చిట్టిపొట్టి పుంగనూరు జాతి ఆవులు ఎన్ని లీటర్ల పాలు ఇస్తాయ్.. వెన్న శాతం ఎంత ఉంటుంది..?
పుంగనూరు ఆవు చిట్టిపొట్టి జాతికి చెందినది, అధిక వెన్న శాతం, ఔషధ గుణాలున్న పాలకు ప్రసిద్ధి. పాలే కాకుండా, పేడ, మూత్రానికి కూడా ఎంతో డిమాండ్ ఉంది. అంతరించిపోతున్న ఈ జాతిని సంరక్షించడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, శ్రీ వెంకటేశ్వర పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయం కృషి చేస్తున్నాయి, ప్రత్యేక పథకాలతో ఈ జాతికి పునరుజ్జీవం కల్పిస్తున్నాయి.
ఏపీ చిత్తూరు జిల్లాలోని పుంగనూరుకు ప్రత్యేకమైన చిట్టిపొట్టి పుంగనూరు జాతి ఆవులు వాటి విశిష్ట లక్షణాలతో ప్రత్యేక గుర్తింపును పొందాయి. వీటి మూలస్థానం ఆంధ్రప్రదేశ్లోని చిత్తూరు జిల్లా పుంగనూరు పరిసర ప్రాంతాలు. చూసేందుకు దూడల్లా పొట్టిగా ఉన్నా, ఇవి ఇచ్చే పాలు కేవలం అధిక వెన్న శాతానికే (6 నుంచి 8.5% వరకు) కాకుండా, ఔషధ గుణాలకు కూడా ప్రసిద్ధి. ఇతర జాతులైన జెర్సీ, హెచ్ఎఫ్ ఆవుల పాలలోని వెన్న శాతం 3.5 నుంచి 4.5% మాత్రమే ఉండగా, పుంగనూరు ఆవు పాలు అత్యంత రుచికరంగా, సుగంధభరితంగా ఉంటాయి. వీటి పాలతో తయారైన పెరుగు గట్టిగా, కేకు వలే వస్తుందని, తినడానికి ఎంతో రుచికరంగా ఉంటుందని, కొవ్వు పదార్థాలు తక్కువగా ఉంటాయని పెంపకందారులు చెబుతారు. ఈ జాతి తక్కువ మేతతో, ఎండలను తట్టుకుని జీవించే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది. అందుకే చిన్న రైతులకు అనుకూలమైన దేశీయ జాతిగా గుర్తింపు పొందింది.
పుంగనూరు ఆవుల ప్రత్యేకతలు వాటి శారీరక నిర్మాణంలోనూ కనిపిస్తాయి. ఇవి దాదాపు మూడడుగులన్నర నుంచి నాలుగడుగుల లోపల ఎత్తు, ఆరు అడుగుల పొడవు ఉంటాయి. వీటి తోక భూమి వరకు వేలాడుతూ ఉంటుంది. చిన్న చెవులు, ముందు కాళ్లు వెనుక కాళ్ల కంటే పొడవుగా ఉండటం, నీళ్లు పోస్తే వెనుకకు జారడం వంటివి స్వచ్ఛమైన పుంగనూరు ఆవు లక్షణాలు. రంగుల్లో పెద్ద తేడా లేనప్పటికీ, పూజలకు ఉపయోగించే వారు తెలుపు లేదా ఎరుపు రంగులను కోరుకుంటారు. పుంగనూరు జాతి ఆవు రోజుకు సగటున 2 నుంచి 5 లీటర్ల వరకు పాలు ఇస్తుంది. అయితే ఇది ఆవు వయస్సు, మేత, ఆరోగ్యం, సంరక్షణపై ఆధారపడి మారుతుంది. పుంగనూరు ఆవును ఎక్కువ పాల కోసం కాకుండా, అధిక కొవ్వు ఉన్న పాలు, తక్కువ మేతతో పెంచుకోవడం, దేశీయ జాతి సంరక్షణ కోసం ఎక్కువగా పెంచుతారు. అందుకే జెర్సీ లేదా HF వంటి జాతుల మాదిరిగా ఎక్కువ లీటర్ల పాలు ఇవ్వదు.
ఈ ఆవుల నుంచి లభించే ఉత్పత్తులు కేవలం పాలకే పరిమితం కావు. పుంగనూరు ఆవు పేడ, మూత్రాలకు కూడా మార్కెట్లో ఎంతో డిమాండ్ ఉంది. ఆర్గానిక్ ఫార్మింగ్కు ఈ పేడ అత్యంత అనుకూలమైనదిగా పరిగణిస్తారు. కిలో పేడను రూ.5కు రైతులు కొనుగోలు చేస్తుండగా, దీనితో తయారుచేసిన వర్మీకంపోస్టు అమెజాన్లో కిలో రూ.150 వరకు అమ్ముడవుతోంది. పుంగనూరు ఆవు మూత్రాన్ని కూడా లీటరు రూ.15 నుంచి రూ.20కు రైతులు కొనుగోలు చేసి గోమయం తయారు చేసుకుంటారు. ఈ ఉత్పత్తుల ద్వారా రైతులు నెలకు రూ.6000 నుండి రూ.7000 వరకు ఆదాయం పొందుతున్నారు.
ఈ అద్భుతమైన జాతి ఒకప్పుడు అంతరించిపోయే ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొంది. విదేశీ జాతులైన జెర్సీ, హెచ్ఎఫ్ ఆవులతో పోలిస్తే పుంగనూరు ఆవుల పాల దిగుబడి తక్కువగా ఉండటంతో రైతులు వీటి పెంపకాన్ని క్రమంగా తగ్గించారు. అయితే, వాటి ఔషధ గుణాలు, తక్కువ పోషణ ఖర్చులు, పేడ, మూత్రాల ద్వారా వచ్చే అదనపు ఆదాయం వంటి కారణాలతో ఇటీవల ఈ జాతి పెంపకంపై మళ్లీ దృష్టి సారించారు. వంద శాతం నాణ్యత గల పుంగనూరు ఆవు ధర రూ.5 నుంచి రూ.6 లక్షల వరకు పలుకుతుంది. చిన్న దూడలకైతే రూ.1 లక్ష నుంచి రూ.3 లక్షల వరకు ఉంటుంది.
పుంగనూరు ఆవు జాతి సంరక్షణకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, శ్రీ వెంకటేశ్వర పశువైద్య విశ్వవిద్యాలయం (ఎస్వీ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ) ప్రత్యేక కృషి చేస్తున్నాయి. ఎస్వీ వెటర్నరీ యూనివర్సిటీ పుంగనూరు జాతి ఆవులు, బుల్స్, దూడలను సంరక్షిస్తోంది. ఐవీఎఫ్ (ఇన్ విట్రో ఫర్టిలైజేషన్) వంటి ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి ఈ జాతిని వృద్ధి చేయడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించింది. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో 650 వరకు పుంగనూరు జాతి ఆవులు ఉన్నాయని, వాటి సంరక్షణకు అన్ని విధాలా చర్యలు తీసుకుంటున్నామని అధికారులు తెలిపారు. ఈ సమష్టి కృషి ఫలితంగా పుంగనూరు ఆవు జాతికి పునరుజ్జీవం లభించి, దాని వారసత్వం కొనసాగుతుందని ఆశిస్తున్నారు.