రాక్షసుడిని చంపిన చోటే కొలువైన అమ్మవారు.. భైంసా వెనుక దాగున్న మిస్టరీ గురించి మీకు తెలుసా?
ఓ వైపు మహిషాసురుడి సంహారాన్ని గుర్తుచేసే పురాణ గాథలు.. మరోవైపు అమ్మవారిపై చెక్కుచెదరని భక్తి విశ్వాసాలు.. నవరాత్రుల్లో దీక్షలు.. దసరా తర్వాత వందల కిలోమీటర్ల మహాపాదయాత్ర. ఇవన్నీ భైంసా ఆధ్యాత్మిక ప్రత్యేకతలు. ఒకప్పుడు మాహిష్మతి నగరంగా వెలుగొంది.. కాలక్రమంలో భైంసాగా మారిన కథ ఇది. మహిషాసురుడి ఆగడాలతో విసిగిపోయిన ప్రజల ప్రార్థనలకు స్పందించిన మాహిషమ్మ.. ఆ రాక్షసుడిని సంహరించి ఇక్కడే కొలువైందని భక్తుల విశ్వాసం. మరి మహిషా నుంచి భైంసా వరకు సాగిన ఈ పేరు వెనుక కథేంటి..? మైసమ్మ ఆరాధనకు, తుల్జాపూర్ పాదయాత్రకు ఉన్న ప్రత్యేకత ఏమిటి..? భక్తి, చరిత్ర, సంప్రదాయాల సమ్మేళనంగా నిలుస్తున్న భైంసాపై ప్రత్యేక కథనం.
నిర్మల్ జిల్లా భైంసా.. పేరు వినగానే చాలామందికి గుర్తుకొచ్చేది మైసమ్మ తల్లి ఆరాధన. కానీ ఈ పట్టణం వెనుక ఓ ఆసక్తికరమైన పురాణ కథనం కూడా ప్రచారంలో ఉంది. మరాఠీ సంప్రదాయాల్లోని స్థానిక గాథల ప్రకారం.. ప్రాచీన కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని మాహిష్మతి నగరంగా పిలిచేవారట. మహిషాసురుడి దురాగతాలతో ప్రజలు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్న సమయంలో.. అమ్మవారిని ప్రార్థించగా మాహిషమ్మ ప్రత్యక్షమై ఆ రాక్షసుడిని సంహరించిందని కథనం. అనంతరం అమ్మవారు ఈ ప్రాంతంలోనే కొలువైందని భక్తులు గట్టిగా విశ్వసిస్తారు. మహిషా.. మాహిషా.. మైసా.. ఇలా పేర్లు మారుతూ కాలక్రమంలో భైంసాగా స్థిరపడ్డాయన్నది స్థానికంగా వినిపించే మరో వివరణ.
నవరాత్రులొస్తే.. భైంసా అంతా అమ్మవారి నామస్మరణే!
చదువుల తల్లి జ్ఞాన సరస్వతీదేవి కొలువైన బాసరకు సమీపంలో ఉన్న భైంసాలో.. దుర్గాదేవిని మైసమ్మగా కొలుస్తూ భక్తులు ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. గట్టు మైసమ్మ ఆలయం సహా అమ్మవారి ఆలయాలన్నీ నవరాత్రుల్లో భక్తులతో సందడిగా మారుతాయి. వీధివీధినా దుర్గాదేవి విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించి పూజలు చేస్తారు. యువకులు అమ్మవారి దీక్షలు స్వీకరించి తొమ్మిది రోజులపాటు నియమనిష్ఠలతో గడుపుతారు.
ఉదయం నుంచి రాత్రి వరకు పూజలు, భజనలు, అమ్మవారి నామస్మరణతో పట్టణంలో ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం నెలకొంటుంది. తరతరాలుగా అమ్మవారి సేవలో కొనసాగుతున్న కుటుంబాల సంప్రదాయాలు ఈ వేడుకలకు మరింత ప్రత్యేకతను తీసుకొస్తున్నాయి. భైంసాకు చెందిన రామ్‌లాల్ కుటుంబీకులు దశాబ్దాలుగా అమ్మవారి సేవలో కొనసాగుతున్నట్లు స్థానికులు చెబుతారు. ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి అందుతున్న ఈ ఆచారాలు భక్తితో పాటు కుటుంబ, సామాజిక అనుబంధాలను కూడా బలపరుస్తున్నాయి.
