మీ నగరంలో అసలు ఎంత నీరు మిగిలి ఉంది? జల వ్యవస్థ ఛిన్నాభిన్నమవ్వడానికి కారణమెవరు..
హైదరాబాద్, బెంగళూరు, ఢిల్లీ వంటి నగరాల్లో భూగర్భ జలాల తగ్గుదల, సరస్సుల కనుమరుగవడం, నీటి నిర్వహణలో లోపాలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. వర్షాలు పడుతున్నా నీటి కొరత ఎందుకు వస్తోంది? సరస్సుల పరిరక్షణ, వర్షపు నీటి సంరక్షణతో ఈ సమస్యను ఎలా తగ్గించవచ్చు? భారత నగరాల భవిష్యత్తుకు నీటి నిర్వహణ ఎందుకు కీలకమో తెలుసుకుందాం.
కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం వేసవి కాలంలో బెంగళూరు వాసులు ఒక ట్యాంకర్ నీళ్ల కోసం ప్రైవేట్ ట్యాంకర్ల యజమానులకు వేల రూపాయలు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. ఒకప్పుడు 260కి పైగా సరస్సులు ఉన్న ఆ నగరంలో నేడు కనీసం సగం నీటి వనరులు కూడా మిగలలేదు. కేవలం 80 నుంచి 81 సరస్సుల్లో మాత్రమే నీరు ఉంది. వేలాది బోర్లు ఎండిపోయాయి. సముద్రతీరంలో ఉన్న ముంబై కూడా తన తాగునీటి రిజర్వాయర్లు 9 నుండి 10 శాతానికి పడిపోయిన దుస్థితిని చవిచూసింది. ఇక ఢిల్లీ, దాని పరిసర ప్రాంతాలు పూర్తిగా భూగర్భ జలాలపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. అక్కడ 21 జోన్లలో భూగర్భ జలాలు ప్రమాదకర స్థాయికి పడిపోయినట్లు అధికారికంగా ప్రకటించారు. నీటి సంక్షోభంలో ఉన్న ప్రధాన నగరాల్లో హైదరాబాద్ పరిస్థితి మరీ ఆందోళనకరంగా ఉంది. అధికారిక అంచనాల ప్రకారం, ఇక్కడి 26 అడ్మినిస్ట్రేటివ్ డివిజన్లలో భూగర్భ జలాలు అత్యధికంగా పడిపోయాయని తేలింది.
నీతి ఆయోగ్ కాంపోజిట్ వాటర్ మేనేజ్‌మెంట్ ఇండెక్స్, జల్ శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ గణాంకాల ప్రకారం.. ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని కనీసం 21 ప్రధాన నగరాలు తీవ్రమైన నీటి ఎద్దడిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఇది భవిష్యత్తులో జరగబోయే ముప్పు కాదు.. నేడు మన కళ్ల ముందే జరుగుతున్న వాస్తవం!
కొరత వర్షాల వల్ల కాదు.. నిర్వహణ లోపం వల్ల:
భారతదేశం ఎడారి దేశం కాదు. ప్రతి ఏటా దేశంలో రుతుపవనాల ద్వారా భారీ వర్షపాతం నమోదవుతుంది. ఇక్కడ అసలు సమస్య వర్షాలు పడకపోవడం కాదు.. ఆ వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టి, నిల్వ చేసే వ్యవస్థలను పట్టించుకోకపోవడమే అసలు సమస్య.
బెంగళూరులోని సరస్సుల ఉదంతమే ఇందుకు ఉదాహరణ. కాలక్రమేణా రియల్ ఎస్టేట్ విస్తరణ, అపార్ట్‌మెంట్లు, టెక్ పార్కులు, రోడ్ల నిర్మాణం కోసం సరస్సులను పూడ్చివేశారు. ఒక సరస్సు కేవలం నీటిని నిల్వ ఉంచడమే కాకుండా, భూగర్భ జలాలను పునరుద్ధరించడానికి (Recharge) సహాయపడుతుంది. 180కి పైగా సరస్సులను కోల్పోవడం వల్ల కేవలం పైపై నీరు మాత్రమే కనుమరుగవ్వలేదు.. తరతరాలుగా నగరం ఆధారపడిన భూగర్భ జల వ్యవస్థ ఛిన్నాభిన్నమైంది.
అదృశ్యమయ్యే భూగర్భ జలాలు:
రిజర్వాయర్ లా కాకుండా, భూగర్భ జలాలు పూర్తిగా అరిగిపోయే వరకు బయటికి కనిపించవు. ఒక కుటుంబం బోరు ద్వారా ఏళ్ల తరబడి నీటిని తోడుకుంటూ పోతుంది.. కానీ ఒక రోజు అకస్మాత్తుగా మోటారు నీళ్లకు బదులుగా కేవలం గాలిని మాత్రమే పైకి తోడుతుంది. ఆ స్థితికి చేరడానికి దశాబ్దాల తరబడి చేసిన అతివినియోగమే కారణం. ఆ జలాలు మళ్లీ సాధారణ స్థితికి రావడానికి దశాబ్దాలు పట్టవచ్చు.
ఇది కేవలం నగరవాసుల అసౌకర్యానికి సంబంధించిన విషయం మాత్రమే కాదు. పరిశుద్ధమైన నీరు దొరకక, కలుషిత నీటిని తాగడం వల్ల భారతదేశంలో ఏటా దాదాపు రెండు లక్షల మంది టైఫాయిడ్, కామెర్లు వంటి జబ్బులతో ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు.
పరిష్కారం లేదా?
భారతీయ నగరాలు శాశ్వతంగా నీరు లేకుండా ఎండిపోతాయని దీని అర్థం కాదు. సరస్సుల పునరుద్ధరణ (Lake Rejuvenation), రెయిన్ వాటర్ హార్వెస్టింగ్ (వర్షపు నీటి సంరక్షణ) వంటి విధానాలను కఠినంగా అమలు చేస్తున్న కొన్ని నగరాలు మార్పును సాధిస్తున్నాయి. 2019లో తీవ్రమైన నీటి సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొన్న చెన్నై.. రిజర్వాయర్ల పెంపు, డీశాలినేషన్ (ఉప్పునీటి శుద్ధి), కఠినమైన భూగర్భ జల నిబంధనల ద్వారా కొంతమేర కోలుకోగలిగింది.
ఈ విజయాలన్నింటి వెనుక ఒకటే స్పష్టమవుతోంది.. సంక్షోభం రాకముందే సరైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, సరస్సులను పరిరక్షించడం చాలా ముఖ్యం.
రేపు మీ నగరంలో నీరు పూర్తిగా అయిపోతుందా లేదా అనేది ప్రశ్న కాదు. గత దశాబ్దంలో మీ నగరంలోని భూగర్భ జల మట్టం పెరుగుతోందా లేక పడిపోతుందా? ఈ పరిస్థితికి స్థానిక ప్రభుత్వాన్ని ఎవరైనా ప్రశ్నిస్తున్నారా? అని ఆలోచించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.