పల్మనరీ ఎంబాలిజం అంటే ఏమిటి? ప్రాణాలకే ముప్పు ఉంటుందా..?
ఊపిరితిత్తులకు రక్తాన్ని తీసుకెళ్లే రక్తనాళాల్లో రక్తపు గడ్డలు అడ్డుపడటాన్నే పల్మనరీ ఎంబాలిజం అంటారు. దీనివల్ల అకస్మాత్తుగా శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, ఛాతినొప్పి, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. సకాలంలో చికిత్స అందకపోతే ప్రాణాపాయం కలిగించే ఈ సమస్యకు కారణాలు, లక్షణాలు, చికిత్స, నివారణ మార్గాల గురించి తెలుసుకుందాం.
ఒక్కసారిగా ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టమవుతుంది.. ఛాతిలో తీవ్రమైన నొప్పి వస్తుంది.. గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుంది. కొన్నిసార్లు పరిస్థితి ప్రాణాల మీదకు కూడా రావచ్చు. వినడానికి గుండెపోటులా అనిపించినా.. ఇది ఊపిరితిత్తులకు సంబంధించిన మరో ప్రమాదకరమైన ఆరోగ్య సమస్య. అదే పల్మనరీ ఎంబాలిజం (Pulmonary Embolism). అసలు ఈ సమస్య ఎందుకు వస్తుంది? శరీరంలో రక్తపు గడ్డలు ఎలా ప్రాణాంతకంగా మారతాయి? దీని లక్షణాలు ఏమిటో తెలుసుకుందాం.
పల్మనరీ ఎంబాలిజం అంటే ఏమిటి?
మన శరీరంలో రక్తం గడ్డకట్టడం కొన్ని సందర్భాల్లో సహజమైన ప్రక్రియ. గాయం అయినప్పుడు రక్తస్రావాన్ని ఆపడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. అయితే కొన్నిసార్లు రక్తనాళాల్లో అవసరం లేకుండానే రక్తం గడ్డకడుతుంది. ముఖ్యంగా కాళ్లలోని లోతైన రక్తనాళాల్లో ఏర్పడిన రక్తపు గడ్డలు విడిపోయి రక్తప్రవాహం ద్వారా ఊపిరితిత్తులకు చేరవచ్చు. అక్కడ రక్తాన్ని తీసుకెళ్లే ధమనుల్లో అడ్డంకిని సృష్టిస్తాయి. ఈ పరిస్థితినే పల్మనరీ ఎంబాలిజం అంటారు.
ఎందుకు వస్తుంది?
ఎక్కువసేపు కదలకుండా కూర్చోవడం లేదా పడుకోవడం వల్ల కాళ్లలో రక్తప్రసరణ నెమ్మదించి రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదం పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా సుదీర్ఘ విమాన, బస్సు ప్రయాణాలు, పెద్ద శస్త్రచికిత్సల తర్వాత విశ్రాంతి, ఆసుపత్రిలో ఎక్కువకాలం ఉండటం వంటి సందర్భాల్లో ఈ ముప్పు ఉంటుంది. అంతేకాకుండా క్యాన్సర్, గతంలో రక్తం గడ్డకట్టిన చరిత్ర, గర్భధారణ, ప్రసవం తర్వాతి కాలం, కొన్ని హార్మోన్ మందులు, ఊబకాయం వంటి అంశాలు కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచవచ్చు.
లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయి?
పల్మనరీ ఎంబాలిజం వచ్చినప్పుడు అకస్మాత్తుగా శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది కలగవచ్చు. లోతుగా ఊపిరి తీసుకున్నప్పుడు ఛాతిలో నొప్పి రావడం, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, దగ్గు, కొన్నిసార్లు దగ్గుతో రక్తం పడటం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. తీవ్రమైన సందర్భాల్లో తల తిరగడం, స్పృహ కోల్పోవడం, రక్తపోటు పడిపోవడం కూడా జరగవచ్చు. అయితే ప్రతి ఒక్కరిలోనూ అన్ని లక్షణాలు కనిపించకపోవచ్చు.
ప్రాణాలకు ఎంత ప్రమాదం?
ఊపిరితిత్తుల్లో రక్తప్రసరణకు అడ్డంకి ఏర్పడటంతో శరీరానికి ఆక్సిజన్ అందడం దెబ్బతింటుంది. అంతేకాకుండా గుండె కుడి భాగంపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. రక్తపు గడ్డ పరిమాణం, ఎక్కడ అడ్డుపడింది, రోగి ఆరోగ్య పరిస్థితి ఆధారంగా ప్రమాద తీవ్రత మారుతుంది. సరైన సమయంలో చికిత్స అందకపోతే ఇది ప్రాణాంతకంగా మారవచ్చు.
ఎలా గుర్తిస్తారు? చికిత్స ఏమిటి?
వైద్యులు రోగి లక్షణాలు, ఆరోగ్య చరిత్రను పరిశీలించి అవసరాన్ని బట్టి రక్త పరీక్షలు, సీటీ పల్మనరీ యాంజియోగ్రఫీ (CTPA), అల్ట్రాసౌండ్ వంటి పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు. రక్తపు గడ్డ మరింత పెరగకుండా, కొత్త గడ్డలు ఏర్పడకుండా సాధారణంగా రక్తం గడ్డకట్టడాన్ని తగ్గించే మందులు (Anticoagulants) ఇస్తారు. తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో గడ్డను కరిగించే మందులు లేదా ఇతర వైద్య విధానాలు అవసరమవుతాయి.
నివారణకు ఏం చేయాలి?
ఎక్కువసేపు ఒకేచోట కూర్చోకుండా మధ్యమధ్యలో లేచి నడవాలి. సుదీర్ఘ ప్రయాణాల్లో కాళ్లను కదిలిస్తూ ఉండాలి. శస్త్రచికిత్స తర్వాత వైద్యుల సూచన మేరకు వీలైనంత త్వరగా కదలడం ప్రారంభించాలి. రక్తం గడ్డకట్టే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్నవారు వైద్యుల సలహా మేరకు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
ముఖ్యంగా గుర్తుంచుకోవాల్సింది: అకస్మాత్తుగా శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, ఛాతినొప్పి, మూర్ఛ వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందాలి. ఎందుకంటే సాధారణంగా కనిపించే రక్తపు గడ్డ కూడా ఒక్కోసారి ఊపిరితిత్తుల్లోకి చేరి ప్రాణాలకే ముప్పుగా మారవచ్చు.