దీక్ష ముగిసినా.. భక్తి ప్రయాణం ఆగదు!
నవరాత్రులు ముగిశాక భైంసాలో మరో ఆధ్యాత్మిక ఘట్టం మొదలవుతుంది. అమ్మవారి దీక్షలు పూర్తి చేసుకున్న మాలాధారులు మహాపాదయాత్రకు సిద్ధమవుతారు. మహారాష్ట్రలోని తుల్జాపూర్ భవానీమాత దర్శనమే లక్ష్యంగా అడుగులు వేస్తారు. భైంసా నుంచి తుల్జాపూర్ వరకు సుమారు 372 కిలోమీటర్ల దూరాన్ని కాలినడకన ప్రయాణించడం ఈ యాత్ర ప్రత్యేకత.
జై మాతా ది’ నినాదాలతో సాగే ఈ ప్రయాణంలో అలసటను మించినది అమ్మవారిపై ఉన్న భక్తి. మార్గమధ్యంలోని గ్రామాల ప్రజలు యాత్రికులకు స్వాగతం పలుకుతూ భోజనం, ఇతర అవసరాల కోసం సేవలు అందిస్తారని భక్తులు చెబుతారు. తుల్జాపూర్‌లోని భవానీమాతను దర్శించుకుని మొక్కులు చెల్లించుకున్న తర్వాత యాత్రికులు తిరుగు ప్రయాణమవుతారు. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజుకు భవానీమాత ఖడ్గాన్ని ప్రసాదించిందనే ప్రసిద్ధ విశ్వాసం తుల్జాపూర్ ఆలయానికి చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని మరింత పెంచింది. ఈ నమ్మకం భక్తులలో అమ్మవారిపై ఉన్న ఆరాధనా భావాన్ని మరింత బలపరుస్తోంది.
ఇది కేవలం పండుగ కాదు.. తరతరాల వారసత్వం!
భైంసా ప్రత్యేకతను కేవలం పురాణ గాథలతోనో, నవరాత్రి ఉత్సవాలతోనో పరిమితం చేయలేం. స్థానిక దేవతల ఆరాధన, కుటుంబ సంప్రదాయాలు, దీక్షలు, సామూహిక సేవ, వందల కిలోమీటర్ల పాదయాత్ర.. ఇవన్నీ కలిపి ఈ ప్రాంత ఆధ్యాత్మిక జీవనశైలిని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. మహిషాసురుడి సంహారం గురించి వినిపించే గాథ నుంచి మైసమ్మ తల్లి పూజల వరకు.. నవరాత్రి దీక్షల నుంచి తుల్జాపూర్ మహాపాదయాత్ర వరకు.. భైంసాలో భక్తి ఒక పండుగకే పరిమితమైన ఆచారం కాదు; తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న జీవన సంప్రదాయం.
అయితే ఈ ప్రాంత అసలు చరిత్రను వెలికితీయాలంటే స్థానిక కథనాలతో పాటు పాత శాసనాలు, చారిత్రక పత్రాలు, మరాఠీ గ్రంథాలు, ఆలయ చరిత్రలను కూడా పరిశోధించాల్సిన అవసరం ఉంది. పురాణ గాథలను విశ్వాసాలుగా గౌరవిస్తూనే.. చారిత్రక ఆధారాలను వెలుగులోకి తీసుకురాగలిగితే భైంసా వారసత్వం మరింత స్పష్టంగా ప్రపంచానికి పరిచయమవుతుంది. మహిషా పేరుతో ముడిపడిన పురాణ గాథలు, మైసమ్మ తల్లి కొలువైన ఆలయాలు, నవరాత్రుల ఆధ్యాత్మిక సందడి, తుల్జాపూర్ వైపు సాగే మహాపాదయాత్ర.. ఇవన్నీ భైంసాను ఒక ప్రత్యేకమైన భక్తి క్షేత్రంగా నిలబెడుతున్నాయి.
