
ఒకే వీధి చివర పక్కపక్కనే ఉండే రెండు ఇళ్లు.. మొదటి ఇంట్లో ఇద్దరు పిల్లలతో కలిసి ఉండే వితంతువు సావిత్రి. ప్రతినెలా ఆమె పాత రేషన్ కార్డు, గుడ్డ సంచి తీసుకుని రేషన్ దుకాణానికి వెళ్లి ఉచిత బియ్యం తెచ్చుకుంటుంది. రెండో ఇంట్లో ఆమె పొరుగింటి మహిళ ఫాతిమా. ఆమె భర్త అద్దె ఆటో నడుపుతాడు, 2015లో వారికి ఒక కూతురు పుట్టింది. ఆర్థిక పరిస్థితిలో ఫాతిమా, సావిత్రి కంటే ఏమాత్రం మెరుగ్గా లేదు. కానీ ఆమె ఇంటి బీరువాలో రేషన్ కార్డు లేదు.. నెలాఖరులో డబ్బులు నిండుకున్నప్పుడు కిరాణా కొట్టులో అప్పు చేయాల్సిన పరిస్థితి. ఒకే పేదరికంలో ఉన్నా.. ఒకరి పేరు జాబితాలో ఉంది, మరొకరి పేరు లేదు!
ఇలా ఎందుకు జరుగుతోంది? ఫాతిమా కూతురు పుట్టకముందే నిర్ణయించిన ఒక సంఖ్య దీనికి కారణం..
జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA – 2013) ఎవరికి చౌక ధరల ధాన్యం అందాలో వ్యక్తుల పేర్లను చెప్పదు.. కేవలం శాతాలను మాత్రమే నిర్ణయిస్తుంది:
దేశంలోని గ్రామీణ జనాభాలో 75 శాతం వరకు, పట్టణ జనాభాలో 50 శాతం వరకు లబ్ధిదారులకు ఆహార భద్రత కల్పించాలి.
అయితే, ఈ శాతాలను 2011 జనాభా లెక్కల (Census) ప్రకారం ఉన్న జనాభాకు వర్తింపజేస్తున్నారు. అంటే 2011 తర్వాత పెరిగిన జనాభాకు, 2015లో పుట్టిన ఫాతిమా కూతురి వంటి కోట్లాది మందికి ఆ పాత లెక్కల్లో చోటు లేకుండా పోయింది.
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆహార భద్రతా పథకం (గణాంకాలు & వాస్తవాలు):
ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) ద్వారా భారత ప్రభుత్వం అందిస్తున్న ఆహార భద్రత పరిధి అసాధారణమైనది:
| ముఖ్యాంశం | వివరాలు / గణాంకాలు |
| లబ్ధిదారుల సంఖ్య | సుమారు 81.35 కోట్ల మంది (ఇది మొత్తం ఐరోపా ఖండం జనాభా కంటే ఎక్కువ). |
| ఉచిత ధాన్యం నిర్ణయం | 2022 డిసెంబర్ 23న కేంద్ర కేబినెట్ నిర్ణయంతో కిలో బియ్యం రూ.3, గోధుమలు రూ.2 స్థానంలో పూర్తిగా ఉచిత పంపిణీ ప్రారంభమైంది. |
| కోటా పరిమాణం | ప్రాధాన్యతా కుటుంబాల్లో ఒక్కొక్కరికి 5 కిలోలు, అత్యంత పేద (అంత్యోదయ) కుటుంబాలకు నెలకు 35 కిలోల ధాన్యం అందుతుంది. |
| ప్రభుత్వ వ్యయం | అనుబంధ ఆహార పథకాలతో కలిపి ప్రభుత్వానికి ఏటా రూ. 2 లక్షల కోట్లకు పైగా ఖర్చవుతోంది. |
ఇంట్లో సంపాదించే వ్యక్తికి జబ్బు చేసినా, పనులు దొరకకపోయినా ఉచిత రేషన్ ఆ కుటుంబానికి కనీస భరోసా ఇస్తుంది. బియ్యం కోసం డబ్బులు ఖర్చు చేయాల్సిన అవసరం లేకపోతే, ఆ మిగిలిన కొద్దిపాటి రూపాయలతో పేద కుటుంబాలు పప్పులు, కూరగాయలు, మందులు కొనుక్కోగలుగుతాయి. జూన్ నెలలో తమ బిడ్డకు నోట్బుక్స్ కొనాలా వద్దా అనేది ఆ కొద్దిపాటి ఆదాపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
సానుకూల మార్పులు: ఎలక్ట్రానిక్ పాయింట్ ఆఫ్ సేల్ (e-PoS) యంత్రాలు, ‘వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్’ (ONORC) విధానం వల్ల వలస కార్మికులు దేశంలో ఎక్కడున్నా తమ వాటా రేషన్ తీసుకునే వెసులుబాటు కలిగింది. నల్లబజారుకు రేషన్ తరలిపోవడం కూడా గణనీయంగా తగ్గింది.
ఇబ్బందులు: వేలిముద్రలు (Biometrics) సరిపోలకపోవడం వంటి సాంకేతిక లోపాల వల్ల అర్హులైన కుటుంబాలు సైతం రేషన్ దుకాణాల వద్ద వెనుదిరగాల్సి వస్తోంది. మరోవైపు కొత్తగా రేషన్ కార్డులో పేరు చేర్చాలంటే నెలల తరబడి సమయం పడుతోంది.. ఆ సమయంలో ఆకలి ఆగదు కదా!
ఈ వ్యవస్థలో ఎవరూ ఫాతిమాను కావాలని పక్కన పెట్టడం లేదు.. కానీ 2011 నాటి లెక్కలు ఆమె కూతురిని చూడలేకపోతున్నాయి. పరిపాలనా వ్యవస్థ ఎప్పుడూ పాత గణాంకాల ఆధారంగానే నడుస్తుంటుంది. దేశం మారుతున్న వేగానికి అనుగుణంగా ఆ లెక్కలు కూడా మారుతున్నాయా అన్నదే అసలు ప్రశ్న.
ప్రతినెలా చివరి రోజున సావిత్రి తన బియ్యం సంచిని మోసుకుంటూ ఫాతిమా ఇంటి ముందు నుంచి తలదించుకుని వెళ్తుంటుంది.
మీ పొరుగున కూడా ఆకలితో ఉండి, ఏ ప్రభుత్వ జాబితాలోనూ పేరు లేని నిరుపేదలు ఎవరైనా ఉన్నారేమో ఒక్కసారి ఆలోచించండి?