చట్టాల నుంచి జవాబుదారీతనం వరకు.. దేశ పాలనలో పార్లమెంటు పాత్ర ఏంటి?

భారత పార్లమెంట్ అంటే కేవలం బిల్లులపై ఓటింగ్ జరిగే వేదిక కాదు. ప్రజల తరఫున చట్టాలను రూపొందించడం, ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడం, దేశంలోని భిన్న ప్రాంతాలు-వర్గాల అభిప్రాయాలకు ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం, ముఖ్యంగా దేశ మౌలిక నిబంధనల్లో మార్పులు చేసేటప్పుడు విస్తృతమైన అంగీకారాన్ని నిర్ధారించడం దాని కీలక ఉద్దేశాల్లో భాగం.

2026 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన ఒక కీలక పరిణామం ఈ విషయాన్ని స్పష్టంగా చూపించింది. లోక్‌సభ స్థానాల గరిష్ఠ సంఖ్యను 543 నుంచి 850కి పెంచడంతో పాటు, నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation), మహిళల రిజర్వేషన్‌ను అమలు చేయడానికి మార్గం సుగమం చేసే రాజ్యాంగ 131వ సవరణ బిల్లును కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చింది. ప్రస్తుతం లోక్‌సభలో 543 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. ప్రతిపాదన ఆమోదమైతే గరిష్ఠ సంఖ్య 850కి చేరేలా రాజ్యాంగంలో మార్పు చేయాలని బిల్లులో ప్రతిపాదించారు.

298 ఓట్లు వచ్చినా ఎందుకు ఓడిపోయింది?

ఏప్రిల్ 17న లోక్‌సభలో బిల్లుపై ఓటింగ్ జరిగింది. మొత్తం 528 మంది సభ్యులు ఓటింగ్‌లో పాల్గొనగా.. 298 మంది అనుకూలంగా, 230 మంది వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు. సాధారణ బిల్లు అయితే అనుకూల ఓట్లు ఎక్కువగా ఉండటంతో అది ఆమోదం పొందే అవకాశం ఉండేది. కానీ ఇది సాధారణ బిల్లు కాదు. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 368 ప్రకారం ఇలాంటి బిల్లుకు సభలో హాజరై ఓటు వేసిన సభ్యుల్లో కనీసం మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీ అవసరం. 528 మందిలో ఆ సంఖ్య 352. అయితే అనుకూలంగా 298 ఓట్లు మాత్రమే రావడంతో బిల్లు అవసరమైన సంఖ్య కంటే 54 ఓట్లు తక్కువగా ఉండి ఓడిపోయింది. ఇదే ఘటన పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలోని ఒక ముఖ్యమైన అంశాన్ని తెలియజేస్తుంది: మెజారిటీ ఉండటం, రాజ్యాంగాన్ని మార్చేందుకు అవసరమైన మెజారిటీ ఉండటం రెండూ ఒకటే కాదు.

పార్లమెంట్‌లో రెండు సభలు ఎందుకు?

భారతదేశానికి సంబంధించిన చట్టాలు తయారయ్యే ప్రదేశమే పార్లమెంట్. దీనికి రెండు సభలు ఉంటాయి. ఒకటి లోక్‌సభ; ఇందులో సభ్యులను సాధారణ పౌరుల ప్రత్యక్ష ఓట్ల ద్వారా ఎన్నుకవుతారు. మరొకటి రాజ్యసభ. ఇందులో సభ్యులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ద్వారా ఎంపిక చేయబడతారు. తద్వారా రాష్ట్రాలకు కూడా తమ గళాన్ని వినిపించే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల కేంద్ర స్థాయిలో తీసుకునే నిర్ణయాల్లో ప్రజలతో పాటు రాష్ట్రాల ప్రయోజనాలు కూడా ప్రతిబింబించేలా వ్యవస్థ రూపొందించడం జరిగింది.

సాధారణ చట్టాల విషయంలో మామూలుగా అయితే సాధారణ మెజారిటీ సరిపోతుంది. అయితే రాజ్యాంగ సవరణ వంటి కీలక అంశాలకు అధిక స్థాయి అంగీకారం అవసరం. దీనివల్ల ఒక ప్రభుత్వం తక్కువ మెజారిటీతో అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే దేశ మౌలిక రాజ్యాంగ వ్యవస్థను సులభంగా మార్చకుండా అడ్డుకట్ట పడుతుంది.

ఈ బిల్లు వెనుక అసలు అంశం ఏమిటి?

