ఎండకాలంలో తాగునీటి ఎద్దడి.. వర్షాకాలంలో వరదలు.. ఒకే నగరంలో భిన్న పరిస్థితులు ఎందుకు?
ఎండాకాలంలో నీటి కొరత.. వర్షాకాలంలో వరదలు.. భారతీయ నగరాల్లో ఈ రెండు సమస్యలు ఎందుకు ఎదురవుతున్నాయి? సరస్సుల ఆక్రమణలు, తడి నేలల విధ్వంసం, కాంక్రీట్ నిర్మాణాలు, పాత డ్రైనేజీ వ్యవస్థలు నీటి సంక్షోభాన్ని ఎలా పెంచుతున్నాయి? బెంగళూరు, ముంబై, ఢిల్లీ, చెన్నై ఉదాహరణలతో నగరాల నీటి సమస్యపై ప్రత్యేక విశ్లేషణ..
బెంగళూరుకు చెందిన ఒక వ్యాపారి గత వేసవిలో నీటి ట్యాంకర్ డ్రైవర్‌తో ఒక్క ట్యాంకర్ నీటి ధర కోసం గంటల తరబడి బేరమాడాడు. సరిగ్గా కొన్ని నెలల తర్వాత, భారీ వర్షానికి అదే వ్యాపారి దుకాణంలోకి గంట వ్యవధిలోనే వరద నీరు చేరి, కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన సరుకంతా మునిగిపోయి సర్వనాశనమైంది. ఒకే షాప్.. ఒకే సంవత్సరం.. ఒకే నీటి వల్ల తలెత్తిన రెండు విరుద్ధమైన విపత్తులు.. ఇది వినడానికి వైరుధ్యంగా అనిపించినప్పటికీ, అసలు నిజం ఏమిటంటే ఇవి రెండూ ఒకే సమస్యకు ఉన్న రెండు వేర్వేరు ముఖాలు.
పాతకాలపు డ్రైనేజీలు – ఊహించని వర్షపాతం:
ముంబై పరిస్థితి: ముంబై డ్రైనేజీ వ్యవస్థ బ్రిటిష్ కాలంలో గంటకు 25 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతాన్ని మాత్రమే తట్టుకునేలా రూపుదిద్దుకుంది. కానీ నేడు ముంబైలో గంటకు 100 మిల్లీమీటర్లకు పైగా వర్షపాతం నమోదువుతోంది. అంటే డ్రైనేజీ పైపుల సామర్థ్యానికి ఇది నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ.
ఢిల్లీ ఉదాహరణ: 2024లో ఢిల్లీలో కేవలం 24 గంటల వ్యవధిలోనే 228.1 మిమీ వర్షపాతం కురిసింది. ఇది జూన్ నెల మొత్తంలో కురిసే సగటు వర్షపాతం కంటే ఎక్కువ.
శాస్త్రీయ లోపం: భారతదేశంలోని 70 శాతానికి పైగా నగరాల్లో శాస్త్రీయంగా రూపొందించిన వర్షపు నీటి నిష్క్రమణ (Stormwater Drainage) వ్యవస్థలే లేవు.
నశించిన కేదారాలు – ఎండిపోయిన భూగర్భ జలాలు:
బెంగళూరు నగర కథ వరద ముప్పు – నీటి కొరత సంక్షోభాలు రెండూ ఒకదానితో ఒకటి ఎలా ముడిపడి ఉన్నాయో స్పష్టంగా చెబుతుంది:
ఒకప్పుడు బెంగళూరులో 1,000 కంటే ఎక్కువ అనుసంధానించబడిన సరస్సులు ఉండేవి. నేడు వాటిలో 65 శాతం సరస్సులు, 80 శాతం జలాశయాలు ఆక్రమణలకు గురై లేదా పూర్తిగా పూడ్చివేయబడి బహుళ అంతస్తుల నిర్మాణాలుగా మారాయి.
సరస్సులు కేవలం అందం కోసం ఉన్నవి కావు. అవి నగరానికి ప్రకృతిసిద్ధమైన వరద నిరోధకాలు (Flood Buffers) గా పనిచేస్తూ, భారీ వర్షం వచ్చినప్పుడు నీటిని పీల్చుకుంటాయి. అలాగే ఎండకాలంలో ఆ నీటిని భూగర్భంలోకి పంపి జలమట్టాన్ని (Groundwater) పెంచుతాయి.
సరస్సులను ధ్వంసం చేయడం వల్ల నగరాలు వర్షం వచ్చినప్పుడు త్వరగా వరదల్లో మునుగుతాయి.. వర్షం లేనప్పుడు అంతే వేగంగా ఎండిపోతాయి.
కాంక్రీట్ అడవులు – పెరిగిన మానవ తీవ్రత:
ఒకప్పుడు వర్షపు నీటిని పీల్చుకున్న తడి నేలలు, మైదానాలు నేడు కాంక్రీట్ రోడ్లు, అపార్ట్‌మెంట్లు, షాపింగ్ మాల్స్‌గా మారిపోయాయి. మట్టిలోకి ఇంకని నీరు వేగంగా దిగువ ప్రాంతాలకు ప్రవహిస్తూ వరదలుగా మారుతోంది.
దీని వల్ల జరిగే ఆస్తి, ప్రాణనష్టం ఊహాతీతం:
భారీ నష్టం: 2021 ఒక్క సంవత్సరంలోనే వరదల వల్ల భారతదేశవ్యాప్తంగా 3.85 కోట్ల మంది ప్రభావితమవ్వగా, రూ.49,617 కోట్ల మేర మౌలిక వసతులు, పంట నష్టం జరిగింది.
చెన్నై విపత్తు: 2015లో చెన్నైని ముంచెత్తిన వరదలు ఒక్కసారిగా రూ.15,000 కోట్లకు పైగా నష్టాన్ని మిగిల్చాయి.
ప్రాణనష్టం: 2019లో వరదల కారణంగా దేశంలో 2,754 మంది, 2017లో 2,063 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
పునరుద్ధరణ యత్నాలు – పౌరుడి ఆలోచన:
కేంద్ర ప్రభుత్వ ‘అమృత్’ (AMRUT) పథకం కింద వివిధ రాష్ట్రాల్లో రూ.1,883 కోట్ల విలువైన 750 వర్షపు నీటి నిష్క్రమణ ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేసి, 3,445 నీటి నిల్వ ప్రాంతాలను పునరుద్ధరించారు. ఇది కొంత ఉపశమనం అందించినప్పటికీ, పూర్వం ఉచితంగా సేవలు అందించిన సరస్సులు, తడి నేలలను కాపాడుకోవడంపైనే శాశ్వత పరిష్కారం ఆధారపడి ఉంటుంది.
నేడు నగరాల్లో ఇల్లు లేదా స్థలం కొనుగోలు చేసేవారు ఆలోచించాల్సిన విషయమిదే.. మీరు నివసిస్తున్న ప్రాంతం ఒకప్పుడు సరస్సు లేదా నీటి నిల్వ ప్రాంతమా?
మన నగరాలు ప్రకృతి సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహంతో కలిసి పనిచేసేలా ప్రణాళికలు రచిస్తున్నాయా? లేక నీటితో నిరంతరం పోరాడుతూ, ఒకే చక్రంలో వర్షకాలంలో వరదలను, ఎండకాలంలో కరువును కొనితెచ్చుకుంటున్నాయా? అని ప్రశ్నించుకోవాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.