కోటియాలో ఎవరి రాజ్యం? ఏపీ, ఒడిశా మధ్య మళ్లీ ఆధిపత్య పోరు!

Kotia Border Dispute

కోటియా కోసం ఏపీ, ఒడిశా మధ్య మళ్లీ ఆధిపత్య పోరు సాగుతోంది. తాజాగా ఏపీ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో 30 మందికి పైగా కోటియా వాసులు ఓటేశారు. పోలింగ్ కేంద్రం మార్పుతో మరింత ఉత్కంఠ కొనసాగింది. రెండు రాష్ట్రాలతోనూ ముడిపడిన గిరిజనుల బతుకులపై చర్చ సాగుతోంది.

ఓట్లతో మళ్లీ తెరపైకి వివాదం

ఆంధ్రప్రదేశ్‌, ఒడిశా సరిహద్దుల్లో ఉన్న కోటియా గ్రామాలు మరోసారి వార్తల్లోకి వచ్చాయి. దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న సరిహద్దు వివాదం ఇప్పుడు స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలతో మళ్లీ వేడెక్కింది. నవంబర్ 5న ఏపీ ప్రభుత్వం కోటియా ప్రాంతానికి సంబంధించి స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు నిర్వహించింది. దీనిని ఒడిశా ప్రభుత్వం తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. ఆ ప్రాంతం తమ పరిధిలోనిదేనని చెబుతూ భద్రతను కట్టుదిట్టం చేసింది. రెండు రాష్ట్రాల పోలీసు, అధికారుల మధ్య ఉద్రిక్త పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. కోటియా పరిధిలో నిషేధాజ్ఞలు అమలు చేస్తూ ఒడిశా భారీగా పోలీసులను మోహరించింది.

21 గ్రామాలే అసలు వివాదం

కోటియా పంచాయతీ పరిధిలో మొత్తం 28 గ్రామాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 21 గ్రామాలపై ఏపీ, ఒడిశా రెండు రాష్ట్రాలూ తమకు హక్కు ఉందని చెబుతున్నాయి. దాదాపు ఐదు వేల మంది జనాభా ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా గిరిజన కుటుంబాలే నివసిస్తున్నాయి. దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న ఈ వివాదం న్యాయస్థానాల వరకు వెళ్లినా పరిష్కారం కాలేదు. 2022 జనవరిలో ఒడిశా ప్రభుత్వం సుప్రీంకోర్టులో మరోసారి పిటిషన్ దాఖలు చేసింది. ఈ వివాదానికి చట్టపరమైన పరిష్కారం ఇంకా లభించలేదు. 2006లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఆదేశాలను ఏపీ ఉల్లంఘిస్తోందని ఒడిశా ఆరోపిస్తోంది. అయితే ఇరు రాష్ట్రాల వాదనలు వేర్వేరుగా ఉన్నాయి.

ఇవాళ ఓటు వేసిన కోటియా వాసులు

వివాదం మధ్యే ఏపీ స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు జరిగాయి. తొలుత నేరడివలసలో పోలింగ్ కేంద్రం ఏర్పాటు చేయాలని ఏపీ అధికారులు భావించారు. అయితే ఒడిశా పోలీసులు ఆ కేంద్రాన్ని సీజ్ చేయడంతో చివరకు సారికి గ్రామానికి మార్చారు. ఉదయం 9 గంటలకే కోటియా ప్రాంతానికి చెందిన 30 మందికి పైగా ఓటర్లు సారికి పోలింగ్ కేంద్రంలో ఓటు వేశారు. కొందరు ఓటర్లు కొండలు, వాగులు దాటి పోలింగ్ కేంద్రానికి చేరుకున్నారు. ఓటు వేసి తిరిగి వచ్చిన కొందరిని ఒడిశా ప్రజాప్రతినిధులు ప్రశ్నించారు. సరిహద్దు వివాదం మధ్య కొందరు గిరిజనులు ఏపీ ఎన్నికల్లో తమ ఓటు హక్కును వినియోగించుకున్నారు.

