
తెలుగు సినీ పౌరాణిక చిత్రాలలో నర్తనశాల ఒక అపురూప కళాఖండంగా నిలిచింది. నటరత్న ఎన్టీఆర్, నటసామ్రాట్ ఎస్.వి. రంగారావు, మహానటి సావిత్రి వంటి అగ్రతారలు ప్రధాన పాత్రలు పోషించిన ఈ చిత్రానికి పౌరాణిక బ్రహ్మ కమలాకర కామేశ్వరరావు దర్శకత్వం వహించారు. రాజ్యం పిక్చర్స్ పతాకంపై లక్ష్మీరాజ్యం, శ్రీధరరావు నిర్మించిన ఈ చిత్రం 1963లో విడుదలై తెలుగు ప్రేక్షకులను మంత్రముగ్ధులను చేసింది. 1963 సంవత్సరం ఎన్టీఆర్ కెరీర్లో అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఆ ఏడాది ఆయన నటించిన నాలుగు పౌరాణిక చిత్రాలు విడుదలయ్యాయి – శ్రీ కృష్ణార్జున యుద్ధం (కృష్ణుడు), వాల్మీకి (వాల్మీకి), లవకుశ (శ్రీరాముడు), నర్తనశాల (అర్జునుడు/బృహన్నల). ఒకే ఏడాదిలో ఇంత భిన్నమైన, విరుద్ధమైన నాలుగు పాత్రలను పోషించి, ప్రేక్షకుల ప్రశంసలు అందుకోవడం ఎన్టీఆర్ ప్రత్యేకత. ఈ నాలుగు చిత్రాలలో మూడు అఖండ విజయాలు సాధించడం అరుదైన విషయం.
నర్తనశాల మహాభారతంలోని విరాట పర్వం కథను ఆధారం చేసుకుని రూపొందించబడింది. పాండవుల అజ్ఞాతవాసం, కీచకుడి సంహారం, ఉత్తర-అభిమన్యుల వివాహం వంటి అంశాలతో నిండిన విరాట పర్వానికి విశిష్టత ఎక్కువ. బృహన్నల ప్రధాన పాత్రగా ఈ కథను తీర్చిదిద్దారు కమలాకర కామేశ్వరరావు. రావణుడుగా, భీష్ముడుగా నటించడమే సాహసం అనుకుంటే, ఆడ-మగా కాని బృహన్నల పాత్రను పోషించడం ఎన్టీఆర్కు ఒక పెద్ద సవాలు. అప్పటివరకు తన కెరీర్లో అలాంటి ప్రతిపాదన రాలేదని, నిర్మాతలు అడిగినప్పుడు ఎన్టీఆర్ ఆలోచనలో పడ్డారని చెబుతారు. బృహన్నల గెటప్ను డిజైన్ చేయడంలో కళా దర్శకుడు టీవీఎస్ శర్మ పాత్ర చాలా కీలకం. ఆయన శిల్ప, వాస్తు శాస్త్ర గ్రంథాలను పరిశీలించి, అనేక ప్రయోగాలు చేశారు. అమలాపురంలో కనిపించిన ఒక స్థూపాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, కేరళ మహిళల కేశాలంకరణ, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ కాలం నాటి ఆంధ్రా మహిళల పొడవాటి చొక్కాలు, రాయలసీమ ఆభరణాలు, కేరళ సంప్రదాయ కుచ్చు తలపాగాలను మిళితం చేసి పది రకాల గెటప్లు తయారు చేశారు. వాటిలో రెండింటిని ఎంపిక చేసి సినిమాలో ఉపయోగించారు. శర్మ రూపొందించిన స్కెచ్లను చూసిన తర్వాతే ఎన్టీఆర్ సంతృప్తి చెందారు. ప్రసిద్ధ రూపశిల్పి హరిబాబు వద్ద నాలుగు గంటలు కూర్చుని మేకప్ వేయించుకుని, తన గురువు కే.వి. రెడ్డి ఆమోదం పొందిన తర్వాతే ఎన్టీఆర్ ఈ చిత్రంలో నటించడానికి అంగీకరించారు.
బృహన్నల పాత్రకు నాట్యం ముఖ్యం కావడంతో, ఎన్టీఆర్ ఉత్తర పాత్ర పోషించిన ఎల్. విజయలక్ష్మికి ధీటుగా నృత్యం చేయాల్సి వచ్చింది. ఇందుకోసం ఆయన నృత్య దర్శకుడు వెంపటి పెదసత్యం దగ్గర ప్రతిరోజూ తెల్లవారుజామున 4 నుంచి 6 గంటల వరకు కఠోర శిక్షణ తీసుకున్నారు. మహానటి సావిత్రి ద్రౌపది పాత్రను పోషించడానికి మొదట నిరాకరించారు. తాను లావుగా ఉన్నానని, పాత్రకు తగినట్లు లేదని భావించారు. అయితే ఎన్టీఆర్, సావిత్రి భర్త జెమిని గణేషన్ ఆమెను ఒప్పించారు. ఆమె అద్భుత అభినయం చూసిన ప్రేక్షకులు ఆమె లావు గురించి పట్టించుకోలేదు. ఎస్.వి. రంగారావు కీచకుడిగా నటించి తన నట విశ్వరూపాన్ని చూపారు. కనిపించేది కొద్దిసేపే అయినా, కేవలం నాలుగు రోజుల్లో తన పని పూర్తి చేసి, అద్భుత వాచికాభినయంతో ఆ పాత్రను చిరస్థాయిగా నిలిపారు. ఆయన ప్రదర్శనకు 1964లో జకార్తాలో జరిగిన ఆఫ్రో ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ఇండోనేషియా అధ్యక్షుడు డాక్టర్ సుకర్ణో చేతుల మీదుగా ఉత్తమ నటుడి అవార్డు లభించింది. టీవీఎస్ శర్మకు కూడా అంతర్జాతీయ కళా దర్శకుడి అవార్డు లభించింది.
