మనం పారేసే చెత్త చివరకు ఎక్కడికి చేరుతోంది? ఇది ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా..
మనం రోజూ పారేసే చెత్త చివరకు ఎక్కడికి చేరుతోంది? తడి, పొడి చెత్తను వేరు చేయడం ఎందుకు ముఖ్యం? చెత్త కొండలు, ఓపెన్ డంపింగ్ యార్డులు, భూగర్భ జలాల కాలుష్యం, మిథేన్ ఉద్గారాల ముప్పు గురించి తెలుసుకోండి. భారతదేశంలో వ్యర్థాల సేకరణ, శుద్ధి, రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లపై ప్రత్యేక కథనం.
ఢిల్లీకి చెందిన ఒక గృహిణి తన ఇంట్లోని చెత్తను రోజూ పొడి చెత్త, తడి చెత్త అని విడదీసి రెండు వేర్వేరు బుట్టల్లో వేస్తుంది. తద్వారా పర్యావరణానికి మేలు జరుగుతుందని ఆమె భావిస్తుంది. కానీ ప్రతిరోజూ మునిసిపల్ వాహనం వచ్చి ఆ రెండు బుట్టల్లోని చెత్తను ఒకే లారీలో వేసి.. నగరం చివర ఉన్న చెత్త కొండపై పడేస్తోంది. ఇది ఒక ఇంట్లో జరిగే విషయం కాదు.. భారతదేశంలోని లక్షలాది ఇళ్లలో రోజూ జరుగుతున్న నిశ్శబ్ద చేదు నిజం!
చెత్త లెక్కింపు – కొండలా పెరిగే వ్యర్థాలు:
భారతదేశం ప్రతిరోజూ 1,59,000 టన్నులకు పైగా చెత్తను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. ఏడాది ప్రాతిపదికన ఇది దాదాపు 6.2 కోట్ల (62 మిలియన్) టన్నులు.
సేకరణ లోపం: మొత్తం చెత్తలో మునిసిపల్ వ్యవస్థలు సేకరిస్తున్నది కేవలం 4.3 కోట్ల టన్నులు మాత్రమే.
వైఫల్యం: పోగు చేసిన చెత్తలో కేవలం 1.2 కోట్ల టన్నులు మాత్రమే వ్యర్థాల శుద్ధి కేంద్రాలకు (Treatment Plants) చేరుతోంది.
భూమిపైకి చేరుతున్న వ్యర్థాలు: సేకరించిన దాంట్లో మిగిలిన 3.1 కోట్ల టన్నుల చెత్తను నేరుగా మైదానాలు, ఖాళీ ప్రదేశాల్లో పారబోస్తున్నారు.
మొత్తంగా చూస్తే భారతదేశంలో ఉద్భవిస్తున్న చెత్తలో కేవలం 19 శాతం మాత్రమే రీసైక్లింగ్ లేదా శాస్త్రీయంగా శుద్ధి అవుతోంది.** మిగిలిన 80 శాతానికి పైగా వ్యర్థాలు ఓపెన్ డంపింగ్ యార్డుల్లో కుప్పలుగా పేరుకుపోతున్నాయి.
శాస్త్రీయ ల్యాండ్‌ఫిల్ వర్సెస్ ఓపెన్ డంపింగ్:
మన దేశంలో వ్యర్థాలను శుద్ధి చేసే శాస్త్రీయ ల్యాండ్‌ఫిల్‌ల (Sanitary Landfills) కంటే, నిబంధనలు లేని ఓపెన్ డంపింగ్ యార్డులే పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.
శాస్త్రీయ ల్యాండ్‌ఫిల్: చెత్త నుంచి వచ్చే విషపూరిత ద్రావకం (Leachate) నేలలోకి లేదా భూగర్భ జలాల్లోకి ఇంకిపోకుండా తగిన జాగ్రత్తలతో, గ్యాస్ రక్షణ చర్యలతో నిర్మిస్తారు.