రెండు భాషలు.. రెండు ప్రాంతాలతో అనుబంధం

కోటియా వివాదంలో ఆసక్తికరమైన కోణం అక్కడి ప్రజల జీవన విధానం. కొందరికి తెలుగు, ఒడియా రెండు భాషలూ తెలుసు. మరికొందరు ఒక భాషలో మాట్లాడితే మరో భాష అర్థం చేసుకుంటారు. అయితే చాలామంది గిరిజనులకు కుయి, కువి మాండలికాలే ప్రధాన భాషలు. గ్రామాన్ని బట్టి భాషా పరిచయం కూడా మారుతోంది. పిల్లలు పాఠశాలల్లో ఏ భాషలో చదవాలి, ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో ఏ భాషలో మాట్లాడాలి అన్నది కూడా వారికి ముఖ్యమైన అంశం.

వారి బంధుత్వాలు కూడా రాష్ట్రాల సరిహద్దులకు పరిమితం కావు. ఒక గ్రామంలో బంధువులుంటే మరో గ్రామంలో వ్యవసాయ భూములు ఉండొచ్చు. అటు ఒడిశా ప్రాంతానికి వెళ్లి మార్కెట్‌లో సరుకులు అమ్ముతారు. ఇటు ఆంధ్ర ప్రాంతానికి వచ్చి నిత్యావసరాలు కొనుక్కుంటారు. పని, వైద్యం, చదువు, వ్యవసాయం కోసం రెండు వైపులా తిరుగుతుంటారు. కొందరి గ్రామాలకు రెండు రాష్ట్రాల రికార్డుల్లో రెండు పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. గంజాయిపదర్‌ ఆంధ్ర రికార్డుల్లో గంజాయిభద్రగా, నేరళ్లవలస ఒడిశా రికార్డుల్లో నారద్‌బాల్సాగా కనిపిస్తున్నాయి.

ప్రభుత్వాల దృష్టిలో సరిహద్దు గీతలు ఉన్నా, ప్రజల జీవితాల్లో ఆ గీతలు అంత స్పష్టంగా లేవు. వారి భాష, బంధుత్వాలు, జీవన అవసరాలు రెండు ప్రాంతాలతోనూ ముడిపడి ఉన్నాయి. ఒక రాష్ట్రం వారిని తమవారిగా చెప్పుకుంటే మరో రాష్ట్రంతోనూ వారికి అనుబంధం ఉంది. రాజకీయంగా ఎవరి వైపు ఉన్నారన్నది కంటే, తమకు ఎక్కడ మంచి విద్య, వైద్యం, ఉపాధి, సంక్షేమం లభిస్తుందన్నదే వారి ప్రాధాన్యం.

రెండు రాష్ట్రాల పథకాలు.. రెండు రకాల గుర్తింపులు!

కోటియా గిరిజనులకు రెండు రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాల నుంచి సంక్షేమ పథకాలు అందుతున్న పరిస్థితి గతంలోనూ చర్చకు వచ్చింది. రేషన్, రహదారులు, విద్యుత్, పాఠశాలలు, వైద్యం వంటి సేవల విషయంలో రెండు రాష్ట్రాలూ తమ పాత్రను ప్రస్తావిస్తున్నాయి. కొందరికి రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ ప్రభుత్వ పథకాలతో సంబంధాలు, గుర్తింపు పత్రాలు ఉన్నాయి. కొందరు రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ ఓటు హక్కు కలిగి ఉన్నారు. అయితే ఓటరు జాబితాల్లో ఒకే వ్యక్తి పేరు రెండుచోట్ల ఉండటం ఎన్నికల చట్టాల ప్రకారం పరిశీలించాల్సిన అంశం. దీన్ని సాధారణ హక్కుగా చూడలేం. ఒకే ప్రాంతంలో రెండు ప్రభుత్వాల పరిపాలనా వ్యవస్థలు పనిచేస్తున్నప్పుడు ప్రజలకు ఏ సేవ ఎక్కడి నుంచి అందుతోంది, ఏ పథకానికి ఎవరు బాధ్యత వహిస్తున్నారు అన్నది స్పష్టంగా ఉండాలి. సంక్షేమం పేరుతో రెండు ప్రభుత్వాలూ పోటీ పడటం కంటే ప్రజలకు శాశ్వతంగా ప్రయోజనం కలిగేలా వ్యవస్థ ఉండాలి.

అభివృద్ధి మాత్రం ఎక్కడ వేసిన గొంగళి అక్కడే!

రెండు రాష్ట్రాలు తమ ఆధిపత్యాన్ని చాటుకునేందుకు పోటీ పడుతున్నా, గ్రామాల్లో ప్రజలకు కావాల్సిన మౌలిక సదుపాయాలపై ప్రశ్నలు అలాగే ఉన్నాయి. మారుమూల గ్రామాలకు రహదారి, తాగునీరు, వైద్యం, విద్య వంటి సౌకర్యాలు ఎంతవరకు అందుతున్నాయి అన్నది పరిశీలించాలి. అనారోగ్యం వస్తే ఆసుపత్రికి వెళ్లడం, పిల్లలను బడికి పంపడం, పంటను మార్కెట్‌కు తీసుకెళ్లడం వంటి సాధారణ అవసరాలకే ఇబ్బందులు ఎదురైతే అభివృద్ధి ఎవరి ఖాతాలో వేసుకోవాలి.

ఒక రాష్ట్రం ఇచ్చే పథకం కోసం మరో రాష్ట్రం నుంచి వచ్చే అధికారులను ఎదురుచూడాల్సిన పరిస్థితి ఉండకూడదు. గిరిజనులకు వారి మాతృభాషలో విద్య అందించాలి. తెలుగు, ఒడియా భాషలు నేర్చుకునే అవకాశాలూ కల్పించాలి. స్థానిక భాష తెలిసిన ఉపాధ్యాయులు, ఆరోగ్య సిబ్బంది, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు అందుబాటులో ఉండాలి. ఎన్నికల సమయంలో కనిపించే హడావుడి మిగిలిన రోజుల్లోనూ కనిపించాలి.

భూమి హక్కులపై స్పష్టత ఏది..?

కోటియా గిరిజన కుటుంబాల్లో చాలా మంది వ్యవసాయం, అటవీ వనరులపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. అలాంటి వారికి భూమి పట్టాలు ఎవరు ఇస్తారు, అటవీ హక్కులను ఎవరు గుర్తిస్తారు, రెవెన్యూ రికార్డుల్లో వారి వివరాలు ఎలా నమోదవుతాయి అన్నది కీలకమైన అంశం. ఒక రాష్ట్రం ఇచ్చిన పత్రాన్ని మరో రాష్ట్రం గుర్తిస్తుందా, ప్రభుత్వ పథకాల కోసం ఎక్కడికి వెళ్లాలి అన్న సందేహాలు స్థానికులను ఇబ్బంది పెట్టే అవకాశం ఉంది. సరిహద్దు వివాదం పరిష్కారం కాకపోయినా ప్రజల భూమి, నివాసం, అటవీ హక్కులకు భరోసా కల్పించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలపై ఉంది. భూమి ఎవరిదన్న వివాదంలో రైతు సాగు హక్కు పోకూడదు. సరిహద్దు ఎక్కడుందో తెలియక రైతు తన భూమికి సంబంధించిన పత్రాల కోసం కార్యాలయాల చుట్టూ తిరిగే పరిస్థితి ఉండకూడదు.

