన్నారు. నేటి ఆధునిక జీవనశైలిలో తలెత్తుతున్న అనేక ఆరోగ్య సమస్యలను ఎదుర్కోవాలంటే సంప్రదాయ ఆహార విధానాల వైపు మళ్లాల్సిన అవసరం ఉందన్నారు. మన పూర్వీకులు అందించిన సహజసిద్ధమైన ఆహార ధాన్యాలు, చిరుధాన్యాల వినియోగం పోషకాహార వైవిధ్యాన్ని పెంచడంలో ఉపయోగపడుతుందని పేర్కొన్నారు.
సుస్థిర భవిష్యత్తు కోసం పర్యావరణహిత వ్యవసాయం, సేంద్రీయ సాగు, మిల్లెట్ల ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉందన్నారు. ఆదివాసీల ప్రత్యేక జీవన సంస్కృతిని, వారి పోషక ఆహారాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తూ, గిరిజనుల ఆర్థిక పురోభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్న ఆర్పీజీ ఫౌండేషన్ను అభినందించారు. జొన్న, సజ్జ, రాగి, కొర్రలు, సామలు, అరికెలు, ఊదలు, అండుకొర్రలు, వరి కొర్రలు వంటి చిరుధాన్యాలు భారతీయ ఆహార సంస్కృతిలో ఎన్నో తరాలుగా భాగంగా ఉన్నాయి. ICAR-ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మిల్లెట్స్ రీసెర్చ్ ప్రకారం చిరుధాన్యాల్లో ఆహార పీచు, ఖనిజాలు, బి-విటమిన్లు వంటి పోషకాలు ఉంటాయి. వివిధ రకాల మిల్లెట్లలో ప్రోటీన్, ఫైబర్, ఇనుము, కాల్షియం తదితర పోషక విలువలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు రాగిలో కాల్షియం గణనీయంగా ఉండగా, సజ్జలో ఇనుము అధికంగా ఉంటుంది; కొర్రలు, సామలు, ఊదలు వంటి చిన్న చిరుధాన్యాల్లో కూడా ఫైబర్, ఖనిజాలు లభిస్తాయి.
అందుకే చిరుధాన్యాలను ఒకే రకమైన ‘ఔషధం’గా చూడటం కంటే.. వైవిధ్యమైన, సమతుల్య ఆహారంలో భాగంగా తీసుకునే పోషక ధాన్యాలుగా చూడటం శాస్త్రీయంగా సరైనది. అడవుల్లో లభించే సహజ వనరులు, స్థానికంగా పండించే పంటలు ఆదివాసీల ఆహార సంస్కృతిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. చిరుధాన్యాలతో తయారు చేసే రొట్టెలు, సంగటి, గంజి, అంబలి, జావ, అన్నం వంటి వంటకాలతో పాటు స్థానిక ఆకుకూరలు, అడవి ఆకుకూరలు, కూరగాయలు, పప్పులు, దుంపలు, పండ్లు, విత్తనాలు వంటి పదార్థాలను ప్రాంతానుసారం వినియోగించే సంప్రదాయం ఉంది.ఈ ఆహార విధానంలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం స్థానికత. అంటే.. తమ ప్రాంతంలో పండే లేదా సహజంగా లభించే ఆహార పదార్థాలను ఎక్కువగా ఉపయోగించడం. దీంతో ఆహారంలో వైవిధ్యం పెరగడమే కాకుండా స్థానిక వ్యవసాయం, అటవీ ఆధారిత జీవన విధానం కూడా కొనసాగుతుంది.
ఒకప్పుడు వరి, గోధుమల ప్రాధాన్యత పెరగడంతో అనేక ప్రాంతాల్లో సంప్రదాయ చిరుధాన్యాల వినియోగం తగ్గింది. అయితే ఆధునిక జీవనశైలిలో అధికంగా ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార పదార్థాల వినియోగం, తక్కువ శారీరక శ్రమ, ఆహారంలో వైవిధ్యం తగ్గడం వంటి అంశాలపై ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ కూడా సమతుల్య, వైవిధ్యమైన, తక్కువగా ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారాల ప్రాధాన్యతను సూచిస్తోంది. మిల్లెట్లు మాత్రం సాధారణంగా తక్కువ ఇన్పుట్తో, అనేక సందర్భాల్లో వర్షాధార పరిస్థితుల్లో కూడా సాగు చేయగల పంటలుగా గుర్తింపు పొందాయి. ICAR ప్రకారం అవి పోషక విలువలతో పాటు వాతావరణ మార్పుల నేపథ్యంలో స్థిరమైన వ్యవసాయానికి కూడా ఉపయోగపడే పంటలు. నారాయణపూర్లో నిర్వహించిన కార్యక్రమంలో మహిళా శిశు సంక్షేమ శాఖ ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటు చేసిన ‘ఫుడ్ ఫెస్టివల్’ ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచింది. స్థానిక చిరుధాన్యాలు, ఆకుకూరలు, కూరగాయలతో తయారు చేసిన వివిధ వంటకాలను అక్కడ ప్రదర్శించారు. మహిళలు, చిన్నారుల్లో పోషకాహార లోపాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు స్థానికంగా లభించే పోషక పదార్థాలను ఆహారంలో చేర్చుకోవాల్సిన అవసరాన్ని ఈ స్టాళ్లు చాటిచెప్పాయి. కలెక్టర్ రాజర్షిషా ఫుడ్ ఫెస్టివల్ స్టాళ్లను సందర్శించి వంటకాల తయారీ, ఉపయోగిస్తున్న పదార్థాలు, వాటి పోషక విలువల గురించి తెలుసుకున్నారు.
అయితే చిరుధాన్యాలను ఏదైనా వ్యాధికి ప్రత్యక్ష ‘ఔషధం’గా భావించడం కంటే.. పప్పులు, కూరగాయలు, ఆకుకూరలు, పండ్లు, ఇతర సంపూర్ణ ధాన్యాలతో కలిపి సమతుల్య ఆహారంలో భాగంగా తీసుకోవడం ముఖ్యమని పోషకాహార మార్గదర్శకాలు సూచిస్తున్నాయి. అడవుల్లో తరతరాలుగా కాపాడుకుంటూ వచ్చిన ఆహార జ్ఞానం.. ఇప్పుడు ఆధునిక ప్రపంచానికి మరోసారి పాఠం చెబుతోంది. ప్రకృతితో కలిసి పండిన పంట.. సంప్రదాయంతో తయారైన వంటకం.. ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే ఆహార సంస్కృతి.. అదే ‘ఆదివాసీ ఆహార వైభవం’. రాగులు: కాల్షియం మంచి వనరు, సజ్జలు: ఇనుము, ప్రోటీన్ వంటి పోషకాల వనరు, కొర్రలు: ఆహార పీచు అధికంగా ఉండే చిన్న చిరుధాన్యం. సామలు: ఫైబర్, ఖనిజాలను అందించే సంప్రదాయ ధాన్యం, ఊదలు: ప్రోటీన్, ఫైబర్ వంటి పోషకాలు కలిగి ఉంటాయి. అరికెలు/కొడో మిల్లెట్: సంప్రదాయంగా వినియోగించే చిన్న చిరుధాన్యాల్లో ఒకటి, జొన్నలు: సంపూర్ణ ధాన్యంగా తీసుకున్నప్పుడు ఫైబర్, ఖనిజాలు అందిస్తాయి.