చల్లబడాల్సిన అక్టోబర్‌లో హీట్ షాక్.. మండుతున్న ఎండలకు కారణమేంటి?
వర్షాకాలం ముగిసినా భారతదేశంలో అక్టోబర్ వేడి అసాధారణంగా పెరిగింది. రుతుపవనాల ఉపసంహరణ, భూమిలో మిగిలిన తేమ, బలమైన సూర్యరశ్మి, అధిక పీడన వ్యవస్థలు, నగరాల్లో హీట్ ఐలాండ్ ప్రభావం వంటి అనేక కారణాల వల్ల ఈ ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతున్నాయని నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు. ఈ 'అక్టోబర్ హీట్' వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ కారణాలను అర్థం చేసుకోవడం, తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం అవశ్యకం.
న్యూఢిల్లీ: రుతుపవనాలు వెనుదిరిగిన తర్వాత వాతావరణం క్రమంగా చల్లబడుతుందని సాధారణంగా భావిస్తాం. కానీ ఈ ఏడాది అక్టోబర్ ప్రారంభంలో అందుకు భిన్నమైన పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. ఉత్తర భారతదేశంలోని పలు ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణ స్థాయిల కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతున్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో గరిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు 35 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ను దాటుతుండగా.. శనివారం (అక్టోబర్ 03) 37.1 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ ఉష్ణోగ్రత నమోదైంది. గత రెండేళ్లలో ఇదే అత్యంత వేడి అక్టోబర్ రోజుగా నమోదైనట్లు సమాచారం. ఆదివారం (అక్టోబర్ 04) కూడా 36.4 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ ఉష్ణోగ్రత నమోదైంది. ఇది సాధారణం కంటే దాదాపు రెండు డిగ్రీలు ఎక్కువ.
ఈ పరిస్థితినే సాధారణంగా ‘అక్టోబర్ హీట్’గా పిలుస్తారు. అయితే అక్టోబర్‌లో వేడి పెరగడానికి ఒకే ఒక్క కారణం ఉండదు. రుతుపవనాల ఉపసంహరణ, వాయు పీడన వ్యవస్థల్లో మార్పులు, అధిక తేమ, నిర్మలమైన ఆకాశం, బలమైన సూర్యకిరణాలు, నగరాల్లో వేడి పేరుకుపోవడం వంటి అనేక అంశాలు కలిసి ఈ పరిస్థితికి కారణమవుతాయి.
రుతుపవనాల ఉపసంహరణతో మారే వాతావరణం
రుతుపవన కాలంలో ఉత్తర భారత మైదాన ప్రాంతాలపై అల్పపీడన వ్యవస్థలు ఏర్పడుతుంటాయి. ఇవి తేమతో కూడిన గాలులు, మేఘాలను ఆకర్షించడంతోపాటు వర్షాలకు అనుకూల పరిస్థితులను కల్పిస్తాయి. దీంతో ఉష్ణోగ్రతలు కొంత నియంత్రణలో ఉంటాయి. అయితే రుతుపవనాలు క్రమంగా వెనుదిరిగే సమయంలో ఈ అల్పపీడన వ్యవస్థ బలహీనపడుతుంది. దాని స్థానంలో అధిక పీడన పరిస్థితులు ఏర్పడవచ్చు. అధిక పీడన ప్రాంతాల్లో గాలి పైకి ఎగరడానికి బదులుగా కిందికి దిగుతుంది. ఈ ప్రక్రియను ‘సబ్సిడెన్స్‌’ (Subsidence) అంటారు. దీనివల్ల వాతావరణంలో స్థిరత్వం పెరిగి, మేఘాల ఏర్పాటుకు అవకాశాలు తగ్గుతాయి. ఫలితంగా సూర్యరశ్మి నేరుగా భూమిని తాకి పగటి ఉష్ణోగ్రతలు పెరగవచ్చు.
వర్షాలు తగ్గినా తేమ మాత్రం వెంటనే పోదు!
అక్టోబర్ వేడి మరింత ఇబ్బందికరంగా అనిపించడానికి నేలలో ఉన్న తేమ కూడా ఒక కారణం. నెలల తరబడి కురిసిన రుతుపవన వర్షాలతో నేలలో గణనీయమైన తేమ నిల్వ ఉంటుంది. వర్షాలు తగ్గిపోయిన తర్వాత కూడా ఈ తేమ నుంచి నీటి ఆవిరి వాతావరణంలోకి చేరుతుంది. ఆకాశం నిర్మలంగా ఉన్నప్పుడు సూర్యకిరణాలు తడి నేలను వేడెక్కిస్తాయి. దీంతో బాష్పీభవనం పెరిగి గాలిలో తేమ అధికమవుతుంది. ఫలితంగా థర్మామీటర్‌పై నమోదయ్యే ఉష్ణోగ్రత కంటే బయట వాతావరణం మరింత వేడిగా, ఉక్కపోతగా అనిపిస్తుంది. నీటి ఆవిరి కూడా హరితగృహ వాయువుగా పనిచేస్తుంది. భూమి నుంచి వెలువడే పరారుణ వికిరణంలో కొంత భాగాన్ని ఇది గ్రహిస్తుంది. దీంతో రాత్రివేళ భూమి త్వరగా చల్లబడకుండా ఉండే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. అందుకే అక్టోబర్‌లో కొన్ని ప్రాంతాల్లో రాత్రులు కూడా సాధారణం కంటే వెచ్చగా అనిపించవచ్చు.