దేశంలోనూ ఇలాంటి సరిహద్దు వివాదాలు

కోటియా ఒక్కటే కాదు.. దేశంలో మరికొన్ని రాష్ట్రాల మధ్య కూడా ఇలాంటి సరిహద్దు వివాదాలు ఉన్నాయి. అసోం–మేఘాలయ మధ్య దశాబ్దాలుగా కొనసాగిన వివాదమే దీనికి ఉదాహరణ. రెండు రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న 12 వివాదాస్పద ప్రాంతాల్లో తొలిదశలో ఆరు ప్రాంతాల సమస్యను పరిష్కరించేందుకు 2022 మార్చి 29న ఒప్పందం కుదిరింది. స్థానిక ప్రజల అభిప్రాయాలు, చారిత్రక ఆధారాలు, భౌగోళిక పరిస్థితులు, పరిపాలనా సౌలభ్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. మిగిలిన ప్రాంతాల పరిష్కారానికి కూడా చర్చలు కొనసాగాయి.

అసోం–అరుణాచల్ ప్రదేశ్ మధ్య కూడా 123 గ్రామాలపై వివాదం కొనసాగింది. 2023 ఏప్రిల్ 20న రెండు రాష్ట్రాలు కేంద్రం సమక్షంలో ఒప్పందం చేసుకున్నాయి. అందులో 71 గ్రామాల విషయంలో పరస్పర అంగీకారం కుదిరింది. మిగిలిన గ్రామాల సరిహద్దుల విషయంలోనూ ప్రక్రియ చేపట్టేందుకు అంగీకరించాయి.

మహారాష్ట్ర–కర్ణాటక మధ్య బెలగావి సరిహద్దు వివాదం కూడా దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది. భాష ఆధారంగా కొన్ని ప్రాంతాలపై మహారాష్ట్ర హక్కు కోరుతుండగా, కర్ణాటక తన వాదనను వినిపిస్తోంది. ఈ అంశం సుప్రీంకోర్టులోనూ పెండింగ్‌లో ఉంది. అంటే భాష, సంస్కృతి, చరిత్ర, పరిపాలనా హక్కులు కలిసినప్పుడు సరిహద్దు సమస్యలు ఎంత సంక్లిష్టంగా మారతాయో ఈ ఉదాహరణలు చెబుతున్నాయి.

బారికేడ్ల మధ్య బతుకులు!

ప్రభుత్వాల మధ్య వివాదం ముదిరిన ప్రతిసారీ పోలీసుల మోహరింపు, తనిఖీలు, బారికేడ్లు పెరుగుతున్నాయి. నవంబర్ 5 ఎన్నికలతో ఒడిశా ప్రభుత్వం 15 ప్లాటూన్ల పోలీసు బలగాలను మోహరించింది. నిషేధాజ్ఞలు కూడా అమలు చేసింది. కానీ ఈ వివాదంలో తప్పు చేయని ప్రజలు మాత్రం ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. ఒకవైపు ఒడిశా అధికారులతో మాట్లాడాలి, మరోవైపు ఏపీ కార్యాలయాలకు వెళ్లాలి. ఎక్కడికి వెళ్లినా తాము ఎవరి పరిధిలోకి వస్తామన్న ప్రశ్న ఎదురవుతోంది.

రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సరిహద్దు గీత గీయడం ప్రభుత్వాలకు సంబంధించిన అంశం. కానీ ఆ గీత ప్రజల బంధుత్వాలను, భాషను, సంస్కృతిని విడదీయలేకపోతుంది. ఐకమత్యమే మహాబలం అన్నట్లు రెండు రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు కలిసి పనిచేస్తేనే అక్కడి ప్రజల జీవితాల్లో మార్పు వస్తుంది.

పరిష్కారం ఎలా..?

కోటియా వివాదానికి పరిష్కారం కేవలం ఎన్నికలు నిర్వహించడం, పోలీసులను మోహరించడం కాదు. ముందుగా రెండు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు చర్చలకు కూర్చోవాలి. కేంద్ర హోంశాఖ ఆధ్వర్యంలో ఉన్నతస్థాయి కమిటీ ఏర్పాటు చేయాలి. రెండు రాష్ట్రాల అధికారులు, గిరిజన ప్రతినిధులు, స్థానిక ప్రజలతో ప్రాంతాలవారీగా సమావేశాలు నిర్వహించాలి.

రెండు రాష్ట్రాల సమన్వయంతో ఒకే విధమైన ప్రజాసేవల వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయాలి. భూమి పట్టాలు, అటవీ హక్కులు, రెవెన్యూ రికార్డులపై ప్రత్యేక సర్వే నిర్వహించాలి. గిరిజనులకు స్థానిక భాషలో విద్య, వైద్యం అందించాలి. రెండు రాష్ట్రాల మధ్య రహదారులు, రవాణా, ఆసుపత్రుల సేవలకు ఆటంకం లేకుండా చూడాలి. అర్హులైన ప్రతి కుటుంబానికి సంక్షేమ పథకాలు అందేలా స్పష్టమైన విధానం రూపొందించాలి. ఒకే వ్యక్తికి రెండు రాష్ట్రాల్లో ఓటరు నమోదులు ఉంటే ఎన్నికల చట్టాల ప్రకారం సరిచేయాలి. స్థానిక గిరిజనుల అభిప్రాయాలను తీసుకోకుండా ఎలాంటి తుది నిర్ణయం తీసుకోకూడదు. ముఖ్యంగా రెండు రాష్ట్రాలు తమ రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం గిరిజనులను ఉపయోగించుకోకూడదు. ఊరు బాగుంటేనే ఇల్లు బాగుంటుంది అన్నట్లు సరిహద్దు గ్రామాలు అభివృద్ధి చెందితేనే రెండు రాష్ట్రాల మధ్య నిజమైన సఖ్యత ఏర్పడుతుంది.

రాజకీయాలకు అతీతంగా..

కోటియా ఎవరిది అన్న వివాదం రెండు రాష్ట్రాల మధ్య కొనసాగుతున్నా, అక్కడ నివసించే గిరిజనుల హక్కులు మాత్రం రాజకీయాలకు అతీతంగా ఉండాలి. రెండు ప్రభుత్వాలు తమ వాదనలను చట్టపరంగా పరిష్కరించుకోవాలి. కేంద్ర ప్రభుత్వం మధ్యవర్తిత్వం చేసి శాశ్వత పరిష్కారానికి చొరవ చూపాలి. అప్పటివరకు విద్య, వైద్యం, రేషన్, తాగునీరు, రహదారులు వంటి సేవలకు ఎలాంటి ఆటంకం కలగకుండా రెండు రాష్ట్రాలూ సమన్వయంతో పనిచేయాలి.

ఓట్ల కోసం పోటీ పడే ప్రభుత్వాలు… ప్రజల సమస్యల పరిష్కారంలోనూ అదే శ్రద్ధ చూపాలి. కోటియాలోని ప్రతి కుటుంబానికి భూమి హక్కులపై స్పష్టత రావాలి. ప్రతి గ్రామానికి మౌలిక సదుపాయాలు అందాలి. తమ భవిష్యత్తు కోసం ఏ రాష్ట్రం కార్యాలయం చుట్టూ తిరగాలో తెలియని పరిస్థితి గిరిజనులకు ఉండకూడదు. కోటియా ఎవరిది అన్నది ప్రభుత్వాలు, న్యాయస్థానాలు తేల్చాల్సిన అంశం కావచ్చు. కానీ కోటియాలో బతుకుతున్న గిరిజనుల హక్కులు ఎవరివి అన్న ప్రశ్నకు మాత్రం సమాధానం రావాలి. రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సరిహద్దు వివాదం ఉండొచ్చు. కానీ ప్రజల మధ్య సరిహద్దులు ఉండకూడదు. ఓట్ల కోసం పోటీ పడే ప్రభుత్వాలు, వారి భవిష్యత్తు కోసం కూడా పోటీ పడే రోజు రావాలి.

కొండవీటి శివనాగరాజు

డిప్యూటీ అవుట్‌పుట్ ఎడిటర్, టీవీ9