5 Days of Diwali: దీపావళి ఐదు రోజులు ఎందుకు జరుపుకుంటారు? ధనత్రయోదశి నుంచి భాయ్ దూజ్ వరకు విశేషాలివే!
దీపావళి అనగానే మనకు ముందుగా గుర్తొచ్చేది దీపాల వెలుగు, రంగురంగుల ముగ్గులు, పిండి వంటలు, కొత్త బట్టలు, బాణసంచా. అయితే చాలా మందికి తెలియని విషయం ఏమిటంటే.. దీపావళి పండుగను కేవలం ఒక్కరోజే కాకుండా సంప్రదాయంగా ఐదు రోజుల పాటు జరుపుకుంటారు. ఈ ఐదు రోజుల్లో ఒక్కో రోజుకు ఒక్కో ప్రత్యేకత, ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. సంపద, ఆరోగ్యం, చెడుపై మంచి విజయం, ప్రకృతికి కృతజ్ఞత, కుటుంబ బంధాలు వంటి విభిన్న సందేశాలు ఈ వేడుకల్లో కనిపిస్తాయి.
మొదటి రోజు ధనత్రయోదశితో ప్రారంభమయ్యే ఈ పండుగ, చివరి రోజు భాయ్ దూజ్‌తో ముగుస్తుంది. మధ్యలో నరక చతుర్దశి, లక్ష్మీపూజ, గోవర్ధన పూజ వంటి ముఖ్యమైన ఆచారాలు ఉంటాయి. ప్రాంతాలను బట్టి పండుగ పేర్లు, ఆచారాల్లో కొంత మార్పు కనిపించినప్పటికీ, ఈ ఐదు రోజుల వేడుకల వెనుక ఉన్న భావం మాత్రం ఆనందం, శుభారంభం, ఐక్యతను చాటిచెబుతుంది. మరి ఆ ఐదు రోజులు ఏవి? వాటి వెనుక ఉన్న విశేషాలు ఏమిటో తెలుసుకుందాం.
1. మొదటి రోజు – ధనత్రయోదశి (ధన్‌తేరస్)
దీపావళి వేడుకలు ధనత్రయోదశితో ప్రారంభమవుతాయి. ఈ రోజును ధన్‌తేరస్ అని కూడా పిలుస్తారు. సంపద, ఆరోగ్యం, శుభారంభాలకు ఈ రోజును ప్రతీకగా భావిస్తారు. ఈ సందర్భంగా చాలామంది ఇళ్లను శుభ్రం చేసి అలంకరిస్తారు. బంగారం, వెండి, కొత్త పాత్రలు లేదా ఇతర వస్తువులు కొనుగోలు చేయడం శుభప్రదమనే సంప్రదాయ నమ్మకం ఉంది.
ధన్వంతరి దేవుడిని కూడా ఈ రోజున పూజిస్తారు. ఆయనను ఆయుర్వేద వైద్యానికి, ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన దేవుడిగా భావిస్తారు. కొందరు లక్ష్మీదేవి, కుబేరుడికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. సంపదతో పాటు ఆరోగ్యం కూడా జీవితంలో ముఖ్యమనే సందేశాన్ని ఈ రోజు గుర్తుచేస్తుంది.
2. రెండో రోజు – నరక చతుర్దశి
దీపావళి వేడుకల్లో రెండో రోజును నరక చతుర్దశి లేదా ఛోటీ దీపావళి అంటారు. పురాణ కథల ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని సంహరించి అతడి చెరలో ఉన్నవారికి విముక్తి కల్పించాడు. ఈ విజయానికి గుర్తుగా నరక చతుర్దశిని జరుపుకుంటారని విశ్వసిస్తారు.
ఈ రోజున తెల్లవారుజామున నూనెతో తలంటుకుని స్నానం చేయడం, ఇళ్ల ముందు దీపాలు వెలిగించడం వంటి ఆచారాలు కొన్ని ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తాయి. చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి, భయం నుంచి విముక్తికి ఈ పండుగ ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. దక్షిణ భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో నరక చతుర్దశికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.