సూర్యుడి ప్రభావం ఇంకా తగ్గదు!
సెప్టెంబర్‌లో విషువత్తు తర్వాత సూర్యుడి ప్రత్యక్ష స్థానం దక్షిణ దిశగా కదులుతున్నప్పటికీ.. భారత ఉపఖండంపై అక్టోబర్ ప్రారంభంలో సౌర వికిరణం ఇంకా గణనీయంగానే ఉంటుంది. రుతుపవనాల సమయంలో ఉండే దట్టమైన మేఘాలు తగ్గిపోవడంతో సూర్యకిరణాలు నేరుగా భూమిని చేరుతాయి. దీంతో పగటి సమయంలో భూమి ఉపరితలం వేగంగా వేడెక్కుతుంది. ముఖ్యంగా నిర్మలమైన ఆకాశం ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఈ ప్రభావం మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
పశ్చిమ అవాంతరాల ప్రభావం!
ఉత్తర భారతదేశంలో వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసే మరో అంశం పశ్చిమ అవాంతరాలు (Western Disturbances). ఇవి సాధారణంగా మధ్యధరా సముద్ర ప్రాంతం నుంచి వచ్చే వాతావరణ వ్యవస్థలు. కొన్ని సందర్భాల్లో ఇవి ఉత్తర భారతదేశానికి చల్లటి గాలులు, మేఘాలు, వర్షాలను తీసుకొస్తాయి. అక్టోబర్ ప్రారంభంలో వీటి కార్యకలాపాలు బలహీనంగా ఉంటే.. మేఘాలు, వర్షాలు, చల్లటి గాలుల ప్రభావం తగ్గుతుంది. దీంతో వేడి పరిస్థితులు మరింత స్పష్టంగా కనిపించవచ్చు.
నగరాల్లో ‘హీట్ ఐలాండ్’ ప్రభావం!
అక్టోబర్ వేడి పట్టణ ప్రాంతాల్లో మరింత తీవ్రంగా అనిపించడానికి అర్బన్‌ హీట్ ఐలాండ్ ప్రభావం కూడా కారణం. కాంక్రీట్‌ భవనాలు, తారు రోడ్లు, ఇతర నిర్మాణాలు పగటిపూట సూర్యుడి వేడిని అధికంగా గ్రహిస్తాయి. సూర్యాస్తమయం తర్వాత ఆ వేడిని నెమ్మదిగా విడుదల చేస్తాయి. దీంతో నగరాలు చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాల కంటే ఎక్కువగా వేడిగా ఉండే అవకాశం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా రాత్రివేళ ఉష్ణోగ్రతలు త్వరగా తగ్గకపోవడానికి ఇది ఒక కారణం.
అక్టోబర్‌లో వేడి ఎందుకు ఇంత ఎక్కువ?
మొత్తంగా చూస్తే.. అక్టోబర్ వేడికి ఒకే కారణాన్ని చూపించడం సరికాదు. ఇది రుతుపవనాల నుంచి రుతుపవనానంతర కాలానికి మారుతున్న సమయంలో ఏర్పడే అనేక వాతావరణ పరిస్థితుల కలయిక. రుతుపవనాల ఉపసంహరణ, అధిక పీడనం, నిర్మలమైన ఆకాశం, బలమైన సూర్యరశ్మి, నేలలో మిగిలిన తేమ, అధిక ఆర్ద్రత, బలహీనమైన పశ్చిమ అవాంతరాలు, పట్టణీకరణ కారణంగా వేడి పేరుకుపోవడం వంటి అంశాలు కలిసి అక్టోబర్‌లో ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణం కంటే ఎక్కువగా ఉండేలా చేయవచ్చంటున్నారు వాతావరణ నిపుణులు.
అందుకే రుతుపవనాలు ముగిసిన వెంటనే చల్లటి వాతావరణం వస్తుందని భావించకుండా.. అక్టోబర్ ప్రారంభంలో కూడా వేడి, ఉక్కపోత నుంచి జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం అవసరమని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా పగటి వేళల్లో అధిక ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యే ప్రాంతాల్లో తగినంత నీరు తాగడం, అవసరం లేని సమయంలో ఎండలో బయటకు వెళ్లకపోవడం, వృద్ధులు, చిన్నారులు, ఇతర సున్నిత వర్గాలు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం మంచిది.
మరిన్ని జాతీయ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి..