బంజారాల పెళ్లి ఎలా జరుగుతుంది? మూడు రోజుల వేడుక.. ప్రత్యేకమైన ఆచారాలు
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లలోని బంజారా, లంబాడీ సమాజాల్లో వివాహాలకు ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. పెళ్లిచూపులు, గోత్ర పరిశీలన, గోల్ ఖాయేరో నిశ్చితార్థం, వయా భండేరో వివాహం వంటి ఆచారాలు ముఖ్యమైనవి. ధావ్లో పాటలు, సంప్రదాయ దుస్తులు, ఆభరణాలు, కుటుంబ పెద్దల పాత్ర ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి.
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లో బంజారా లేదా లంబాడీ సమాజానికి ప్రత్యేకమైన వివాహ సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. ప్రాంతం, కుటుంబం, తండా, శాఖను బట్టి ఆచారాల్లో కొంత తేడా కనిపించినప్పటికీ.. వివాహం కేవలం వధూవరుల కార్యక్రమంగా కాకుండా కుటుంబాలు, తండా పెద్దలు, బంధువుల భాగస్వామ్యంతో జరిగే సామూహిక వేడుకగా ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఆధునిక ప్రభావంతో కొన్ని సంప్రదాయాలు మారుతున్నప్పటికీ, అనేక ప్రాంతాల్లో పాత ఆచారాలు కొనసాగుతున్నాయి.
ముందుగా గోత్రం, కుటుంబాల పరిశీలన
బంజారా సమాజంలో వివాహం విషయంలో గోత్రానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఒకే గోత్రం లేదా ఫ్రాట్రీలో వివాహం చేయకూడదనే సంప్రదాయం ఉంది. తెలంగాణ ప్రభుత్వ గిరిజన సంక్షేమ విభాగానికి చెందిన సమాచారం ప్రకారం భూక్యా, వడ్త్యా, చౌహాన్, పమార్, బాణోత్ వంటి ప్రధాన ఫ్రాట్రీలు ఉన్నాయి. వివాహం సాధారణంగా వేర్వేరు ఫ్రాట్రీలకు చెందిన వారి మధ్య జరుగుతుంది.
సెగాసన్.. పెళ్లి చూపులు
వివాహ ప్రక్రియలో సెగాసన్ అనే కార్యక్రమం ముఖ్యమైన దశగా చెప్పుకోవచ్చు. ఇది పెళ్లిచూపులకు సమానమైన ప్రక్రియ. వరుడి కుటుంబం, బంధువులు, తండా పెద్దలు కలిసి వధువు కుటుంబాన్ని సంప్రదిస్తారు. కుటుంబ నేపథ్యం, గోత్రం తదితర అంశాలను పరిశీలించిన తర్వాత సంబంధంపై నిర్ణయం తీసుకుంటారు. సంప్రదాయంగా వివాహ ప్రతిపాదన వరుడి కుటుంబం వైపు నుంచి రావడం సాధారణంగా ఉండేది.
గోల్ ఖాయేరో.. నిశ్చితార్థం
సంబంధం ఖరారైన తర్వాత గోల్ ఖాయేరో అనే నిశ్చితార్థ కార్యక్రమం నిర్వహించే సంప్రదాయం కొన్ని బంజారా వర్గాల్లో ఉంది. ఇందులో బెల్లం (గోల్), వేయించిన శనగలు (భుగాడా), ఎండుకొబ్బరి, నాణెం వంటి వాటిని ఉపయోగిస్తారు. తండా లేదా జాత్ పెద్దలు ఈ కార్యక్రమంలో కీలకంగా పాల్గొంటారు. ఇరు కుటుంబాల మధ్య వివాహ బంధం ఖరారైనట్లు ఈ వేడుక ద్వారా ప్రకటిస్తారు.
వధువు ఇంటికి వరుడి వెళ్లడం
కొన్ని సంప్రదాయాల్లో నిశ్చితార్థం తర్వాత వరుడు కొంతకాలం వధువు కుటుంబంతో అనుబంధం పెంచుకునే విధానాలు కూడా ఉండేవి. పాతకాలపు ఆచారాల్లో వరుడు వధువు ఇంటికి వెళ్లి అక్కడ కొంతకాలం ఉండటం, కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి భోజనం చేయడం వంటి పద్ధతులు నమోదయ్యాయి. ప్రాంతాన్ని బట్టి ఈ ఆచారాలు మారవచ్చు.
వాయ భందేరో.. అసలు పెళ్లి
తదుపరి ప్రధాన ఘట్టాన్ని వాయ భందేరోగా పేర్కొంటారు. ఇదే వివాహ వేడుకలో ప్రధాన భాగం. పెళ్లి సమయంలో బంధువులు, తండా పెద్దలు, కుటుంబ సభ్యులు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొంటారు. సంప్రదాయ బంజారా దుస్తులు, ఆభరణాలు ధరించడం వేడుకకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా ఉంటుంది. బంజారా మహిళల సంప్రదాయ దుస్తుల్లో రంగురంగుల వస్త్రాలతో పాటు అద్దాలు, పూసలు, అలంకరణలు కనిపిస్తాయి.
పాటలు, డప్పులు, నృత్యాలు
బంజారా వివాహాల్లో సంగీతం, పాటలు, నృత్యాలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. భట్, ఢాడీ, ఢాలియా వంటి సంప్రదాయ కళాకారులు వివాహ సందర్భాల్లో కుటుంబ చరిత్రకు సంబంధించిన పాటలు పాడుతూ, జాంగే, కింజ్రీ వంటి వాయిద్యాలు, డప్పులతో కార్యక్రమాన్ని ఉత్సాహంగా నిర్వహించే సంప్రదాయం ఉంది.
ధావ్లో.. భావోద్వేగంతో కూడిన సంప్రదాయం
బంజారా వివాహాల్లో ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాల్సిన సంప్రదాయం ధావ్లో. ఇది సాధారణ పాట లేదా ఏడుపు మాత్రమే కాదు. మహిళలు ఒకేసారి భావోద్వేగంతో ఏడుస్తూ, పాడుతూ తమ ఆనందం, బాధ, అనుబంధాన్ని వ్యక్తం చేసే పద్ధతి. పెద్దవయసు మహిళలు యువతులకు ఈ పాటల విధానాన్ని నేర్పే సంప్రదాయం కూడా ఉండేది. అయితే ఆధునిక కాలంలో ధావ్లో వంటి కొన్ని సంప్రదాయాలు క్రమంగా తగ్గుతున్నట్లు అధ్యయనాలు పేర్కొంటున్నాయి.
పెళ్లి తర్వాత మారుతున్న సంప్రదాయాలు
పాతకాలంలో బంజారా వివాహ వేడుకలు ఎక్కువ రోజుల పాటు జరిగేవని చారిత్రక అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. ప్రస్తుతం అనేక ప్రాంతాల్లో వేడుకల వ్యవధి తగ్గి సాధారణంగా కొన్ని రోజులకు పరిమితమవుతోంది. అలాగే సంప్రదాయ వధువు కుటుంబానికి వరుడి కుటుంబం చెల్లించే వధువు ధర స్థానంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో కట్నం వంటి బయటి సామాజిక ప్రభావాలు కనిపిస్తున్నాయని పరిశోధనలు పేర్కొంటున్నాయి.
సప్తపది తప్పనిసరి కాదు
బంజారా వివాహ సంప్రదాయాల విషయంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం సప్తపది. 2025లో ఢిల్లీ హైకోర్టు ముందు వచ్చిన ఒక కేసులో సమర్పించిన వాదనల్లో, లంబాడీ/బంజారా సమాజంలోని సంప్రదాయ వివాహాల్లో సప్తపది ఆచారం ఉండదని పేర్కొన్నారు. అయితే ఆధునిక కాలంలో కొన్ని కుటుంబాలు ఇతర హిందూ వివాహ ఆచారాలను కూడా పాటిస్తున్నాయి. కాబట్టి అన్ని బంజారా కుటుంబాల్లో ఒకే విధమైన వివాహ పద్ధతి ఉంటుందని చెప్పడం సరైంది కాదు. మొత్తంగా చూస్తే సెగాసన్, గోల్ ఖాయేరో, వాయ భందేరో, ధావ్లో, సంప్రదాయ పాటలు, నృత్యాలు, తండా పెద్దల భాగస్వామ్యం బంజారా వివాహాలకు ప్రత్యేక గుర్తింపును ఇస్తాయి. కాలానుగుణంగా కొన్ని ఆచారాలు మారుతున్నప్పటికీ, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్లోని బంజారా సమాజం తన వివాహ సంప్రదాయాలను సాంస్కృతిక వారసత్వంగా కొనసాగిస్తోంది.