ఎలుకలా కనిపించే జింక.. మన అడవుల్లోనూ ఉందా? మూషిక జింక గురించి ఆసక్తికర విషయాలివే!
ఎలుకలా కనిపించినా ఇది జింకల కుటుంబానికి చెందిన అరుదైన వన్యప్రాణి. మూషిక జింకలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శేషాచలం, నల్లమల అడవులతో పాటు తెలంగాణలోని అమ్రాబాద్‌, ఏటూరునాగారం అటవీ ప్రాంతాల్లోనూ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ చిన్న జంతువు ప్రత్యేకతలు, జీవన విధానం, సంరక్షణ గురించి తెలుసుకుందాం.
ఎలుకలా కనిపిస్తుంది.. జింకలా నడుస్తుంది! చిన్న శబ్దం వినిపించినా చటుక్కున పొదల్లోకి మాయమవుతుంది. చూడటానికి చిన్నగా ఉన్నా.. వన్యప్రాణుల ప్రపంచంలో దీనికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. అదే మూషిక జింక. ఇంగ్లీషులో మౌస్ డీర్ అని పిలిచే ఈ జంతువు నిజంగానే ఎలుకనా? మన తెలుగు రాష్ట్రాల అడవుల్లోనూ కనిపిస్తుందా? దీని గురించి ఆసక్తికర విషయాలు తెలుసుకుందాం.
ఎలుక కాదు.. జింకల కుటుంబానికి చెందిన జీవి!
మూషిక జింకను చూస్తే మొదట ఎలుకే అనిపిస్తుంది. కానీ ఇది ఎలుక కాదు. జింకలతో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న ట్రాగులిడే కుటుంబానికి చెందిన క్షీరదం. భారతదేశంలో కనిపించే ఈ జాతి శాస్త్రీయ నామం ‘మోస్కియోలా ఇండికా’. భారతదేశంలో కనిపించే అతి చిన్న జింక జాతుల్లో ఇది ఒకటి. సాధారణంగా భుజాల దగ్గర 25 నుంచి 30 సెంటీమీటర్ల ఎత్తు, సుమారు 3 నుంచి 4 కిలోల బరువు ఉంటుంది.
కొమ్ములు ఉండవు.. మగ జింకలకు కోరల్లాంటి పళ్లు!
సాధారణ జింకల మాదిరిగా మూషిక జింకలకు కొమ్ములు ఉండవు. అయితే మగ జింకల్లో పై దవడకు చెందిన కోరల్లాంటి పళ్లు బయటకు కనిపిస్తాయి. శరీరం గోధుమ రంగులో ఉండి.. పక్కల భాగంలో తెల్లటి చుక్కలు, చారలు కనిపిస్తాయి. చిన్న శరీరం, ప్రత్యేకమైన రంగు వల్ల అడవిలో ఆకులు, పొదల మధ్య దాగి ఉండటం వీటికి సులభం.
పగలంతా దాక్కుని.. రాత్రిళ్లు బయటకు!
మూషిక జింకలు చాలా అప్రమత్తంగా ఉంటాయి. పగటిపూట చెట్ల తొర్రలు, రాతి సందులు, దట్టమైన పొదల్లో దాక్కుంటాయి. రాత్రివేళ ఆహారం కోసం బయటకు వస్తాయి. చిన్న అలికిడి వినిపించినా వెంటనే పరుగెత్తి దాక్కుంటాయి. అందుకే అడవుల్లో ఉన్నప్పటికీ వీటిని ప్రత్యక్షంగా చూడటం చాలా కష్టం.
ఆహారం ఏమిటంటే?
అడవిలో నేలపై రాలిన పండ్లు, పచ్చిక, ఆకులు, పూలు, దుంపలు, ఇతర చిన్న మొక్కలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. సాధారణంగా ఒంటరిగానే సంచరిస్తాయి. నీటి వనరులకు దగ్గరగా, దట్టమైన చెట్లతో కూడిన అడవుల్లో ఉండటానికి ఇష్టపడతాయి. మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. వీటి కడుపులో ఇతర సాధారణ జీర్ణవ్యవస్థ కలిగిన జంతువుల కంటే భిన్నంగా మూడు గదులు ఉంటాయి. అందుకే వీటిని ఆదిమ జీర్ణవ్యవస్థ కలిగిన గిట్టల జంతువులుగా శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొంటారు.
తెలుగు రాష్ట్రాల అడవుల్లోనూ ఉన్నాయా?
అవును.. ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణ అడవుల్లో మూషిక జింకల ఉనికికి ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని తిరుమల-శేషాచలం అటవీ ప్రాంతంలో 2019లో ఏర్పాటు చేసిన కెమెరా ట్రాప్‌లలో మూషిక జింక కనిపించింది. అలాగే నల్లమల, శ్రీశైలం అటవీ ప్రాంతాల్లోనూ ఈ జాతి ఉనికికి సంబంధించిన రికార్డులు ఉన్నాయి.
తెలంగాణ విషయానికి వస్తే.. అమ్రాబాద్‌ పులుల అభయారణ్యంలో మూషిక జింకల సంరక్షణ కోసం ప్రత్యేక కార్యక్రమం చేపట్టారు. హైదరాబాద్‌ నెహ్రూ జూలాజికల్‌ పార్కులో పెంచిన జింకలను దశలవారీగా అమ్రాబాద్‌ అడవుల్లోకి వదిలారు.
ఇటీవల 2026 ఫిబ్రవరిలో ములుగు జిల్లాలోని ఏటూరునాగారం అభయారణ్యంలో లింగాల అటవీ ప్రాంతంలో ఏర్పాటు చేసిన కెమెరా ట్రాప్‌లోనూ ఒక మూషిక జింక కనిపించింది. తెలంగాణ అడవుల్లో ఈ జాతి ఉనికిపై మరింత పరిశోధనకు ఈ గుర్తింపు ఆశలు కల్పించింది.
పులితో సమానమైన చట్టపరమైన రక్షణ!
మూషిక జింకలు చిన్నగా ఉన్నప్పటికీ వీటికి చట్టపరంగా అత్యున్నత స్థాయి రక్షణ ఉంది. వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టంలోని షెడ్యూల్‌-Iలో వీటిని చేర్చారు. అంటే వీటిని వేటాడటం, చంపడం తీవ్రమైన నేరం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఐయూసీఎన్‌ అంచనాలో ఈ జాతి ప్రస్తుతం ‘లీస్ట్ కన్సర్న్‌’ విభాగంలో ఉంది. అయితే అడవుల విస్తీర్ణం తగ్గడం, వేట వంటి ముప్పులు వీటి ఉనికికి సమస్యగా మారుతున్నాయి.
చిన్న జీవి.. పెద్ద ప్రకృతి వారసత్వం!
అడవుల్లో చాలా అరుదుగా కనిపించే మూషిక జింకలు మన ప్రకృతి సంపదలో ఒక భాగం. వీటి ఉనికి అడవుల జీవవైవిధ్యానికి నిదర్శనం. ఇలాంటి చిన్న చిన్న వన్యప్రాణులను కాపాడుకోవడం కూడా పర్యావరణ సమతుల్యతకు ఎంతో అవసరం. ఎలుకలా కనిపించే ఈ చిన్న జింకను అడవిలో ఎప్పుడైనా చూశారా? చూడకపోయినా.. కెమెరా కంటికి చిక్కిన ఈ అరుదైన జీవి గురించి తెలుసుకోవడం మాత్రం ఆసక్తికరమే కదా!