అభిమన్యుడిగా శోభన్ బాబు, ఉత్తరకుమారుడిగా రేలంగి, ధర్మరాజుగా మిక్కిలినేని, భీముడిగా దండమూడి రాజగోపాల్, విరాటరాజుగా ముక్కామల నటించారు. సుసర్ల దక్షిణామూర్తి సంగీతం సినిమా విజయానికి ఎంతో దోహదపడింది. ఈ సినిమా కోసం 21 పాటలు రికార్డు చేయగా, తొమ్మిది ఉపయోగించారు. సలలిత రాగ సుధారస, జననీ శివకామిని, దరికి రాబోకు రాబోకు రాజా, ఎవరికోసం ఈ మందహాసం వంటి పాటలు ఎంతో పాపులర్ అయ్యాయి. 1963 అక్టోబర్ 11న విడుదలైన నర్తనశాల అఖండ విజయం సాధించింది. ఈ చిత్రం విడుదలయ్యే నాటికి తెలుగు నాట సినిమా హాళ్లు ఎన్టీఆర్ చిత్రాలతో నిండి ఉన్నాయి. లవకుశ 29వ వారం, బందిపోటు తొమ్మిదవ వారం, లక్షాధికారి మూడవ వారం, శ్రీ తిరుపతమ్మ కథ రెండవ వారంలో విజయవంతంగా నడుస్తున్నాయి. ఇలా ఐదవ చిత్రంగా నర్తనశాల విడుదల కావడం విశేషం.
ఈ చిత్రం అనేక పురస్కారాలు అందుకుంది. 1964లో ప్రకటించిన జాతీయ అవార్డుల్లో నర్తనశాల ద్వితీయ ఉత్తమ తెలుగు చిత్రంగా ఎంపికైంది. తెలుగు చిత్రానికి అలాంటి అవార్డు రావడం అదే ప్రథమం. 1963 నుంచి ప్రారంభమైన ఫిలింఫేర్ దక్షిణాది అవార్డుల్లో తొలి ఏడాదే ఉత్తమ తెలుగు చిత్రంగా నర్తనశాల నిలిచింది. 1975లో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల్లో ప్రదర్శించడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ చిత్రాన్ని ఎంపిక చేసింది. నర్తనశాల తొలి విడుదలలోనే సూపర్ హిట్ గా నిలిచి 26 కేంద్రాల్లో 50 రోజులు, 19 కేంద్రాల్లో 100 రోజులు, విజయవాడ, హైదరాబాద్లలో 200 రోజులు ఆడింది. బెంగాలీ, ఒరియా భాషల్లోకి అనువదించబడి అక్కడ కూడా ఘన విజయం సాధించింది.
తరువాతి కాలంలో ఈ కథాంశంపై మరికొన్ని ప్రయత్నాలు జరిగాయి. 1979లో ఎన్టీఆర్ సొంత బ్యానర్ పై శ్రీమద్విరాట పర్వం చిత్రాన్ని స్వీయ దర్శకత్వంలో నిర్మించి, శ్రీకృష్ణ, దుర్యోధన, కీచక, అర్జున, బృహన్నల పాత్రలను స్వయంగా పోషించారు. ఇందులో ద్రౌపదిగా వాణిశ్రీ నటించారు. అయితే ఈ చిత్రం ప్రేక్షకుల ఆదరణ పొందలేదు. 2004లో ఎన్టీఆర్ తనయుడు బాలకృష్ణ నర్తనశాల చిత్రాన్ని ప్రారంభించారు. ఇందులో అర్జునుడు, కీచకుడి పాత్రలను పోషిస్తూ దర్శకత్వ బాధ్యతలు కూడా చేపట్టారు. ద్రౌపది పాత్రకు సౌందర్యను ఎంపిక చేశారు. కొన్ని రోజుల చిత్రీకరణ తర్వాత సౌందర్య విమాన ప్రమాదంలో మరణించడంతో, ద్రౌపదిగా ఆమెను తప్ప మరెవ్వరినీ ఊహించలేనని బాలకృష్ణ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు. ఈ సినిమా కోసం చిత్రీకరించిన 17 నిమిషాల ఫుటేజ్ను 2020లో లఘు చిత్రంగా ఓటీటీలో విడుదల చేశారు.