3. మూడో రోజు – దీపావళి, లక్ష్మీపూజ
ఐదు రోజుల వేడుకల్లో మూడో రోజు ప్రధానమైన దీపావళి పండుగగా చాలాచోట్ల జరుపుకుంటారు. ఈ రోజున ఇళ్లను దీపాలు, విద్యుత్ దీపాలతో అందంగా అలంకరిస్తారు. ఇంటి ముందు రంగురంగుల ముగ్గులు వేసి, కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి లక్ష్మీదేవి, వినాయకుడికి పూజలు నిర్వహిస్తారు.
లక్ష్మీదేవి సంపద, ఐశ్వర్యానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు. వినాయకుడు విఘ్నాలను తొలగించి శుభారంభాన్ని కలిగిస్తాడని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే ఇద్దరికీ పూజలు చేసి కుటుంబానికి సుఖసంతోషాలు, అభివృద్ధి కలగాలని కోరుకుంటారు. ఈ రోజున బంధుమిత్రులకు స్వీట్లు పంచడం, కొత్త దుస్తులు ధరించడం, బహుమతులు ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం వంటి సంప్రదాయాలు కూడా ఉన్నాయి.
4. నాలుగో రోజు – గోవర్ధన పూజ
దీపావళి తర్వాతి రోజును చాలా ప్రాంతాల్లో గోవర్ధన పూజగా జరుపుకుంటారు. శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని ఎత్తి భారీ వర్షాల నుంచి గోకుల ప్రజలను, పశువులను రక్షించాడని పురాణ కథనం. ఈ సంఘటనను గుర్తుచేసుకుంటూ గోవర్ధన పర్వతానికి పూజలు చేస్తారు.
ఈ రోజున అన్నకూట్ పేరుతో వివిధ రకాల ఆహార పదార్థాలను తయారు చేసి దేవుడికి నైవేద్యంగా సమర్పించే సంప్రదాయం కూడా ఉంది. ప్రకృతి, పశుసంపద, ఆహారం మన జీవితానికి ఎంత ముఖ్యమో గుర్తుచేసే వేడుకగా దీన్ని భావిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇదే రోజును బలి పాడ్యమి లేదా కొత్త సంవత్సర ప్రారంభ వేడుకగా కూడా జరుపుకుంటారు.
5. ఐదో రోజు – భాయ్ దూజ్
దీపావళి ఐదు రోజుల వేడుకల్లో చివరి రోజును భాయ్ దూజ్ అంటారు. ఈ పండుగ అన్నాచెల్లెళ్లు, అక్కాతమ్ముళ్ల మధ్య ప్రేమానుబంధాలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఈ రోజున సోదరీమణులు తమ సోదరులకు నుదుటిపై తిలకం దిద్ది, వారు ఆయురారోగ్యాలతో సంతోషంగా ఉండాలని ప్రార్థిస్తారు. సోదరులు తమ సోదరీమణులకు బహుమతులు ఇచ్చి ప్రేమను వ్యక్తం చేస్తారు.
సోదరసోదరీమణుల మధ్య ఉన్న అనుబంధాన్ని మరింత బలపరిచే పండుగగా భాయ్ దూజ్‌ను జరుపుకుంటారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో దీనిని భాయ్ టీకా లేదా యమ ద్వితీయ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇలా ఐదు రోజుల దీపావళి వేడుకలు సంపద, ఆరోగ్యం, ధర్మం, ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞత, కుటుంబ బంధాల ప్రాధాన్యతను తెలియజేస్తాయి.
గమనిక: దీపావళి ఐదు రోజుల వేడుకల పేర్లు, పూజా విధానాలు ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు, స్థానిక పంచాంగాలను బట్టి మారవచ్చు. అందువల్ల ప్రతి ప్రాంతంలోనూ ఇదే క్రమం, ఇదే ఆచారాలు ఉంటాయని చెప్పలేం.