12వ తరగతి విద్యార్థి అద్భుత ఆలోచన.. షిప్పింగ్ కంటైనర్‌లో కదిలే క్లాస్‌రూమ్‌!
వలస కార్మికుల పిల్లలు తల్లిదండ్రులతో పాటు ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి వెళ్లడం వల్ల చదువుకు దూరమవుతున్నారు. ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా దివిత్ అనే 12వ తరగతి విద్యార్థి షిప్పింగ్ కంటైనర్‌లోనే పాఠశాలను రూపొందించాడు. సుమారు రూ.5 లక్షల వ్యయంతో నిర్మిస్తున్న ఈ వినూత్న తరగతి గదిలో 20 నుంచి 25 మంది పిల్లలు చదువుకునే సౌకర్యం ఉంటుంది. బెంగళూరులో 2026 చివరి నాటికి ప్రారంభం కానున్న ఈ ప్రాజెక్టు.. వలస పిల్లలకు విద్యను మరింత చేరువ చేయడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది..
నిర్మాణ రంగంలో పనిచేసే వలస కార్మికుల పిల్లలకు విద్య అందుకోవడం పెద్ద సవాలుగా మారుతోంది. తల్లిదండ్రులు ఉపాధి కోసం ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి వెళ్లినప్పుడు, పిల్లలు కూడా వారితోపాటు వలస వెళ్లాల్సి వస్తుంది. దీంతో చదువు మధ్యలోనే ఆగిపోయే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. తల్లిదండ్రులు నిర్మాణ పనులకు వెళ్లిన సమయంలో కొందరు పిల్లలు ఇసుక దిబ్బలు, ఇనుప కడ్డీలు, భారీ యంత్రాల మధ్య గడుపుతున్నారు. వారికి సురక్షితమైన ఆటస్థలం లేదా చదువుకునేందుకు తరగతి గది అందుబాటులో ఉండటం లేదు.
2019లో ప్రచురితమైన యునెస్కో గ్లోబల్ ఎడ్యుకేషన్ మానిటరింగ్ నివేదికలో పేర్కొన్న ఏడు భారతీయ నగరాల్లో నిర్వహించిన ఒక సర్వే ప్రకారం.. నిర్మాణ ప్రదేశాల్లో నివసిస్తున్న వలస పిల్లల్లో ప్రతి 10 మందిలో 8 మందికి విద్య అందుబాటులో లేదు. ఈ సమస్యకు పరిష్కారం చూపాలనే ఆలోచనతో దివిత్ అనే 12వ తరగతి విద్యార్థి వినూత్న ప్రయత్నానికి శ్రీకారం చుట్టాడు. పిల్లలు ఎక్కడికి వెళ్లినా వారితోపాటు తరలించగలిగే పాఠశాలను రూపొందించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. పిల్లల చదువుకు శాశ్వత భవనం తప్పనిసరి కాదని భావించిన దివిత్.. షిప్పింగ్ కంటైనర్‌లోనే తరగతి గదిని ఏర్పాటు చేసేలా ప్రణాళిక రూపొందించాడు. ఇందులో 20 నుంచి 25 మంది పిల్లలు కూర్చొని చదువుకునే సౌకర్యంతో పాటు మరుగుదొడ్డి, వస్తువులను భద్రపరిచే స్థలం కూడా ఉండేలా డిజైన్ చేశాడు. ఈ వినూత్న ప్రాజెక్టుకు ‘ది అన్‌బాక్స్‌డ్ స్కూల్’ (The Unboxed School) అనే పేరు పెట్టారు. బెంగళూరులోని సర్జాపూర్‌-అత్తిబెలె రోడ్డులో ఉన్న ఓ నివాస రియల్ ఎస్టేట్ ప్రాజెక్టు వద్ద ఈ పాఠశాల నిర్మాణం దాదాపు పూర్తయింది. దీనికి సుమారు రూ.5 లక్షలు ఖర్చవుతుందని అంచనా. 2026 చివరి నాటికి ఈ పాఠశాలను ప్రారంభించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
దివిత్‌కు ఈ ఆలోచన కొన్ని సంవత్సరాల క్రితమే వచ్చింది. అప్పట్లో అతను ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో విద్యార్థులకు ఎకనామిక్స్ బోధించేవాడు. కొన్ని పాఠశాలల్లో అసంపూర్తిగా ఉన్న గదులు, దెబ్బతిన్న గోడలు, ఊడిపోతున్న పెయింట్‌ను గమనించాడు. పిల్లలు చదువుకునే పరిసరాలు వారి విద్యపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయో ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు. తర్వాత నిర్మాణ ప్రదేశాలు, వాటి చుట్టుపక్కల ఉన్న కార్మికుల నివాస ప్రాంతాలను పరిశీలించాడు. ‘కార్మికుల కాలనీల్లో దుమ్ము, శబ్దం ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇరుకైన ప్రదేశాల్లో కుటుంబాలు నివసిస్తుంటాయి. తల్లిదండ్రులు తెల్లవారుజామునే పనులకు వెళ్లిపోవడంతో పిల్లలు ఒంటరిగా ఉండాల్సి వస్తోంది’ అని దివిత్ తన అనుభవాలను వివరించాడు. కొన్ని చోట్ల పెద్ద పిల్లలు చిన్న పిల్లలను చూసుకుంటుండగా, మరికొందరు ప్రమాదకరమైన నిర్మాణ సామగ్రి మధ్య ఆడుకుంటున్నారు. ఒక నిర్మాణ ప్రాజెక్టు పూర్తయిన తర్వాత కార్మికుల కుటుంబాలు మరో ప్రాంతానికి వెళ్లిపోతాయి. దీంతో పిల్లలను స్థానిక పాఠశాలల్లో చేర్పించడం కష్టమవుతోంది. ముఖ్యంగా విద్యా సంవత్సరం మధ్యలో వెళ్లడం, భాషాపరమైన సమస్యలు ఎదురవడం వల్ల వారి చదువుకు ఆటంకం కలుగుతోంది.
దివిత్ తొమ్మిదో తరగతి చదువుతున్న సమయంలో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఇల్లినాయిస్ అర్బానా-షాంపెయిన్ నిర్వహించిన హైస్కూల్ డిజైన్ పోటీలో పాల్గొన్నాడు. భారతదేశంలోని ప్రభుత్వ పాఠశాల కోసం పిల్లలకు అనుకూలమైన ఆటస్థలాన్ని రూపొందించాడు. ఈ ప్రాజెక్టుకు గౌరవప్రదమైన గుర్తింపు (Honourable Mention) లభించింది. కొన్ని నెలల తర్వాత యువతను దృష్టిలో ఉంచుకుని స్థిరమైన ప్రజా ప్రదేశాల ప్రాముఖ్యతపై టెడ్‌ఎక్స్ ప్రసంగం కూడా ఇచ్చాడు. అయితే, ఆలోచనలను చెప్పడమే కాకుండా ఆచరణలో ఏదైనా నిర్మించాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగాడు. ఈ క్రమంలో రీసైకిల్ చేసిన వస్తువులతో తక్కువ ఖర్చుతో ఆటస్థలాలను రూపొందించే ‘ఆంథిల్ క్రియేషన్స్’ సంస్థలో ఇంటర్న్‌షిప్ చేశాడు. అక్కడ బయటి ఆటస్థలాల రూపకల్పన, షిప్పింగ్ కంటైనర్లతో నిర్మాణాలు తయారు చేయడం వంటి అంశాలను నేర్చుకున్నాడు. ఈ అనుభవమే కంటైనర్‌ను తరగతి గదిగా మార్చాలనే ఆలోచనకు బలాన్నిచ్చింది.
కంటైనర్‌లో తరగతి గది ఏర్పాటు ఎలా?
ఈ పాఠశాల కోసం 40 అడుగుల పొడవు, 8 అడుగుల వెడల్పు ఉన్న షిప్పింగ్ కంటైనర్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇందులో 20 నుంచి 25 మంది పిల్లలు చదువుకునేలా స్థలం కేటాయించారు. ఒక చివర చిన్న మరుగుదొడ్డి, మరో చివర వస్తువులను నిల్వ చేసే ప్రదేశం ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఈ నిల్వ ప్రదేశాన్ని అవసరమైన పిల్లలకు ప్రత్యేక అభ్యాస సహాయం అందించేందుకు చిన్న తరగతి గదిగా కూడా ఉపయోగించవచ్చు. అయితే, ఈ రూపకల్పనలో ప్రధాన సమస్య వేడి. ఉక్కుతో తయారైన కంటైనర్లు పగటిపూట అధిక వేడిని గ్రహిస్తాయి. దీంతో లోపల కూర్చోవడం అసౌకర్యంగా మారుతుంది. ఈ సమస్యను పరిష్కరించేందుకు దివిత్ ప్రత్యేకమైన పెయింట్ పద్ధతులు, సహజ గాలి ప్రసరణకు ఉపయోగపడే టర్బైన్ వెంట్లను తన రూపకల్పనలో చేర్చాడు. వీటి ద్వారా విద్యుత్‌పై పూర్తిగా ఆధారపడకుండా లోపలి వేడిని తగ్గించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. చివరి దశలో సోలార్ ప్యానెళ్లను కూడా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. ఈ కంటైనర్‌ను సుమారు 420 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణం ఉన్న కాంక్రీట్ ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ఉంచనున్నారు. కంటైనర్‌ను ట్రక్కు ద్వారా తరలించడానికి దూరాన్ని బట్టి సుమారు రూ.30 వేల వరకు ఖర్చు కావచ్చని అంచనా.
ఈ ప్రాజెక్టుకు ఓ రియల్ ఎస్టేట్ డెవలపర్ తన కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత (CSR) నిధుల ద్వారా ఆర్థిక సహకారం అందిస్తోంది. కంటైనర్ పాఠశాల, పిల్లల ఆటస్థలం రెండింటినీ ఆ సంస్థ నివాస ప్రాజెక్టులో ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఈ పాఠశాల విజయవంతమైతే ఇతర రియల్ ఎస్టేట్ సంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రభుత్వ విభాగాలు కూడా ఇలాంటి తరగతి గదులను ఏర్పాటు చేయవచ్చని దివిత్ ఆశిస్తున్నాడు. అవసరాన్ని బట్టి మరిన్ని కంటైనర్లను వివిధ నిర్మాణ ప్రదేశాల వద్ద ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ప్రభుత్వ పాఠశాలల ఉపాధ్యాయులు తమకు అందుబాటులో ఉన్న సమయాల్లో బోధించడం లేదా స్థానిక స్వచ్ఛంద సంస్థల సహకారం తీసుకోవడం వంటి మార్గాలను కూడా పరిశీలిస్తున్నారు. అయితే కేవలం తరగతి గది నిర్మించడం మాత్రమే సరిపోదు. పిల్లలకు క్రమం తప్పకుండా బోధించే ఉపాధ్యాయులు, నిర్వహణ సౌకర్యాలు, నాణ్యమైన విద్య అందుబాటులో ఉండాలి. కుటుంబాలు మరో ప్రాంతానికి వెళ్లినప్పుడు కూడా పిల్లల చదువు కొనసాగేందుకు సరైన వ్యవస్థ అవసరం. ఈ ప్రాజెక్టు ఇంకా ప్రారంభం కాలేదు కాబట్టి పిల్లల హాజరు, అభ్యాసం, విద్యలో కొనసాగింపుపై దీని ప్రభావం ఎలా ఉంటుందో భవిష్యత్తులోనే తెలుస్తుంది.
భవిష్యత్తులో ప్రతి రియల్ ఎస్టేట్ ప్రాజెక్టులో పిల్లల కోసం ఒక తరగతి గది, ఆటస్థలం ఏర్పాటు చేసేలా సంస్థలు ముందుకు రావాలని దివిత్ కోరుకుంటున్నాడు. పిల్లల విద్య కోసం అవసరమైన సౌకర్యాలను నిర్మాణ ప్రణాళికలోనే భాగం చేయాలన్నది అతని ఆశయం. ‘నిర్మాణ ప్రదేశాల ప్రమాదాల నుంచి పిల్లలకు సురక్షితమైన స్థలాన్ని అందించడంతో పాటు, వారు ఎక్కడికి వెళ్లినా తమ విద్యను కొనసాగించేందుకు అవసరమైన ప్రాథమిక జీవన నైపుణ్యాలు, అక్షరాస్యతను నేర్పించాలనుకుంటున్నాను’ అని దివిత్ తెలిపాడు. షిప్పింగ్ కంటైనర్ ఒక్కటే వలస పిల్లలు ఎదుర్కొంటున్న అన్ని సమస్యలకు పరిష్కారం కాదు. శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు, గుర్తింపు పొందిన విద్య, కుటుంబాలు వలస వెళ్లినప్పుడు విద్యా రికార్డుల కొనసాగింపు వంటి అంశాలకూ తగిన ఏర్పాట్లు అవసరం. అయినప్పటికీ, సంప్రదాయ పాఠశాలలకు వెళ్లడం కష్టంగా ఉన్న పిల్లల దగ్గరికే విద్యను తీసుకెళ్లే ప్రయత్నంగా ఈ ఆలోచన ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. బెంగళూరులో తొలి కంటైనర్ పాఠశాల ప్రారంభానికి సిద్ధమవుతోంది. ఈ చిన్న ప్రయత్నం భవిష్యత్తులో మరెంతో మంది వలస కార్మికుల పిల్లలకు విద్యను చేరువ చేస్తుందా? అన్నది రాబోయే రోజుల్లో తేలనుంది.
పిల్లలు చదువుకోవడానికి అనువైన వాతావరణాన్ని కల్పించడం సమాజం బాధ్యత. వలసల కారణంగా ఏ చిన్నారి కూడా విద్యకు దూరం కాకూడదనే లక్ష్యంతో రూపొందుతున్న ఈ కంటైనర్ పాఠశాల.. వినూత్న ఆలోచనకు, సామాజిక బాధ్యతకు ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది.