Shocking facts: నిప్పుల కొలిమిలా ఫిరోజాబాద్.. వేల డిగ్రీల సెల్సియస్ వద్ద అద్భుత ప్రపంచం
దేశవ్యాప్తంగా లభించే అత్యధిక గాజు గాజులు, ఇతర గాజు వస్తువులు ఇక్కడి నుండే ఉత్పత్తి అవుతాయి. అందుకే దీనిని 'బ్యాంగిల్ సిటీ ఆఫ్ ఇండియా' అని కూడా పిలుస్తారు. మొఘల్ కాలంలో ప్రారంభమైన ఈ గాజు తయారీ సంప్రదాయం నేడు ఒక భారీ ఆధునిక పరిశ్రమగా ఎదిగింది. వందలాది వర్క్షాపులు, కొలిమిలతో నిత్యం కళకళలాడే ఫిరోజాబాద్ గురించిన కొన్ని ఆసక్తికరమైన మరియు అరుదైన విషయాలు తెలుసుకుందాం.
మన దైనందిన జీవితంలో కిటికీల నుండి స్మార్ట్ఫోన్ స్క్రీన్ల వరకు ప్రతిచోటా గాజు వినియోగం కనిపిస్తుంది. సిలికా ఇసుక, సోడా యాష్ మరియు సున్నపురాయి వంటి ముడి పదార్థాలను అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద కరిగించి ఈ మెరిసే గాజును తయారు చేస్తారు. అయితే భారతదేశంలో గాజు తయారీకి ఒక చారిత్రక కేంద్రం ఉందని, దానిని ‘గ్లాస్ సిటీ ఆఫ్ ఇండియా’ అని పిలుస్తారని మీకు తెలుసా? ఉత్తరప్రదేశ్లోని ఆగ్రా సమీపంలో ఉన్న ఫిరోజాబాద్ నగరం ఈ ఘనతను సొంతం చేసుకుంది.
నిత్యం మండే కొలిమిలు
ఫిరోజాబాద్లోని చాలా తయారీ కేంద్రాలలో “పాట్ ఫర్నేసెస్” ఉపయోగిస్తారు. వీటి ప్రత్యేకత ఏంటంటే, ఇవి సిలికాను ద్రవ రూపంలో ఉంచడానికి నిరంతరం 1,200 డిగ్రీల సెల్సియస్ కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతను నిర్వహిస్తాయి. ఈ కొలిమిలు వారంలో ఏడు రోజులు, రోజుకు 24 గంటలు మండుతూనే ఉంటాయి. ఇలా చేయడం వల్ల గాజు ఎప్పుడూ ద్రవ రూపంలో ఉండి, కళాకారులు తమకు నచ్చిన రూపంలోకి మార్చుకోవడానికి వీలవుతుంది. ఈ తీవ్రమైన వేడిలోనే కళాకారులు అద్భుతమైన గాజు వస్తువులను సృష్టిస్తారు.
రంగుల వెనుక కెమిస్ట్రీ
ఫిరోజాబాద్ గాజు వస్తువులలో మనకు కనిపించే ఆకర్షణీయమైన రంగుల వెనుక ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రక్రియ ఉంది. ద్రవ రూపంలో ఉన్న గాజుకు వివిధ రకాల లోహ ఆక్సైడ్లను కలపడం ద్వారా మనకు కావలసిన రంగులను పొందుతారు. ఉదాహరణకు, ముదురు నీలం రంగు కోసం కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్ ఉపయోగిస్తారు, అదే ఎరుపు రంగు కావాలంటే సెలీనియంను కలుపుతారు. ఇలా రకరకాల లోహాల సమ్మేళనంతో తయారయ్యే ఈ రంగురంగుల గాజులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందాయి.
అరుదైన హస్తకళ
ప్రస్తుతం ప్రపంచం ఎంత ఆధునిక సాంకేతికత వైపు వెళ్తున్నా, ఫిరోజాబాద్లో మాత్రం ఇప్పటికీ “మౌత్ బ్లోయింగ్” పద్ధతిని పాటిస్తున్నారు. అంటే, కరిగిన గాజును పైపు ద్వారా ఊపిరితిత్తుల శక్తితో ఊదుతూ కావలసిన ఆకృతిలోకి మార్చడం. ఇంత భారీ పారిశ్రామిక స్థాయిలో ఈ ప్రాచీన పద్ధతిని పాటిస్తున్న అతికొద్ది ప్రదేశాలలో ఫిరోజాబాద్ ఒకటి. అలాగే ఇక్కడ తయారయ్యే గాజుకు రిఫ్రాక్టివ్ ఇండెక్స్ ఎక్కువగా ఉంటుంది, అందుకే ఇక్కడి గాజులు కాంతిలో అంతలా మెరుస్తాయి.
గాజు వస్తువులు త్వరగా పగిలిపోకుండా ఉండటానికి ఇక్కడ ‘ఎనీలింగ్’ అనే ప్రత్యేక ప్రక్రియను అనుసరిస్తారు. తయారైన గాజు వస్తువును వెంటనే చల్లబరచకుండా, ‘లెహర్’ అనే యంత్రంలో చాలా నెమ్మదిగా చల్లబరుస్తారు. దీనివల్ల గాజు అంతర్గత ఒత్తిడి తగ్గి, అది గట్టిగా మరియు మన్నికగా మారుతుంది. ఈ చిన్న పట్టణం నుండి తయారయ్యే గాజులు మన దేశ సంస్కృతిలో, ముఖ్యంగా మహిళల అలంకరణలో ఒక ప్రధాన భాగంగా మారాయి. తరతరాలుగా వస్తున్న ఈ కళ మన దేశానికి గర్వకారణం.