నాటి మహిషాయే.. నేటి భైంసా
మరాఠీ పురాణాల ప్రకారం చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యంగా భైంసా పట్టణం నిలుస్తుందనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. పూర్వకాలంలో భైంసా పట్టణం మాహిష్మతి నగరంగా మహిషాసురుని పాలనలో కొనసాగింది. మరాఠీ ఇతిహాసాలే ఈ విషయాలను స్పష్టం చేస్తున్నాయి. మహిషాసురుడు పెట్టే బాధలు తట్టుకోలేక ప్రజలు మహిష అనే అమ్మవారిని శరణు కోరారట. ప్రజల మొర ఆలకించిన అమ్మవారు ప్రత్యక్షమై మహిషాసురుడిని సంహరించినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది. అందుకే ఈ పట్టణానికి మహిషాగా నామకరణం చేశారు. అప్పట్లో మహారాష్ట్రలో ఉన్న ఈ ప్రాంతాన్ని మహిషాగా, మైసగా పిలిచేవారు. కాలక్రమేణా మహిషా కాస్త మైసగా, ఇప్పుడేమో భైంసాగా రూపాంతరం చెందింది.
క్రీస్తుపూర్వం నాలుగో శతాబ్దం నాటికి భైంసా పట్టణం గణతంత్ర రాజ్యంగా ఉండేదని తెలుస్తోంది. అనంతరం శాతవాహన రాజైన మొదటి శాతకర్ణికి సామంత రాజ్యంగా మారింది. ఈ రాజు భైంసా పట్టణానికి సమీపంలోని కుభీర్‌ నుంచి కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని కోటిలింగాల వరకు రాజ్యపాలన చేసినట్లు ఆధారాలున్నాయి. కాకతీయ మూలపురుషుడైన వెన్నరాజు భైంసా ప్రాంతానికి చెందినవాడేనని చరిత్ర చెబుతోంది.
12, 13వ శతాబ్దాల కాలంలో మహారాష్ట్రలోని దేవగిరి ప్రాంతాన్ని పరిపాలించిన సేవుణ (యాదవ) రాజుల అధీనంలోకి ఈ ప్రాంతం వెళ్లింది. ఆ వంశపు రాజులు భైంసా, కుభీర్‌ ప్రాంతాల నుంచి మహారాష్ట్రలోని దౌలతాబాద్‌ వరకు పరిపాలన సాగించారు. 15, 16వ శతాబ్దాల కాలంలో భైంసా పట్టణం గోల్కొండను రాజధానిగా చేసుకుని పరిపాలించిన కుతుబ్‌షాహీల అధీనంలోకి వచ్చింది. 16వ శతాబ్దంలో హిందూ సామ్రాజ్య నిర్మాత ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ బెంగళూరులో ఉన్న తన తండ్రిని కలిసేందుకు పుణె నుంచి భైంసా మీదుగానే వెళ్లారని తెలుస్తోంది.
గట్టు మైసమ్మగా…
మహిషాసురుడిని అంతమొందించిన తర్వాత మహిషమ్మ తల్లి భైంసా పట్టణానికి తూర్పున ఉన్న గుట్టపై కొలువై ఉండిపోయింది. కొలిచిన వారికి కొంగుబంగారమై దీవిస్తున్న అమ్మవారికి అక్కడ ఆలయం నిర్మించారు. నేటికీ ఈ ప్రాంతవాసులు అక్కడ ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తుంటారు. ఈ గుట్టనే మైసమ్మ గుట్టగా పిలుస్తున్నారు.
మహిషాసురుడి ఆనవాలుగా వాటర్‌ ఫిల్టర్‌బెడ్‌ సమీపంలోని గుట్టపై రాతి పాదాల ముద్రలు ఉన్నాయి. భైంసా పట్టణ చరిత్ర తెలుగు ప్రజలకు విస్తృతంగా అందుబాటులో లేకపోవడంతో చాలా విషయాలు వెలుగులోకి రాలేదు. చరిత్ర పరిశోధకులు ముందుకువచ్చి మరాఠీ పురాణాలు, గ్రంథాల్లో ఉన్న ఆధారాలను వెలుగులోకి తీసుకొస్తే తెలంగాణ చరిత్రలో భైంసాకు సముచిత స్థానం దక్కుతుంది.
మరిన్ని తెలంగాణ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.