2026లో ప్రతిపాదించిన ప్యాకేజీలో మూడు కీలక అంశాలు ఉన్నాయి. లోక్‌సభ గరిష్ఠ సభ్యుల సంఖ్యను 850కి పెంచడం, తదుపరి నియోజకవర్గాల పునర్విభజనకు జనాభా ఆధారాన్ని మార్చడం, 2023లో ఆమోదించిన మహిళల కోసం 33 శాతం రిజర్వేషన్ అమలుకు మార్గం సుగమం చేయడం ఇందులో ఉన్నాయి. ప్రతిపాదిత పునర్విభజనలో జనాభా ఆధారంగా రాష్ట్రాల మధ్య సీట్ల పంపిణీలో మార్పులు రావచ్చని విశ్లేషణలు సూచించాయి. ఉదాహరణకు, ప్రస్తుత సంఖ్యే కొనసాగితే తమిళనాడు సీట్లు 39 నుంచి 32కు, కేరళ సీట్లు 20 నుంచి 15కు తగ్గే అవకాశం ఉండగా.. ఉత్తరప్రదేశ్ 80 నుంచి 89కు, బిహార్ 40 నుంచి 46కు పెరగవచ్చని నిపుణులు విశ్లేషించారు. దీంతో దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రతినిధిత్వం, జనాభా నియంత్రణకు చేసిన ప్రయత్నాలకు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంలో ఎలాంటి ప్రభావం ఉంటుందనే అంశంపై చర్చ జరిగింది. మరోవైపు, జనాభా ప్రాతిపదికన సీట్లను పునర్విభజించడం ప్రతి ఓటుకు సమాన ప్రాతినిధ్య విలువ ఉండేలా చేయడంలో భాగమని ప్రతిపాదనకు మద్దతుదారులు వాదించారు.

పార్లమెంట్ పని ఓటింగ్‌తోనే ముగియదు

పార్లమెంట్‌లో బిల్లులు ఆమోదించడం ఒక ముఖ్యమైన పని మాత్రమే. ప్రశ్నోత్తరాల సమయం, చర్చలు, పార్లమెంటరీ కమిటీలు, ప్రభుత్వ ఖర్చుల పరిశీలన వంటి అనేక మార్గాల ద్వారా ప్రభుత్వం తన నిర్ణయాలను వివరించాల్సి ఉంటుంది. పార్లమెంటరీ కమిటీలు బిల్లులను మరింత లోతుగా పరిశీలించి సూచనలు చేయగలవు. సభలో జరిగే చర్చలు, ప్రశ్నలు, సమాధానాలు అధికారిక రికార్డులోకి వస్తాయి. అంటే ప్రజల తరఫున ప్రభుత్వం తీసుకునే నిర్ణయాలను ప్రశ్నించే వ్యవస్థ కూడా పార్లమెంటే. అందుకే 298 ఓట్లు వచ్చినా రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు ఆమోదం పొందకపోవడం కేవలం ఓటింగ్‌లో వచ్చిన సంఖ్యల కథ కాదు. దేశ రాజ్యాంగ వ్యవస్థలో మార్పు చేయాలంటే సాధారణ మెజారిటీకి మించిన విస్తృత అంగీకారం అవసరమనే సూత్రానికి ఇది ఒక ఉదాహరణ.

కానీ కొన్ని నిర్ణయాలు రోజువారీ వ్యవహారాల కంటే చాలా పెద్దవిగా ఉంటాయి. రాజ్యాంగ సవరణ అటువంటి వాటిలో ఒకటి. రాజ్యాంగం అనేది కేవలం మరొక సాధారణ చట్టం మాత్రమే కాదు. ఇది ప్రతీ ఇతర చట్టం తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన నియమావళి. ఒక ప్రభుత్వం కేవలం స్వల్ప మెజారిటీతో ఆ నియమావళిని తిరగరాయగలిగితే, అతి కష్టం మీద ఎన్నికల్లో గెలిచిన ఒక పార్టీ దేశ మౌలిక స్వరూపాన్నే మార్చేయగలదు. ఆ తర్వాత వచ్చే ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే దాన్ని తిరిగి యథాతథ స్థితికి తీసుకురాగలదు. ఏదీ ఎప్పటికీ స్థిరపడినట్లుగా అనిపించదు.

మొత్తానికి, పార్లమెంట్ ఉద్దేశం ప్రభుత్వం కోరుకున్న ప్రతి నిర్ణయాన్ని వేగంగా ఆమోదించడం కాదు. చిన్న మెజారిటీతో వచ్చిన ప్రభుత్వం కూడా పెద్ద నిర్ణయం తీసుకునే ముందు విస్తృతమైన రాజకీయ అంగీకారాన్ని ఎదుర్కోవాల్సిందే అన్నది భారత పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలోని ముఖ్యమైన రక్షణ వ్యవస్థ.

మరిన్ని జాతీయ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి..