
భారతదేశ జాతీయ పక్షి నెమలి. అందమైన రంగులు, పురి విప్పి చేసే నృత్యంతో నెమలి అందరినీ ఆకట్టుకుంటుంది. వర్షాకాలంలో నెమలి పురి విప్పి నాట్యం చేసే దృశ్యాన్ని చూసేందుకు రెండు కళ్లు చాలవు. అయితే, నెమలి అందం వెనుక ఎన్నో ఆసక్తికరమైన విషయాలు దాగి ఉన్నాయి. ఈ పక్షి సాధారణంగా ఎన్ని సంవత్సరాలు జీవిస్తుంది? అడవుల్లో, మనుషుల సంరక్షణలో జీవించే నెమళ్ల ఆయుష్షులో తేడా ఉంటుందా? ఇలాంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు తెలుసుకుందాం.

నెమలిని 1963లో దేశ జాతీయ పక్షిగా ప్రకటించారు. నెమలి భారతీయ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, కళలు, పురాణాల్లో ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. మగ నెమలి మెరిసే నీలి రంగు మెడ, తలపై ఉండే అందమైన శిఖరం, పొడవైన ఈకలతో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. దాని ఈకలపై కనిపించే కన్నులాంటి ఆకారాలు మరింత ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. నెమలి ఈకలను విప్పి నాట్యం చేయడం వెనుక ముఖ్యమైన కారణం ఆడ నెమలిని ఆకర్షించడం. ముఖ్యంగా సంతానోత్పత్తి కాలంలో మగ నెమళ్లు ఈ ప్రదర్శనను ఎక్కువగా చేస్తాయి.

నెమలి జీవితకాలం అది నివసించే వాతావరణం, ఆహారం, ఆరోగ్యం, సహజ శత్రువుల నుంచి ఎదురయ్యే ప్రమాదాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సాధారణంగా అడవుల్లో నెమళ్లు సుమారు 10 నుంచి 25 సంవత్సరాల వరకు జీవించగలవని అంచనా. అయితే, అనేక అధ్యయనాల్లో అడవుల్లో వాటి సగటు జీవితకాలం సుమారు 15 సంవత్సరాలుగా పేర్కొన్నారు.

సంరక్షణలో ఉండే నెమళ్లకు తగిన ఆహారం, సురక్షితమైన నివాసం, అవసరమైన వైద్య సంరక్షణ లభిస్తే అవి ఎక్కువకాలం జీవించే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే, ప్రతి నెమలి జీవితకాలం ఒకేలా ఉండదు. నెమళ్లు ప్రధానంగా ధాన్యాలు, విత్తనాలు, పండ్లు, పురుగులు, చిన్న సరీసృపాలు వంటి వాటిని ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో చిన్న పాములను కూడా తింటాయి. ఈ విధమైన ఆహారం వాటి సహజ జీవన విధానంలో భాగం.

అడవుల్లో నెమళ్లకు పులులు, చిరుతలు, అడవి కుక్కలు వంటి జంతువుల నుంచి ప్రమాదం ఉంటుంది. చిన్న నెమలి పిల్లలు మరింత సులభంగా వేటకు గురవుతాయి. అడవుల నాశనం, విద్యుత్ తీగలకు తగలడం, పురుగుమందుల ప్రభావం వంటి అంశాలు కూడా వాటి మనుగడను ప్రభావితం చేస్తాయి. అందుకే నెమళ్లను, వాటి సహజ ఆవాసాలను సంరక్షించడం ఎంతో ముఖ్యం. భారత జాతీయ పక్షిగా నెమలి మన దేశ ప్రకృతి సంపదకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. దాని అందాన్ని ఆస్వాదించడంతో పాటు, వాటి మనుగడకు అవసరమైన రక్షణ కల్పించడం కూడా మన బాధ్యత.