ఓపెన్ డంప్‌యార్డ్: ఎటువంటి రక్షణ లేక, దశాబ్దాల తరబడి చెత్త పేరుకుపోయి, వర్షపు నీటితో కలసి రసాయనాలు భూగర్భ జలాల్లోకి చేరుతాయి. లోపల విడుదలయ్యే మిథేన్ వాయువు వల్ల అప్పుడప్పుడు ఇక్కడ భయంకరమైన అగ్నిప్రమాదాలు జరుగుతాయి.
చిన్న తప్పు – పెద్ద ముప్పు:
మనం ఒకే కవర్ లో కూరగాయల తొక్కులు, ప్లాస్టిక్ కవర్లు, విరిగిన వస్తువులు కలిపి పారేస్తాం.
ఆర్గానిక్ వేస్ట్ (కూరగాయల తొక్కులు) విడిగా ఉంటే సహజ ఎరువుగా మారేది. కానీ ప్లాస్టిక్‌తో కలవడం వల్ల అక్కడే కుళ్ళిపోయి బొగ్గుపులుసు వాయువు కంటే ప్రమాదకరమైన మిథేన్ (Methane) వాయువును విడుదల చేస్తుంది.
ప్లాస్టిక్ కవర్లు తడి చెత్తతో కలవడం వల్ల వాటిని రీసైక్లింగ్ చేయడం అసాధ్యంగా మారుతుంది. ప్లాస్టిక్ శతాబ్దాల తరబడి అలాగే ఉండిపోతుంది.
ఇలా వందల మిలియన్ల ఇళ్ల నుంచి వచ్చే మిశ్రమ చెత్తే.. మన ప్రధాన నగరాల సరిహద్దుల్లో బహుళ అంతస్తుల భవనాల కంటే ఎత్తైన చెత్త కొండలుగా మారుతోంది.
సామాజిక మూల్యం – పేదల పాలిట శాపం:
ఈ చెత్త కొండల సమీపంలో నివసించేది ఆ చెత్తను తయారు చేసిన ధనవంతులు కాదు.. అత్యంత నిరుపేద ప్రజలు. డంపింగ్ యార్డుల నుంచి వచ్చే విషపూరిత పొగను పీలుస్తూ, కలుషితమైన భూగర్భ జలాలను తాగుతూ వారు అనారోగ్యాల బారిన పడుతున్నారు. ఒకరి ఇంట్లోని చెత్త కనుమరుగవ్వడం వెనుక.. మరొకరి ఆరోగ్యభద్రత నాశనమవుతోందనేది పచ్చి నిజం.
స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ ద్వారా వ్యర్థాల సేకరణ పెరిగినప్పటికీ, చెత్తను ప్రాసెస్ చేసే కేంద్రాల సంఖ్య పెరగలేదు. సెంట్రల్ పొల్యూషన్ కంట్రోల్ బోర్డ్ (CPCB) అంచనా ప్రకారం 2030 నాటికి భారత్‌లో ఏడాదికి 16.5 కోట్ల టన్నుల చెత్త ఉత్పత్తి కానుంది.
పౌరులుగా మనం ఆలోచించాల్సింది:
ఇంట్లో చెత్తను విడదీయడం మంచి అలవాటే.. కానీ మీరు విడదీసిన చెత్తను మున్సిపాలిటీ ట్రాక్టర్ లేదా లారీ చివరి వరకు విడివిడిగానే తీసుకెళ్తోందా? లేక మళ్లీ కలపి పారేస్తోందా? మీ నగరంలో రీసైక్లింగ్ విధానం సరిగ్గా ఉందా లేదా? అని ప్రశ్నించడం పౌరుడిగా అత్యంత ముఖ్యం.
మరుసటిసారి మీ ఇంటి ముందు నుంచి చెత్త లారీ వెళ్తున్నప్పుడు, ఆ చెత్త నిజంగా ఎక్కడికి చేరుతుందో ఒక్కసారి ఆలోచించండి!